Να συμμετέχει όλη η κοινωνία στη νέα εποχή

Η «αλλαγή» της κοινωνίας και «ο λαός στην εξουσία» αποτέλεσαν τις δυο
γενέθλιες θέσεις με τις οποίες το ΠΑΣΟΚ διέγραψε μια εντυπωσιακή τροχιά στο
ελληνικό πολιτικό στερέωμα. Το ερώτημα είναι ποιο είναι το περιεχόμενο και η
σημασία των δύο αυτών κοινωνικών αιτημάτων στη σημερινή πραγματικότητα;

Κύριο χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι ότι οι πολιτικές δράσεις είναι
αποτέλεσμα πολλών και πολύμορφων δυνάμεων που λειτουργούν σε διαφορετικές
κλίμακες και σε διαφορετικά κέντρα. Το παραδοσιακό κράτος με τις
γραφειοκρατικές, ομοιόμορφες ιεραρχίες και τον εθνικό χώρο και χρόνο των
δραστηριοτήτων του, δεν μπορεί να ανταποκριθεί στον πολλαπλασιασμό και τη
σχετικότητα των χώρων δράσης, που χαρακτηρίζουν τον «ταχύ καπιταλισμό». Το
ζητούμενο είναι η διαχείριση από το κράτος της δυναμικής των αγορών ώστε να
διασφαλισθούν η κοινωνική συνοχή και η ευημερία. Επιδίωξη είναι η οικονομία να
υπαχθεί στην κοινωνία και όχι η κοινωνία στα δίκτυα των αγορών.

Στην προοπτική των κοινωνιών της μάθησης, χρειάζεται ένα κοινωνικό κράτος
ενεργό και όχι απλώς διορθωτικό των κοινωνικών ανισοτήτων. Χρειάζεται:

* Ανακατανομή όχι μόνο στις υλικές παροχές αλλά και στα άυλα προϊόντα
της μάθησης, της γνώσης, της καινοτομίας.

* Αύξηση των ευκαιριών και δυνατοτήτων των πολιτών ώστε να αποτελούν
δρώντα άτομα στη ζωή και την εργασία.

* Διασφάλιση των ικανοτήτων συμμετοχής των πολιτών στις αλλαγές,
μετακίνηση διαρθρωτικών εμποδίων, εξασφάλιση υποδομών.

* Ενότητα οικονομικής αποτελεσματικότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης.

* Ανάπτυξη της κοινωνίας της μάθησης χωρίς αποκλεισμούς.

Οι παραπάνω θέσεις αναδεικνύουν το κοινωνικό δικαίωμα στη μάθηση ως καθολικό
δικαίωμα για όλη τη διάρκεια της ζωής. Η μάθηση ως διά βίου προοπτική,
περιλαμβάνει ιδιαίτερα τον αναπροσανατολισμό από την ανταπόκριση στις ανάγκες
της βιομηχανικής περιόδου σε εκείνες της ψηφιακής.

Τη μετάβαση από τον εγκλεισμό της μάθησης στον χώρο των σχολείων, στο έντυπο
κείμενο των βιβλίων και τη μετάδοση δεξιοτήτων για την εκτέλεση εντολών, στην
οικοδόμηση της γνώσης σε ανοικτά περιβάλλοντα μάθησης, στην κατανόηση των
νοημάτων του ψηφιακού περιβάλλοντος, στην απόκτηση πολυδεξιοτήτων επικοινωνίας
και δράσης.

Η διαχείριση του νέου κοινωνικού κράτους θέτει το πρόβλημα της αναμόρφωσης της
διακυβέρνησης ώστε να συντονίζει δραστηριότητες σε διαφορετικές ζώνες χρόνου,
σε διαφορετικούς χώρους.

* Να διαχειρίζεται πολύπλοκα συστήματα, τη μεταξύ τους σύνδεση, την
οικοδόμηση συμπράξεων.

* Να αποτελεί οργανισμό διαχείρισης της γνώσης.

Το νέο κοινωνικό κράτος και οι καινούργιες μορφές διακυβέρνησης προϋποθέτουν
διαφορετικές μορφές κομματικής οργάνωσης. Ως αρχή αναδιοργάνωσης του κόμματος
προτείνουμε την αρχή των «δικτύων δράσης».

Η δικτυακή οργάνωση:

* Στηρίζεται στην ευελιξία, την αυτονομία, τις εσωτερικές αξίες του
οργανισμού.

* Είναι ένας οργανισμός συμμετοχής και διαχείρισης των αλλαγών με στόχο
τη συνεχή ανανέωση και την ανθεκτικότητά του στις μεταβαλλόμενες συνθήκες.

* Είναι ένας μορφωτικός οργανισμός που αξιολογεί συνεχώς τις κοινωνικές
εξελίξεις και σχεδιάζει – ανασχεδιάζει τη στρατηγική του.

* Βασίζεται στη συνεχή ροή ιδεών και δράσεων, στη διαπραγμάτευση της
ποικιλομορφίας, της διαφορετικότητας και της πολυφωνίας της σημερινής
κοινωνίας.

* Αξιοποιεί τη νέα τεχνο-κοινωνική πραγματικότητα ενισχύοντας τις
πολιτικές κοινότητες μάθησης/πράξης, τις εικονικές μορφές επικοινωνίας και
ανάληψης πρωτοβουλιών.

Συνοψίζοντας: Το αίτημα της αλλαγής σήμερα συμπυκνώνεται στην ανάγκη
συμμετοχής όλης της κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς στη νέα εποχή. Αποβλέπει στην
ανάπτυξη χώρων που επιτρέπουν να ανθίσουν διαφορετικοί «κόσμοι ζωής» για κάθε
πολίτη. Η προσέγγισή μας δεν αγνοεί τα διευρυνόμενα χάσματα κοινωνικών
ανισοτήτων και το πολιτικό έλλειμμα αντιμετώπισής τους στον παγκόσμιο χώρο. Ο
σχεδιασμός των αλλαγών του μέλλοντος είναι όμως μια πράξη «στρατηγικής αισιοδοξίας».

Ο Χρίστος Δούκας είναι γενικός γραμματέας Εκπαίδευσης Ενηλίκων του
υπουργείου Παιδείας.