«Τσάροι», με βίους παράλληλους και σπουδές στη Βρετανία…

Ο Ρόμπερτ Ρούμπιν, υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, επί Κλίντον ήταν ο εκλεκτός της Γουώλ Στρητ. Τον Κεμάλ Ντερβίς τον επέβαλε το ΔΝΤ στην Άγκυρα

«Αν ρωτήσει κανείς πέντε οικονομολόγους, λαμβάνει έξι απαντήσεις». Η
σαρκαστική αυτή αποστροφή, που αποδίδεται συνήθως στον Ουίνστον Τσώρτσιλ,
προσδιορίζει την αμφίθυμη σχέση των πολιτικών με τους επαΐοντες της
οικονομικής επιστήμης. Μόνο που στη σημερινή εποχή η φράση θα πρέπει μάλλον να
αναθεωρηθεί. «Στους πέντε οικονομολόγους, οι έξι ασχολούνται με την πολιτική».

Η παρατήρηση καταγράφει μια διεθνή πραγματικότητα, που θέλει τις κυβερνητικές
θέσεις οι οποίες σχετίζονται με τα οικονομικά να πηγαίνουν σε πρόσωπα με
ακαδημαϊκές περγαμηνές. Το κλασικό παράδειγμα είναι ο δημόσιος βίος των ΗΠΑ
στη δεκαετία του ’90. Η οικονομική πολιτική του Μπιλ Κλίντον έφερε τη σφραγίδα
του Ρόμπερτ Ρούμπιν που άφησε εποχή στο αμερικανικό Treasury. Ο Ρούμπιν δεν
ήταν πολιτικός, αλλά το «golden boy» ενός από τα μεγαθήρια της Γουόλ Στριτ,
της Γκόλντμαν Ζακς, όπου ήταν διάσημος για την ικανότητά να μένει «κουλ» ακόμη
και όταν τα χρηματιστήρια έρχονταν πάνω-κάτω. Αναπόφευκτα οι αγορές λάτρεψαν
τον Ρούμπιν, ενώ το γεγονός ότι είχε ως Νο 2 τον Λάρι Σάμερς, έναν πρώτης
κλάσεως πανεπιστημιακό, δεν ήταν και τόσο άσχημο.

Από το Πανεπιστήμιο στην πολιτική

Χάρη στο δίδυμο του Treasury, ο Κλίντον «έσκισε» στην οικονομία, με τη Γουόλ
Στριτ να σπάει ιστορικά ρεκόρ, ξεπερνώντας τις 10.000 μονάδες. Ο Ρούμπιν είναι
σήμερα στην κορυφή της Σίτιγκρουπ και ο Σάμερς είναι πρόεδρος του
Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Επί Μπους, την καρέκλα στο Treasury «ζεσταίνει» ένα
άλλο πρόσωπο που προέρχεται από την αγορά, ο Πολ Ο’ Νιλ, τέως διευθυντής της
εταιρείας Αλκόα. Η μόνη διαφορά είναι ότι ο Κλίντον «έπαιξε» νέα Οικονομία
(χρηματιστήριο, πληροφορική), ενώ ο Μπους «παλιά» (δηλαδή βιομηχανία).

Η επικυριαρχία των οικονομολόγων επισφράγισε και την ελληνική δημόσια ζωή τα
χρόνια της δεκαετίας του ’90. Τόσο στην κυβέρνηση όσο και στην αξιωματική
αντιπολίτευση τα οικονομικά χαρτοφυλάκια έχουν περιέλθει σε οικονομολόγους. Αν
μάλιστα αληθεύει ότι, κατά την πολιτική περίοδο που μόλις ξεκίνησε, «η μάχη θα
δοθεί στην οικονομία», τον αγώνα επωμίζονται πρόσωπα με οικονομολογικά
προσόντα. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι παίκτες αυτοί γνωρίζονται εδώ και
δεκαετίες από τον ακαδημαϊκό χώρο, πολύ πριν βρεθούν στην πολιτική αρένα.

Οι «σπασίκλες» του Ecofin

Ο Γιάννος Παπαντωνίου συμβολίζει την ισχύ των οικονομολόγων στην ελληνική πολιτική ζωή

Είναι ο Γιάννος Παπαντωνίου που συμβολίζει την ισχύ των οικονομολόγων στην
ελληνική πολιτική ζωή. Μακροβιότερος υπουργός Οικονομικών και αρχιτέκτονας της
ΟΝΕ, ο Παπαντωνίου απέδειξε πως ένας πανεπιστημιακός με περγαμηνές από τη
Σορβόννη και το Καίμπριτζ μπορεί να επιβληθεί στην ελληνική δημόσια ζωή. Η
εμπλοκή του με την πολιτική υπερβαίνει τα είκοσι χρόνια, ενώ εκλέγεται στην Α’
Αθηνών από το 1989. Μετά την είσοδο της χώρας στην ΟΝΕ, είχε εκφράσει την
επιθυμία να φύγει από το ΥΠΕΘΟ, στη λογική ότι «έκλεισε ένας κύκλος». Το
ενδιαφέρον είναι ότι ο Παπαντωνίου δεν επιζητεί πλέον να μετακινηθεί, αν και
έχει πει στον Πρωθυπουργό ότι «είναι στη διάθεσή του», εφόσον κρίνει ότι
πρέπει να αναλάβει κάποιο άλλο χαρτοφυλάκιο. Ούτως ή άλλως, η χώρα μας
αναλαμβάνει επί δωδεκάμηνο την προεδρία του Eurogroup, τον Ιούνιο του 2002,
όταν θα επωμισθεί τη διεθνή εκπροσώπηση του ευρώ, ακόμη και στο G-8 και μετά
ακολουθεί η προεδρία της Ε.Ε. στις αρχές του 2003.

Η μνεία της διεθνούς οικονομικής σκηνής είναι κρίσιμη. Ήταν οι νέες
πραγματικότητες και οι αυξημένες απαιτήσεις της διεθνούς οικονομίας που έφεραν
στο προσκήνιο τους οικονομολόγους, παραμερίζοντας τους πολιτικούς. Όπως εξηγεί
κυβερνητικός οικονομικός παράγων, «το Ecofin είναι από τα πιο δύσκολα και
ψηλομύτικα συμβούλια κορυφής της Ε.Ε., όπου δεν είναι εύκολο να αποκτήσει
κανείς αξιοπιστία». Στο παρασκήνιο το κουτσομπολιό και οι σαρκαστικές
παρατηρήσεις, «π.χ. για τον Σουηδό υπουργό που λέγεται ότι διαβάζει αυτά που
του έχουν γράψει οι σύμβουλοί του», δίνουν και παίρνουν. Πολιτικοί που δεν
είναι οικονομολόγοι ή «σπασίκλες» όπως ο Βρετανός Γκόρντον Μπράουν δεν
στέκονται εύκολα.

«Φορομπήχτες» και σπεσιαλίστες της Οικονομίας

Ν. Χριστοδουλάκης και Γ. Αλογοσκούφης πρωτογνωρίστηκαν σε ακαδημαϊκό περιβάλλον τα χρόνια της δεκαετίας του ’80

Για την Ελλάδα, που, στα χρόνια της δεκαετίας του ’90, είχε φθάσει στο χείλος
του ΔΝΤ και είχε να αντιμετωπίσει τη δύσκολη διαπραγμάτευση της ΟΝΕ, η
προσφυγή σε πρόσωπα με τεχνικές οικονομικές γνώσεις ήταν περίπου αναγκαστική.
Η διαπραγμάτευση δεν ήταν εύκολη, αλλά η επιτυχία έδωσε κύρος και εξασφάλισε
αποδοχή, την οποία, λέγεται, «απολαμβάνει αυτή τη στιγμή ο Παπαντωνίου στις
Βρυξέλλες». Αντίστοιχα, η διεθνοποίηση των αγορών αξιών, το «ζεστό χρήμα» που
γυρίζει ανά την υφήλιο και ο όλο και πιο σοφιστικέ χαρακτήρας της
δημοσιονομικής πολιτικής (με ομόλογα, προμέτοχα και άλλα χρηματοπιστωτικά
μέσα) κάνει τα οικονομικά υπουργεία απρόσιτα στους αδαείς. Κάποτε, τα
οικονομικά υπουργεία ήταν για «φορομπήχτες» πολιτικούς. Τώρα πάνε σε
«σπεσιαλίστες» της οικονομικής, που μπορούν να τα βγάλουν πέρα με τους
μεγάλους επενδυτικούς οίκους του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης. Όταν αυτό δεν
γίνεται υπό φυσιολογικές συνθήκες, τότε συμβαίνει σε περιβάλλον ανωτέρας βίας.
Το ΔΝΤ επέβαλε τον οικονομολόγο Κεμάλ Ντερβίς στους γείτονές μας Τούρκους κι
αυτός μεταβλήθηκε σε κρίσιμο πολιτικό παίκτη μέσα σε μία νύχτα. Το «ξελάσπωμα»
της Αργεντινής και τη δύσκολη διαπραγμάτευση με την Ουάσιγκτον ανέλαβε ο
Ντάνιελ Μαρξ.

Μια ενδεικτική απαρίθμηση των οικονομολόγων που σταδιοδρομούν στην ελληνική
δημόσια ζωή θα περιελάμβανε τον Νίκο Χριστοδουλάκη στο υπουργείο Ανάπτυξης και
τον Τάσο Γιαννίτση στο υπουργείο Εργασίας, ενώ, αν περιληφθούν και τεχνοκράτες
με προϋπηρεσία στο μάνατζμεντ, θα πρέπει να αναφερθεί και ο Χρ. Βερελής στο
υπουργείο Μεταφορών. Στις καθαρώς οικονομικές θέσεις υπάρχει καταιγισμός
οικονομολόγων. Ξεχωριστή περίπτωση είναι ο Γιάννης Στουρνάρας, νυν διοικητής
της Εμπορικής Τράπεζας και παλαιότερα πρόεδρος του ΣΟΕ στο ΥΠΕΘΟ,
επιφορτισμένος με το βάρος της διαπραγμάτευσης για την ΟΝΕ. Ανάλογη είναι και
η κατάσταση στην αξιωματική αντιπολίτευση, με τον καθηγητή Γιώργο Αλογοσκούφη
να είναι προνομιακός συνομιλητής του Κώστα Καραμανλή, έχοντας τον πρώτο λόγο
στα οικονομικά. Ο πρόεδρος της Ν.Δ. υποστηρίζεται επίσης από οικονομολόγους ή
«παραδοσιακώς ασχολούμενους με τα οικονομικά», όπως ο Γ. Οικονόμου, ο Τρ.
Κολλίντζας, αλλά και ο Ν. Στεφάνου και ο Π. Δούκας.

Στο εστιατόριο του ΟΟΣΑ

Το ενδιαφέρον είναι ότι πολλοί είναι μεταξύ τους γνωστοί εδώ και χρόνια. Η
γνωριμία Παπαντωνίου-Αλογοσκούφη έγινε πριν από είκοσι και πλέον χρόνια στο
εστιατόριο του ΟΟΣΑ στο Παρίσι, όπου εργάζονταν ο νυν υπουργός Εθνικής
Οικονομίας και η σύζυγος του κ. Αλογοσκούφη, Δίκα. Όταν ο Παπαντωνίου ήταν,
για λίγο, ειδικός επιστήμονας στο Οικονομικό της Νομικής, ένα από τα δύο
δεκάρια που είχε βάλει το είχε λάβει ο τότε φοιτητής Γιάννης Στουρνάρας.
Αλογοσκούφης και Στουρνάρας ήταν γνωστοί από τότε ως φοιτητές, με τον ένα να
ξέρει τον άλλο ως «τον καλύτερο της χρονιάς του». Αντίστοιχα, οι περισσότεροι
είναι αγγλοτραφείς. Η επανασύνδεση Στουρνάρα-Παπαντωνίου τη δεκαετία του ’80
οφείλεται στον Πλ. Τήνιο, που τέλειωνε τις πτυχιακές του σπουδές στο
Καίμπριτζ, όταν έκανε εκεί το διδακτορικό του ο Παπαντωνίου. Ο Στουρνάρας
είναι της Οξφόρδης, ενώ ο Αλογοσκούφης πήρε το ντοκτορά του από τη Λόντον
Σκουλ οφ Εκονόμικς στο Λονδίνο, όπου πηγαινοερχόταν και ο Νϊκος
Χριστοδουλάκης, που είχε πτυχίο ηλεκτρολόγου-μηχανικού από το ΕΜΠ και πέρασε
μετά στα οικονομικά, με αποτέλεσμα να αποκαλείται γραφικά στην αρχή από τους
άλλους «κατσαβιδάς» αν και το πέρασμά του από το Κέιμπριτζ, το Ευρωπαϊκό
Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίς και το Λόντον Μπίζνες Σκουλ το έκανε πολύ γρήγορα
να ξεχαστεί. Με παραδοσιακούς όρους, οι οικονομολόγοι της πολιτικής είναι ένα
«old boy network», με εξαίρεση την Μιράντα Ξαφά, σύμβουλο του Κ. Μητσοτάκη την
περίοδο 1990-93, και μετά στέλεχος των Φιλελευθέρων του Στέφανου Μάνου, η
οποία εργάζεται σε μεγάλο οίκο του Λονδίνου.

Παρά τους κατά καιρούς οξύτατους πολιτικούς διαξιφισμούς τους, οι
οικονομολόγοι της ελληνικής πολιτικής έχουν καλά λόγια ο ένας για τις
ακαδημαϊκές γνώσεις του άλλου και επιμένουν ότι οι αντιπαραθέσεις τους είναι
«σε ένα επίπεδο». Μπορεί να είναι ένα είδος «esprit de corps». Μπορεί πάλι να
τους συσπειρώνει το γεγονός ότι δεν τα πάνε καλά με τους παραδοσιακούς
πολιτικούς. Ο Γιάννος Παπαντωνίου δεν ήταν ποτέ ο εκλεκτός της Κ.Ο. του ΠΑΣΟΚ,
έστω κι αν η κατάσταση έχει βελτιωθεί κάπως τα τελευταία χρόνια. Στο Υπουργικό
Συμβούλιο έχει βρει απέναντί του συναδέλφους του σε συγκρούσεις που η
σφοδρότητά τους δεν αφορούσε μόνο την κατανομή των κυβερνητικών κονδυλίων.
Αντίστοιχα, το γεγονός ότι ο Τ. Γιαννίτσης βρέθηκε «στο μάτι του κυκλώνα» του
Ασφαλιστικού, χωρίς κάλυψη από τους πρωτοκλασάτους του ΠΑΣΟΚ, δεν είναι άσχετο
με το ότι βρίσκεται σε υπουργική θέση λόγω ακαδημαϊκής εμβρίθειας και όχι
«κομματικών ενσήμων». Ο Ν. Χριστοδουλάκης εξελέγη δεύτερη φορά στο ψηφοδέλτιο
Επικρατείας.

«Γιώργο, άρχισε να ψηφοθηρείς…»

Στη Ν.Δ. οι δυσκολίες του Γ. Αλογοσκούφη με τους βαρόνους της Ρηγίλλης είναι
γνωστές και ο ίδιος τηρεί «χαμηλό προφίλ». Αντιθέτως, με την Ντόρα
Μπακογιάννη, ύστερα από κάποιες αψιμαχίες, φαίνεται να βρίσκει ένα modus
vivendi ­ ίσως γιατί «έχουν και οι δύο πολλούς εχθρούς» στο κόμμα. Παρόλα
αυτά, ίδρωσε να εκλεγεί τομεάρχης Οικονομικών στη Ν.Δ., αν και τελικά το
κατάφερε, γεγονός στο οποίο τον βοήθησε και η παλαιότερη σχέση του με τους
λεγόμενους «λοχαγούς».

Λέγεται ότι όταν η Ρηγίλλης δήλωσε πως οι τομεάρχες θα πρέπει να εκλεγούν από
τους συναδέλφους τους βουλευτές, ο Κώστας Καραμανλής, μιλώντας μαζί του στο
τηλέφωνο, του είπε πειρακτικά: «Γιώργο, άρχισε να ψηφοθηρείς».

Η ψήφος είναι η «ώρα της αλήθειας» για τους οικονομολόγους της πολιτικής. Αν
και όλοι παραδέχονται ότι τα αξιώματα προϋποθέτουν πολιτικούς χειρισμούς και
αντίστοιχη αντίληψη της οικονομίας, ότι «δεν πρέπει να σκέπτεσαι αφηρημένα την
κοινωνία, αλλά τον αντίκτυπο επάνω στον απλό άνθρωπο», οι περισσότεροι είναι
διστακτικοί όταν έρχεται η ώρα να διεκδικήσουν την υποστήριξη του απλού
ανθρώπου.

Τέλος, με τόσους οικονομολόγους στην πολιτική, το εύλογο ερώτημα είναι τι
μέλλει γενέσθαι εφέτος στη μεγάλη «μάχη της οικονομίας». Για τους μεν, οι
προοπτικές της κυβέρνησης είναι καλές και «ο Σημίτης τυχερός, γιατί συνάντησε
τα δύσκολα στην αρχή». Οι καλοί οιωνοί για το ευρώ, που κάποιοι βλέπουν τη
σχέση του με το δολάριο στο 1,15 την επόμενη διετία, ο υψηλός ρυθμός
ανάπτυξης, τα κονδύλια του Γ’ ΚΠΣ, το γεγονός ότι η κυβερνητική κρίση στις
αρχές του καλοκαιριού δεν οφειλόταν σε κρίση της πραγματικής οικονομίας και η
σταθεροποίηση επ’ εσχάτων του ΧΑΑ, δημιουργούν αισιόδοξες προοπτικές. Για τους
δε, ο διεθνής οικονομικός ορίζοντας βαραίνει από το φάσμα της ύφεσης στις ΗΠΑ
αλλά και στη Γερμανία, ενώ στην Ελλάδα δεν έγιναν εγκαίρως οι διαρθρωτικές
αλλαγές, το ΧΑΑ πάσχει από χρόνιες ασθένειες, ενώ η διαχείριση των δημόσιων
οικονομικών προεξοφλεί με επικίνδυνο τρόπο το μέλλον.

Με άλλα λόγια, η παλαιά σοφία εξακολουθεί να ισχύει: «Πέντε οικονομολόγοι, έξι
απαντήσεις».