Ένα καίριο λάθος του Αρχιεπισκόπου

1. Ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, επικαλούμενος έναν μεγάλο αριθμό
υπογραφών Ελλήνων πολιτών για το θέμα των ταυτοτήτων, αναφέρθηκε στην αρχή της
πλειοψηφίας, δηλαδή στη δημοκρατική αρχή, για να συμπεράνει ότι η κυβέρνηση
έχει την υποχρέωση είτε να τροποποιήσει τον σχετικό νόμο είτε να οδηγήσει τους
πολίτες σε δημοψήφισμα.

2. Δεν θα επανέλθω σε όσα έχουν ήδη συζητηθεί και, ουσιαστικά, κριθεί:
στο ότι ο κ. Χριστόδουλος μετέτρεψε τον άμβωνα σε πολιτικό βήμα, στο ότι με τη
στάση του δημιουργεί κίνδυνο διχασμού, στο ότι εκθέτει έτσι το κύρος της
Ορθοδοξίας στην Ελλάδα. Σήμερα θέλω να επισημάνω ένα και μόνο θέμα: τι
σημαίνει, πού είναι το λάθος και τι επιπτώσεις έχει η επίκληση της
δημοκρατικής αρχής από τον κ. Χριστόδουλο.

3. Η Δημοκρατία δεν ισχύει ως αφηρημένη αρχή. Η λαϊκή κυριαρχία δεν
σημαίνει ότι η όποια πλειοψηφία μπορεί ανά πάσα στιγμή να αποφασίζει για τα
πάντα. Αν ήταν έτσι, το οργανωτικό τμήμα του Συντάγματος θα εξηντλείτο σε μία
και μόνο φράση, ότι ο λαός, ανά πάσα στιγμή, αποφασίζει για οποιοδήποτε θέμα.
Η Δημοκρατία είναι μια συνταγματικά οργανωμένη έννομη τάξη. Πολλοί κανόνες της
μπορούν να μεταρρυθμιστούν, αλλά μόνο με ειδική διαδικασία (αναθεώρηση του
Συντάγματος) και άλλοι δεν μπορούν να μεταρρυθμιστούν διότι αυτό θα σήμαινε
κατάλυση της δημοκρατικής έννομης τάξης. Η Δημοκρατία, λοιπόν, ισχύει όπως την
οργανώνει, την οριοθετεί και την προστατεύει το Σύνταγμα. Όποιος ζητεί την
υπέρβαση της συνταγματικής οργάνωσης της Δημοκρατίας, επικαλούμενος τη λαϊκή
κυριαρχία, την παραβιάζει ή την υπονομεύει. Αυτό ορίζεται ρητά από το ίδιο το
Σύνταγμα: «Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του
έθνους» (άρθρο 1 § 3, πρώτη φράση). Όμως στο δεύτερο τμήμα της ίδιας
παραγράφου ορίζεται πως όλες οι εξουσίες που πηγάζουν από τον λαό «ασκούνται
όπως ορίζει το Σύνταγμα». Γι’ αυτό και πολύ σωστά επισήμανε ο κυβερνητικός
εκπρόσωπος ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών δεν υπόκεινται σε
πλειοψηφικές αποφάσεις. Αρκετοί άλλωστε θεμελιώδεις κανόνες της Δημοκρατίας
συνιστούν απολύτως αμετάβλητα στοιχεία της έννομης τάξης μας (άρθρο 110 §1 του
Συντάγματος).

4. Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι ο μόνος τρόπος ρύθμισης του
θέματος των ταυτοτήτων που ανταποκρίνεται στο Σύνταγμα είναι εκείνος που
επέλεξε η ελληνική πολιτεία. Η επίκληση της δημοκρατικής αρχής από τον κ.
Χριστόδουλο όπως εκείνος την αντιλαμβάνεται δεν είναι πράξη δημοκρατική. Η
λογική του ­ και αυτό νομίζω είναι αρκετά ενδιαφέρον ­ συμπίπτει με τη λογική
που διέπει την άποψη του τέως βασιλιά των Ελλήνων ως προς το εάν αποβλέπει
στην αποκατάσταση της βασιλείας.

Επανειλημμένως, στο ερώτημα αυτό ο τέως βασιλιάς δηλώνει ότι αναγνωρίζει το
πολίτευμα της χώρας και το κύρος του δημοψηφίσματος αλλά ότι εάν ο κυρίαρχος
λαός δημοκρατικά αποφασίσει διαφορετικά, θα ανταποκριθεί στη βούλησή του.
Πρόκειται περί σφάλματος απολύτως ταυτοσήμου με αυτό του κ. Χριστόδουλου. Το
ισχύον Σύνταγμα έχει κατά τρόπο μη υποκείμενο σε αναθεώρηση θεσπίσει την
αβασίλευτη δημοκρατία. Αυτό καμιά απολύτως πλειοψηφία δεν είναι αρκετή για να
το ανατρέψει.

5. Η δημαγωγία με επίκεντρο την έννοια της Δημοκρατίας είναι εξαιρετικά
επικίνδυνη και αντί να δυναμώνει τους λαούς και να συσπειρώνει τους πολίτες
οδηγεί τελικά σε αποσύνθεση. Η Ιστορία έχει διδάξει ότι η αποδυνάμωση των
δημοκρατιών ή και οι κατά καιρούς καταλύσεις τους βασίστηκαν σε επιτυχείς
αποπροσανατολισμούς.

6. Ο Αρχιεπίσκοπος έχει προ πολλού ξεπεράσει κάθε όριο. Υπάρχει όμως
και η Ιεραρχία, η οποία περιλαμβάνει πολλούς εξαίρετους ιεράρχες. Κάποια
στιγμή θα τεθεί το ερώτημα ποια ευθύνη φέρουν όσοι τουλάχιστον δεν
αποστασιοποιούνται από τον Προκαθήμενό τους.

Ο Δ.Θ. Τσάτσος είναι ομότιμος καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου και
πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου.