Ένας στους 3 φοιτητές δεν φτάνει στο πτυχίο!

«Όπως προχώρησε η ζωή μου, βρέθηκε μπροστά μου μία πολύ καλή ευκαιρία να
δουλέψω στον τομέα των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Οι υπολογιστές ήταν το μεράκι
μου. Το σκέφτηκα πολύ και αποφάσισα να αφήσω την Ιατρική». Ο Λάζος Μούγιας
είναι σήμερα 30 χρόνων. Αν και αγαπά ακόμη την ιατρική επιστήμη, για να γίνει
επαγγελματίας και να συντηρηθεί οικονομικά έπρεπε να φτάσει τα 40.

Λάζος Μούγιας: «Έχω αλλάξει περισσότερα από 10 επαγγέλματα, για να βγάλω χρήματα για τα προσωπικά μου έξοδα. Η Ιατρική όμως θέλει δόσιμο. Να ασχοληθεί κανείς μόνο με τις σπουδές και τίποτα άλλο»

Σαν κι εκείνον άλλοι 4.000 φοιτητές εγκαταλείπουν οριστικά κάθε χρόνο τις
σπουδές τους, ενώ ένας στους δύο φοιτητές παρατείνει κατά πολύ το χρόνο
ολοκλήρωσης των σπουδών του. Σύμφωνα με στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας του
υπουργείου Παιδείας, ένας στους τρεις εισακτέους στα ΑΕΙ και ΤΕΙ της χώρας δεν
εμφανίζεται ποτέ στους καταλόγους αποφοίτησης των ιδρυμάτων της Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης. Η εγκατάλειψη των σπουδών από τους νέους οφείλεται σε σημαντικό
βαθμό στην ολοένα και αυξανόμενη ανεργία των πτυχιούχων και στην αβέβαιη
επαγγελματική αποκατάσταση.

«Το 1991 μπήκα στο ΤΕΙ Ακτινολογίας. Ήθελα όμως πάντα να σπουδάσω Ιατρική.
Έτσι, όταν τελείωσα, έδωσα κατατακτήριες και μπήκα στην Ιατρική Σχολή Αθηνών»,
λέει ο Λάζος. Τα μαθήματα της Σχολής δύσκολα και απαιτούνταν πολύς χρόνος για
διάβασμα. Ήταν ήδη 26 χρονών και έπρεπε να δουλέψει, έτσι η παρακολούθηση των
μαθημάτων έγινε ακόμη δυσκολότερη. Η ανάγκη για εργασία οδηγεί πολλούς
φοιτητές μακριά από την απόκτηση του πτυχίου. Σύμφωνα με τον ερευνητή Γιώργο
Σταμέλο που μελέτησε τη «Ροή του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος», οι
παρατεταμένες σπουδές κοστίζουν ακριβά και η πρόωρη είσοδος στην αγορά
εργασίας γίνεται συχνά αναπόφευκτη για την επιβίωση.

«Έχω αλλάξει περισσότερα από 10 επαγγέλματα, για να βγάλω χρήματα για τα
προσωπικά μου έξοδα. Η Ιατρική όμως θέλει δόσιμο. Να ασχοληθεί κανείς μόνο με
τις σπουδές και τίποτ’ άλλο», σημειώνει ο Λάζος. Η επαγγελματική πρόταση που
του έκαναν ήταν ενδιαφέρουσα και με πολύ καλές αποδοχές. Οι υπολογιστές ήταν
το μεράκι του από το 1993. «Μου πήρε 4 μήνες να αποφασίσω ότι το επάγγελμα της
ζωής μου δε θα ήταν η Ιατρική. Θα ξεκινούσα τότε το 6ο έτος». Πάντως η Σχολή
δεν αποτελεί παρελθόν για τον 30χρονο Λάζο Μούγιο. «Δεν ξέρω αν θα καταφέρω να
πάρω κάποια στιγμή το πτυχίο μου. Όταν θα πετύχω τους στόχους μου στον τομέα
όπου εργάζομαι τώρα, θα συνεχίσω να δίνω μαθήματα στη Σχολή. Η Ιατρική είναι
πλέον ένα αγαπημένο χόμπι για μένα».

Η αγάπη της για το χορό, η καταστροφή του σπιτιού της από το σεισμό του 1999
και τα προβλήματα υγείας έχουν καθυστερήσει 3 χρόνια την ορκωμοσία για την
25χρονη Ματίνα Τσιμπόγλου, φοιτήτρια στο 7ο έτος στο Τμήμα Επικοινωνίας και
Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Μπήκα στη Σχολή το 1995.
Όμως μόνο στα δύο πρώτα έτη παρακολουθούσα κανονικά τις παραδόσεις και έδινα
μαθήματα». Το 1997 συμμετέχει σε μία χορευτική ομάδα και παράλληλα ξεκινά να
δουλεύει κάνοντας ιδιαίτερα μαθήματα. «Περνούσαν εξεταστικές περίοδοι που δεν
έδινα ούτε ένα μάθημα. Αν και δεν είχα χάσει τελείως την επαφή με τη Σχολή».
Σήμερα η Ματίνα εργάζεται στην Εθνική Τράπεζα και η απόκτηση του πτυχίου της
θα τη βοηθήσει στη δουλειά της. «Το έχω πάρει απόφαση. Θα δώσω τα μαθήματα που
χρωστάω και θα αποφοιτήσω από τη Σχολή, έστω και με καθυστέρηση».

Η περίπτωση της 25χρονης Ματίνας όχι απλά δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά είναι μία
μεταξύ του περίπου 35% των φοιτητών που καθυστερούν να πάρουν το πτυχίο τους.
Ο μέσος όρος των εισακτέων για την περίοδο 1995-97 ήταν 50.000. Σε τέσσερα
χρόνια, δηλαδή μετά το πέρας της κανονικής περιόδου φοίτησης, εκείνοι που
αποφοίτησαν έφτασαν μόλις τις 34.000 κατά μέσο όρο. Πάντως, σύμφωνα με την
έρευνα του κ. Σταμέλου, τα μεγαλύτερα ποσοστά των λεγόμενων «μη ενεργών»
φοιτητών, δηλαδή ένας στους δύο εισακτέους, παρουσιάζονται σε Σχολές των
οποίων οι φοιτητές προέρχονται από χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα και οι οποίες
προσφέρουν αμφίβολες επαγγελματικές προοπτικές.

Στο 8ο έτος του ΤΕΙ Πειραιά Πολιτικών και Δομικών Έργων θα μπει φέτος και η
25χρονη Σοφία Σαμαρά. «Μπήκα στο ΤΕΙ από Τεχνικό Λύκειο και ήταν δύσκολο για
μένα να παρακολουθήσω μαθήματα. Οι καθηγητές θεωρούσαν κάποια πράγματα ήδη
γνωστά από το Λύκειο». Τα δύο πρώτα χρόνια παρακολουθούσε κανονικά τη Σχολή
της. Αργότερα όμως χρειάστηκε να δουλέψει. Ο χρόνος για διάβασμα μειώθηκε.
«Είμαι δημόσιος υπάλληλος. Χρωστάω 20 μαθήματα. Τα 10 είναι εργαστήρια, που
χρειάζονται υποχρεωτική παρακολούθηση. Πρέπει να παίρνω άδεια από τη δουλειά,
και δεν είναι εύκολο», εξηγεί η ίδια. Αν και θα χρειαστεί κάποια χρόνια ακόμη,
έχει βάλει στόχο να πάρει το πτυχίο της. «Θέλω να τελειώσω, είναι ένα κεφάλαιο
που πρέπει να κλείσει. Θα είναι καλό και για τη δουλειά μου», σημειώνει η Σοφία.

Οι περισσότεροι προέρχονται από χαμηλά κοινωνικά στρώματα

Σήμερα μόλις ο ένας στους δύο εγγεγραμμένους φοιτητές των ΑΕΙ ­ περίπου 142
χιλιάδες ­ χαρακτηρίζεται ως «ενεργός» με κριτήριο την παρουσία του στα
κανονικά εξάμηνα σπουδών, ενώ άλλοι 143 χιλιάδες φοιτητές χαρακτηρίζονται ως
«μη ενεργοί», καθώς βρίσκονται πέραν των κανονικών χρόνων φοίτησης, δηλαδή
είτε έχουν καθυστερήσει να πάρουν το πτυχίο τους είτε έχουν εγκαταλείψει
οριστικά τις σπουδές τους.

Η «εγκατάλειψη» των σπουδών της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης είναι σίγουρο ότι
«τρέφεται», συντηρείται και διογκώνεται από την «κρίση των διαπιστευτηρίων»,
από την αυξημένη ανεργία των πτυχιούχων, την υποαπασχόληση ή την
ετεροαπασχόληση που «προσβάλλει» όλο και πιο έντονα, την τελευταία δεκαετία,
τους πτυχιούχους Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Σύμφωνα με τον ερευνητή Γιώργο Σταμέλο, ο οποίος μελέτησε «τη ροή του
Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος» για λογαριασμό της Επιτροπής Ευρωπαϊκών
Υποθέσεων της Συνόδου των Πρυτάνεων των Ελληνικών Πανεπιστημίων, τα μεγαλύτερα
ποσοστά των λεγόμενων «μη ενεργών» φοιτητών παρουσιάζονται σε σχολές με
λαϊκότερη κοινωνική σύνθεση και αμφίβολες επαγγελματικές προοπτικές.

Πραγματικά, αν εξετάσουμε την κοινωνική σύνθεση του φοιτητικού πληθυσμού θα
διαπιστώσουμε ότι σε εκείνες τις σχολές στις οποίες παρουσιάζονται μεγάλα
ποσοστά καθυστέρησης ή εγκατάλειψης των σπουδών υπάρχει μια υπεραντιπροσώπευση
των χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων, ενώ αντίθετα στις υπόλοιπες σχολές (π.χ.
ΕΜΠ, Ιατρική κ.λπ.) υπάρχει μια υπεραντιπροσώπευση των ευνοημένων κοινωνικών
στρωμάτων.

Η εσωτερίκευση των αμφίβολων επαγγελματικών προοπτικών είναι πολύ πιθανό να
εκκολάπτει την καθυστέρηση ή την εγκατάλειψη των σπουδών για εκείνο το μέρος
του φοιτητικού πληθυσμού για το οποίο αφενός οι παρατεταμένες σπουδές
κοστίζουν ακριβά, αφετέρου η είσοδος στην παραγωγή και η πρόωρη
επαγγελματοποίηση μετατρέπεται σε αναπόφευκτη στρατηγική επιβίωσης
ανατρέποντας έτσι την προοπτική ολοκλήρωσης των σπουδών.