Τα φυτοφάρμακα καταστρέφουν τον… ανδρισμό

Περίπου τέσσερα στα δέκα γεωργικά προϊόντα περιέχουν υπολείμματα
φυτοφαρμάκων, σύμφωνα με τις αναλύσεις του υπουργείου Γεωργίας.

Φυτοφάρμακα ­ εντομοκτόνα, παρασιτοκτόνα και ζιζανιοκτόνα ­ εισάγονται κατά
18.000 – 22.000 τόνους τον χρόνο στη χώρα μας και περιέχουν χημικές ουσίες που
από τη μια δρουν ως οιστρογόνα ­ μιμούνται τις θηλυκές ορμόνες και
καταστρέφουν τον… ανδρισμό ­ και από την άλλη προκαλούν μεταλλάξεις στο
γενετικό υλικό και σοβαρές βλάβες στο ανοσοποιητικό και το νευρικό σύστημα.

Οι αναλύσεις στα γεωργικά προϊόντα εντατικοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια,
κατόπιν απαίτησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εικόνα όμως, όπως περιγράφεται
βάσει των αποτελεσμάτων, τόσο για την Ελλάδα όσο και για το σύνολο των
ευρωπαϊκών χωρών, δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική. Το 1998 ανιχνεύθηκαν
υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων στο 34% των φρούτων και των λαχανικών ελληνικής
παραγωγής που εξετάσθηκαν. Την επόμενη χρονιά, εντοπίσθηκαν ίχνη φυτοφαρμάκων
στο 38,7% των ντόπιων ειδών, ενώ την ίδια χρονιά οι αναλύσεις σε γεωργικά
προϊόντα που προέρχονταν από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έδειξαν πως
περίπου τέσσερα στα δέκα (ποσοστό 43%) περιείχαν ίχνη χημικών, που σε
ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούσαν σε συγκεντρώσεις ακόμη και αυτό που έχει
ορισθεί ως «κατώτατο όριο κινδύνου».

Όπως τα οιστρογόνα

Από τη στιγμή που εισέρχονται στον οργανισμό, οι δραστικές χημικές ουσίες που
περιέχονται στα φυτοφάρμακα (υπολογίζονται πάνω από 1.000 ουσίες για τα 10.000
διαφορετικά σκευάσματα που κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά) λειτουργούν ως
«φευδορμόνες». Δρουν μάλιστα όπως ακριβώς τα οιστρογόνα, προκαλώντας είτε τη
μείωση των ανδρικών ορμονών είτε την ανάπτυξη των θηλυκών. Στους άντρες είναι
πρόβλημα και μάλιστα σημαντικό. Μια πρόσφατη έρευνα του Ανδρολογικού
Ινστιτούτου αναφέρει πως στην Κρήτη (μια περιοχή όπου αποδεδειγμένα η χρήση
φυτοφαρμάκων είναι κάτι παραπάνω από εντατική), εντοπίζονται οι περισσότεροι
άντρες με πρόβλημα ολιγοσπερμίας (ποσοστό 14%). Αντίστοιχα ανησυχητικό
εμφανίζεται το ίδιο πρόβλημα και ανάμεσα στους άρρενες κατοίκους του Θριάσιου
Πεδίου (εκεί το 13% των ανδρών έχουν δει το σπέρμα τους να μειώνεται
ανησυχητικά) ­ γεγονός που επιβεβαιώνει για μια ακόμη φορά πως ο συνδυασμός
της χρήσης φυτοφαρμάκων και της περιβαλλοντικής ρύπανσης είναι ο πλέον
καταστροφικός.

Και πολλαπλασιάζονται

Κάθε χρόνο εισάγονται στην Ελλάδα 18.000 – 22.000 τόνοι φυτοφαρμάκων

Ο καθηγητής κ. Τάσος Κουράκης από το Εργαστήριο Γενετικής της Ιατρικής Σχολής
του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης απέδειξε την καταστροφική
συνεργασία ρύπανσης και φυτοφαρμάκων, μέσω άλλης οδού: μέσω των γενετικών
αναλύσεων στο αίμα αγροτών που έρχονται καθημερινά σε επαφή με φυτοφάρμακα. Κι
αφού πρώτα εντόπισε βλάβες στο γενετικό υλικό, οι οποίες προκαλούνται από τα
φυτοφάρμακα, στη δεύτερη φάση της έρευνάς του ο κ. Κουράκης και η επιστημονική
του ομάδα απέδειξαν πως, σε συνδυασμό με τη βιομηχανική και ατμοσφαιρική
ρύπανση, οι γενετικές βλάβες αυτές πολλαπλασιάζονται.

Οι ερευνητές από το Εργαστήριο Γενετικής του ΑΠΘ ανέλυσαν αίμα από τους
ψεκαστές φυτοφαρμάκων και θέλησαν να εντοπίσουν τις γενετικές βλάβες που
προκαλούν τα γεωργικά φάρμακα μετρώντας τις χρωμοσωμικές ατυπίες ­ τα ανώμαλα
κύτταρα δηλαδή στον οργανισμό καθενός από τους αγρότες που συμμετείχαν στην
έρευνα. Σε πρώτη φάση εξετάσθηκαν ψεκαστές σε θερμοκήπια (άνθρωποι δηλαδή που
έρχονται καθημερινά σε επαφή με τα φυτοφάρμακα, άμεσα, μέσω της αναπνοής, του
δέρματος κ.λπ.), οι οποίοι ζούσαν σε περιοχές της Ανατολικής Θεσσαλονίκης,
χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα περιβαλλοντικής ρύπανσης. Συγκρίνοντας τις δικές
τους αναλύσεις με εκείνες μιας ομάδας χωρικών από το ίδιο μέρος, αναλόγου
φύλου και ηλικίας, που όμως δεν είχαν καμία σχέση με θερμοκήπια ή φυτοφάρμακα
και χρησιμοποιήθηκαν ως «ομάδα ελέγχου», είδαν πως ο κίνδυνος γενετικών βλαβών
για τους ψεκαστές ήταν πέντε φορές μεγαλύτερος (στην ομάδα αυτή τα ανώμαλα
κύτταρα έφταναν σε ποσοστό το 2,14%, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην ομάδα
ελέγχου ήταν 0,54%).

Χρωμοσωμικές ατυπίες

Λίγο καιρό αργότερα, η ίδια επιστημονική ομάδα επανέλαβε την ίδια έρευνα,
αυτήν τη φορά σε αγρότες που ζούσαν σε περιοχές της Δυτικής Θεσσαλονίκης, εκεί
όπου λειτουργούν πολλές βιομηχανίες και υπάρχει σημαντικό πρόβλημα ρύπανσης.
Εκεί, μέτρησαν ακόμη περισσότερες χρωμοσωμικές ατυπίες στο γενετικό υλικό των
αγροτών (ποσοστό 3,37%), γεγονός που απέδειξε πως η συνδυασμένη δράση
φυτοφαρμάκων και βιομηχανικών ρύπων προκαλεί επιπλέον γενετικές ανωμαλίες. «Τα
φυτοφάρμακα, σε συνδυασμό με τη ρύπανση, το κάπνισμα ή οποιαδήποτε άλλη
δραστηριότητα που επηρεάζει επίσης το γενετικό υλικό των ανθρώπων, λειτουργούν
συνεργικά και προκαλούν πολύ πιο σοβαρές γενετικές ανωμαλίες: μπορεί να
οδηγήσουν ευκολότερα σε μεταλλάξεις των κυττάρων, καρκινογενέσεις και μόνιμες
βλάβες», τονίζει ο κ. Κουράκης.

Πώς γίνονται οι έλεγχοι στα γεωργικά προϊόντα

Το υπουργείο Γεωργίας συγκεντρώνει τις αναλύσεις σε γεωργικά προϊόντα, οι
οποίες γίνονται στο Γενικό Χημείου του Κράτους, το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό
Ινστιτούτο και τα πέντε περιφερειακά ινστιτούτα, τα οποία δημιουργήθηκαν με
στόχο την ανάλυση και τον εντοπισμό υπολειμμάτων σε φρούτα και λαχανικά. Με
βάση τα στοιχεία αυτά ενημερώνεται και η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το 1997 αναλύθηκαν στη χώρα μας 1.042 δείγματα νωπών γεωργικών προϊόντων, ενώ
το 1998 αναλύθηκαν 1.169 δείγματα. Το 1999 ο αριθμός των δειγμάτων έφτασε τα
1.422, αλλά, ακόμη, οι αναλύσεις αυτές, όπως τονίζει η αντιπρόεδρος του
Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων, κ. Δέσποινα Βασιλειάδου, σε καμία περίπτωση
δεν μπορούν να θεωρηθούν ως «συστηματικός έλεγχος».

Ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων δεν έχει ακόμη δραστηριοποιηθεί στους
ελέγχους που αφορούν στον εντοπισμό φυτοφαρμάκων. Όπως εξηγεί η κ.
Βασιλειάδου, είναι περισσότερο από επιτακτική η ανάγκη για τη δημιουργία ενός
εθνικού προγράμματος παρακολούθησης της παρουσίας φυτοφαρμάκων ανά περιφέρεια
της Ελλάδας, όχι μόνον στα τρόφιμα (προϊόντα ζωικής και φυτικής προέλευσης),
αλλά και στο νερό.