Ο βράχος που αγναντεύει το πέλαγος

Κάθομαι στο σαλόνι του πλοίου που με οδηγεί πίσω στη βάση μου και σε πείσμα
της κούρασης αποφασίζω πως θα πρέπει να τελειώσω αυτό το κείμενο πριν δέσουμε
στον Πειραιά. Αξίζει στην Κάλυμνο και στους κατοίκους της να γραφεί ετούτο το
κομμάτι στη θάλασσα. Γιατί όσο υπάρχει θάλασσα θα μπορούμε να μιλάμε και για
την Κάλυμνο και για τους Καλύμνιους. Θα μπορούμε να μιλάμε για μια ξεχωριστή
ράτσα ανθρώπων που δένονται παθιάρικα με έναν άνυδρο βράχο στο Αιγαίο, γιατί
εκεί είναι το τελευταίο λιμάνι τους και το πιο επιθυμητό απ’ όλα. Όσον αφορά
όμως την πατρίδα τους… ε! αυτή είναι η ίδια η θάλασσα… το πέλαγος.

Αν πιστέψουμε τον Ηρόδοτο οι πρώτοι κάτοικοι της Καλύδνας (έτσι λεγόταν η
Κάλυμνος τον 4ο αιώνα π.Χ.) ήταν Δωριείς από την Επίδαυρο. Από την πρώτη
στιγμή που πάτησαν το πόδι τους στο ξερό, βραχώδες νησί, δεν βρήκαν άλλη
διέξοδο παρά μονάχα στη θάλασσα. Το συντηρητικό κι αμετακίνητο πνεύμα των
Δωριέων έπαψε να είναι δεμένο με τη γη, έγινε ανήσυχο και τολμηρό, ριψοκίνδυνο
κι ανικανοποίητο. Και η Κάλυμνος τι ήταν; Σημάδι στο Αιγαίο σημαντικό, γιατί
εκεί έμενε η οικογένειά τους και από εκείνους περίμενε να ζήσει.

Όσα χρόνια κι αν έχουν περάσει, όσες αλλαγές και αν έχουν δει τα μάτια γενεών
και γενεών Καλύμνιων, η αλήθεια τους είναι ίδια ακριβώς και η ζωή τους δένεται
μοναδικά με τη θάλασσα. Όποιος σήμερα δοκιμάσει να πάει στην Κάλυμνο σαν
τουρίστας και δίχως να θέλει να γνωρίσει τους Καλύμνιους και την σχέση τους με
το υγρό στοιχείο είναι σίγουρο πως θα απογοητευθεί. Θα συναντήσει μερικές
συμπαθητικές παραλίες, θα βρει φθηνά καταλύματα, αρκετή ησυχία, πολλούς
Σκανδιναβούς και Εγγλέζους που μοιάζουν να ξέφυγαν από την Κω και την Ρόδο, θα
τρελαθεί από την άναρχη δόμηση, από το κυκλοφοριακό χάος που δημιουργούν οι
επιθετικοί τοπικοί οδηγοί και στην περίπτωση μονάχα που του αρέσει η
αναρρίχηση θα νομίσει πως βρίσκεται σε παράδεισο. Η Κάλυμνος είναι ο τόπος που
μένουν οι Καλύμνιοι και ένας τουρίστας που θέλει ιδιαίτερη περιποίηση φαίνεται
να μη «χωράει», να μη δένει με τις συνθήκες που χρόνια τώρα έχουν δημιουργήσει
οι ίδιοι στον τόπο τους. Το αν στις μέρες μας βλέπουν την τουριστική
βιομηχανία να αναπτύσσεται ραγδαία και εκείνοι να μένουν απ’ έξω, είναι ζήτημα
περισσότερο δικό τους. Το σχόλιο φυσικά πηγαίνει περισσότερο στους «τοπικούς
άρχοντες» και τις επιλογές τους παρά στον απλό λαό του νησιού.

Την Κάλυμνο την γνωρίζει όλος ο κόσμος σαν το νησί των σφουγγαράδων. Των ηρώων
εκείνων που έπεφταν δεμένοι με μια πέτρα και βαστώντας την αναπνοή τους
έφταναν στον βυθό, έπαιρναν τα σφουγγάρια και ανέβαιναν στην επιφάνεια με
«χρυσάφι» στα χέρια. Μετά ήρθαν τα σκάφανδρα και οι «μηχανές». Αν κάποιος
έμενε τον διπλάσιο χρόνο στον βυθό για να βγάλει καλό μεροκάματο, αυτός ήταν
Καλύμνιος. Κάποτε όμως τα σφουγγάρια έπαψαν να είναι «χρυσάφι», στη συνέχεια
αρρώστησαν και χάθηκαν… οι Καλύμνιοι τι έκαμαν; Ό,τι πιο επικίνδυνο και
ταυτόχρονα κερδοφόρο επάγγελμα μπορείς να φανταστείς, θα έβρισκες σίγουρα έναν
Καλύμνιο να το κάνει ρισκάροντας τη ζωή του. Μα τι είναι τέλος πάντων αυτοί οι
άνθρωποι; Είναι ανεξάρτητοι, αυτόνομοι, απείθαρχοι, τολμηροί, μονίμως σε
εγρήγορση, ατομικιστές ως το μεδούλι, πολυμήχανοι, πανούργοι, αλλά και
ανοιχτόμυαλοι, κοσμογυρισμένοι, καλοπροαίρετοι και υπερβολικά φιλόξενοι. Σε
βλέπουν (ή τουλάχιστον σε έβλεπαν – γιατί οι καιροί αλλάζουν) και σου
συμπεριφέρονται σαν παιδί τους. Ξέρουν από ξενιτεμό και αγκαλιάζοντάς σε με
αγάπη έχουν την αίσθηση πως έτσι θα φερθούν και στον δικό τους άνθρωπο στα
ξένα. Κάτι σαν να ξορκίζουν το κακό. Πάνω απ’ όλα όμως οι Καλύμνιοι είναι
φιλότιμοι. Έχουν τη δική τους «αχίλλειο πτέρνα». Αν για παράδειγμα είσαι
λιμενικός και δεις Καλύμνιο να ψαρεύει με δυναμίτη είναι προτιμότερο να του
φωνάξεις «ντροπή ρε συ!» παρά να τον πας στη φυλακή. Έχεις περισσότερες
πιθανότητες να μην το ξανακάνει ποτέ στη ζωή του!

Κακά τα ψέματα όμως, δεν πέρασε μονάχα δυστυχίες ετούτο το νησί. Μπορεί οι
καιροί να ήταν δύσκολοι και οι δύτες να έχαναν τη ζωή τους ή να σακατεύονταν,
χρήματα όμως περνούσαν από τα χέρια τους πολλά. Ολόκληρες αποικίες ίδρυσαν
στην Φλόριντα στην Αμερική και στο Ντάργουιν στην Αυστραλία. Χρήματα πολλά
έφταναν με εμβάσματα από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 μέχρι το ’90 στον
τόπο τους και έκτιζαν σπίτια άναρχα, χωρίς σχέδιο, χωρίς υποδομή
καταστρέφοντας τον αρχιτεκτονικό χαρακτήρα του νησιού. Και πίστεψαν ότι τα
«εμβάσματα» θα συνέχιζαν να έρχονται για πάντα… δεν ήταν όμως έτσι.

Εμείς σήμερα σαν επισκέπτες στην Κάλυμνο βλέπουμε τον «γιαλό», οι Καλύμνιοι
όμως συνεχίζουν να βλέπουν το πέλαγος. Είναι φυσικό να μην μας αρέσει ο
«γιαλός» – άλλωστε ποιος ασχολήθηκε μαζί του – εκείνοι όμως έχουν τόσα πολλά
να μας πουν για το πέλαγος. Η δύναμη των Καλύμνιων ψαράδων σήμερα είναι
τρομακτική. Μιλάμε για κανονικούς άρχοντες της θάλασσας. Πάνω από 450
αλιευτικά με νηολόγιο Καλύμνου υπάρχουν καταγεγραμμένα στο κοινοτικό μητρώο,
ενώ κανείς δεν λογαριάζει τα περίπου 2.000 ερασιτεχνικά ψαράδικα που βγάζουν
μεροκάματο κανονικό. Εκατοντάδες χιλιόμετρα από δίχτυα απλώνονται στις
θάλασσες του κόσμου από Καλύμνιους ψαράδες και παρά το γεγονός ότι η δουλειά
στη θάλασσα είναι δύσκολη εκείνοι ξέρουν και μπορούν να τα καταφέρουν.

Σε πείσμα όλων μας οι ανένταχτοι Καλύμνιοι δεν πρόκειται να το βάλουν κάτω.
Τουλάχιστον αυτή τη στιγμή και στην κατάσταση που βρίσκεται το νησί δεν είναι
εύκολο να μας κερδίσουν σαν τουρίστες για διακοπές. Μπορούν όμως να μας μάθουν
να κάνουμε καταδύσεις, ανακαλύπτοντας με ασφάλεια τον πλούτο του βυθού.
Μπορούν να μας πάρουν μαζί τους για ψάρεμα μπας και ξεφοβηθούμε λίγο την
θάλασσα. Μπορούν επίσης να εκμεταλλευτούν τα βράχια τους! Δεκάδες είναι τα
μέρη που προσφέρονται για αναρρίχηση, οι διαδρομές είναι αμέτρητες, όλες τους
βρίσκονται δίπλα στο δρόμο και τα ασβεστολιθικά πετρώματα είναι ό,τι καλύτερο
θα μπορούσαν να ζητήσουν οι γνώστες της δραστηριότητας αυτής που εκκρίνει
άφθονη αδρεναλίνη.

ΒΑΘΥΣ

Μόλις 12 χιλιόμετρα απέχει από την Πόθια, το λιμάνι της Καλύμνου, αλλά μέχρι
να φτάσεις εκεί τίποτε δεν σε προδιαθέτει ότι θα συναντήσεις ένα τεράστιο
φυσικό φιόρδ και μια εύφορη μικρή κοιλάδα πίσω του. Τρεις οικισμοί σχηματίζουν
τον Βαθύ της Καλύμνου. Η Ρίνα, που οριοθετείται από την παραλιακή ζώνη, ο
Πλάτανος και το Μετόχι, ενώ πιο πάνω σε ένα άγριο και άνυδρο τοπίο με λιγοστές
ελιές και μελίσσια βρίσκεται ο διάσπαρτος οικισμός Στημένια, ξεχασμένος και
απ’ τον Θεό. Στον Βαθύ αλλάζει η Κάλυμνος, αποκτά ένα χρώμα που μοιάζει με
Καστελλόριζο (δίπλα στην θάλασσα) και Κάμπο Χίου έτσι όπως οι δρόμοι χώνονται
ανάμεσα στους μπαξέδες με τα πηγάδια, τα αρχοντικά και τους ψηλούς
πετρόκτιστους φράχτες. Εδώ εξακολουθούν να παράγονται πεντανόστιμα
εσπεριδοειδή και δη μανταρίνια, που πλέον δεν φτάνουν ούτε για τους ίδιους
τους Καλύμνιους.

ΚΑΣΤΡΟ ΧΩΡΑΣ

Αν δεν προσπαθήσεις δεν είναι εύκολο να το δεις, εκτός και αν ξεχωρίσεις με το
μάτι τις κεραμιδένιες στέγες από τα 9 ανακαινισμένα πλέον εκκλησάκια του. Το
τεράστιο σε διαστάσεις κάστρο της Χώρας είναι κομμάτι της παλιάς πρωτεύουσας
του νησιού και κατοικείτο κανονικά μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα.

Αν και οι πρώτες οχυρώσεις είναι του 11ου αιώνα, ανακατασκευάστηκε και
διαμορφώθηκε στα τέλη του 15ου. Όταν ο κίνδυνος των πειρατών πέρασε οι
κάτοικοί του άρχισαν να κτίζουν το σημερινό Χωριό (ή Χώρα) στην περίμετρο του
απόκρημνου υψώματος.

Σήμερα δέχεται ευεργετικά τις αναστηλώσεις ώστε να γίνει επισκέψιμο, ενώ η ζωή
συνεχίζεται με τον δικό της ρυθμό κάτω στο χωριό που πλέον μοιάζει να μην έχει
καμία σχέση με το παρελθόν.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ-ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ

Για να φτάσετε στην Κάλυμνο θα πρέπει να πάρετε το πλοίο από τον Πειραιά και
να υπολογίσετε τουλάχιστον 12 ώρες ταξιδιού. Στην επιστροφή σας εάν είστε
τυχεροί θα κάνετε το λιγότερο 9 (Κάλυμνος-Πειραιάς). Καθημερινά το καλοκαίρι
1-2 πλοία κάνουν την διαδρομή προς και από το νησί, ενώ ένας σύντομος τρόπος
για να φτάσετε είναι να προσγειωθείτε με αεροπλάνο στη Λέρο ή στην Κω και να
πάρετε ιπτάμενο δελφίνι. Συχνότερη (με πλοία και ταχύπλοα) είναι η συγκοινωνία
με τα υπόλοιπα νησιά της Δωδεκανήσου.

Οι αποστάσεις που καλείστε να καλύψετε στο νησί δεν είναι μεγάλες, αλλά εάν
διαθέτετε δικό σας μέσον χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Οι Καλύμνιοι είναι
επιθετικοί οδηγοί, απερίσκεπτοι και δεν τηρούν στοιχειώδεις κανόνες οδικής
κυκλοφορίας. 7.000 αυτοκίνητα και 15.000 δίτροχα δημιουργούν κατάσταση πανικού
και τα δυστυχήματα είναι πολλά. Κρατήστε την ψυχραιμία σας και μην εμπλακείτε
μαζί τους. Οι ομορφότερες παραλίες βρίσκονται απέναντι από το νησάκι της
Τελένδου (ετοιμάζεται ξεχωριστό κομμάτι για τούτο και το άφησα εκτός
παρουσίασης), Πλατύς Γιαλός, Μελιτσάχας, Μυρτιές, Μασούρι, ενώ επίσης όμορφα
είναι στον Αγρινόντα και τον Εμπορειό. Οι κυριότερες αποστάσεις από την Πόθια,
το λιμάνι, έχουν ως εξής:

Χώρα 2,8, Πάνορμος 5, Μυρτιές 7,5, Μασούρι 8,5, Αγρινόντας 16,5, Σκάλια 18,
Εμπορειός 24, Βαθύς 12. Για να πάτε στην Τέλενδο είναι πανεύκολο αφού τα
καΐκια εκτελούν δρομολόγια από τις Μυρτιές κάθε 20-30 λεπτά από τις 8 το πρωί
μέχρι της 12 τα μεσάνυχτα. Το κόστος είναι 400 δρχ. κατ’ άτομο και η απόσταση
καλύπτεται σε 10 λεπτά.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Μην περιμένετε να βρείτε υπερπολυτελή ξενοδοχεία με φοβερές ανέσεις και
παροχές υπηρεσιών υψηλού επιπέδου. Σε κάποιες περιπτώσεις ίσως νομίσετε ότι
βρίσκεστε μερικές δεκαετίες πιο πριν. Οι τιμές πάντως είναι χαμηλές,
υπολογίστε γύρω στις 10.000 δρχ. για ένα καλό καθαρό δωμάτιο με δύο κρεβάτια,
μπάνιο και κουζινίτσα με ψυγειάκι. Τα περισσότερα ξενοδοχεία παρατάσσονται
στην ακτογραμμή Καντούνι-Πλατύς Γιαλός- Μελιτσάχας-Μυρτιές-Μασούρι-Αρμεός. Τα
παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά:

Ολύμπικ (Πόθια) 0243-51710

Πλάζα (Μασούρι) 0243-47156

Καλύδνα (Καντούνι) 0243-47880

Νεφέλη (Μυρτιές) 0243-47697

Κοντινένταλ (Αρμεός) 0243-47836

ΦΑΓΗΤΟ

Είναι σίγουρο πως στην Κάλυμνο έχετε τις περισσότερες πιθανότητες να φάτε
φρέσκο ψάρι και να το χορτάσετε σε φθηνές τιμές. Τοπικό φαγητό είναι το αρνί
στο μουούρι (σε μεγάλο δοχείο που μπαίνει στο φούρνο), αλλά θα το βρείτε μόνο
το Πάσχα. Εύκολα θα φάτε πεντανόστιμους ντολμάδες που τους λένε «Φύλλα» και
τους κάνουν με κιμά. Γενικά οι Καλύμνιοι προτιμούν τον κιμά χοντροκομμένο,
οπότε μην σας κάνει εντύπωση. Στο λιμάνι καλό και φρέσκο ψάρι έχει ο
«Καμπουράκης», ενώ σε καμιά περίπτωση μη διστάσετε να πιείτε ένα ούζο στο
«Θαλάμι» δίπλα από την εθνική τράπεζα. Στις Μυρτιές σταθερή αξία είναι η
ταβέρνα του «Στάλα» και το ψάρι είναι φρεσκότατο, και τα μαγειρευτά ωραία και
οι πατάτες «μαμακίσιες», ενώ οι μερίδες κάτι παραπάνω από χορταστικές. Στην
κατηφόρα για τις Μυρτιές πολύ καλή ψαροταβέρνα είναι το «Πανόραμα». Για
σπιτικούς μεζέδες και προσεγμένη κουζίνα σε μαγειρευτά προτιμήστε την «Αυλή
της Αφροδίτης» στις Μυρτιές. Πολύ καλό φαγητό, αλλά και τραγούδια έχει το
«Αρτίστικο» στον Εμπορειό. Γλυκά ταψιού έχει εξαιρετικά ο Αλαχούζος στο
λιμάνι. Για να νιώσετε καλύτερα τους Καλύμνιους ψαράδες-βουτηχτάδες καλό θα
ήταν να συχνάζετε στα καφενεία του λιμανιού που ισοδυναμούν με «πρυτανεία».

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός Καλύμνου 0243)

Αστυνομία 29301

Νοσοκομείο 23025

Τουριστικό περίπτερο Δήμου 50879

Τουρ. Πληροφορίες 29310

Λιμεναρχείο 29304

Ένωση Ξενοδόχων 47267.