Τα λιπάσματα μολύνουν τώρα και το πόσιμο νερό

Όπου κι αν έψαξαν, όποιοι κι αν έψαξαν, εντόπισαν στις αναλύσεις τους
υψηλές συγκεντρώσεις νιτρικών, ακόμη και σε πόσιμο νερό! Κοντά σε γεωργικές
καλλιέργειες συνήθως, σε νερό αρδευτικών δικτύων, σε επιφανειακά και υπόγεια
νερά, αλλά και σε νερό που χρησιμοποιείται για ύδρευση και προέρχεται είτε από
γεωτρήσεις είτε από φυσικές πηγές.

Στην Αργολίδα, στη Θεσσαλία, στον Έβρο, στη Ροδόπη, στη Θράκη, στην Κορινθία,
στην Ηλεία, στην Αιτωλοακαρνανία και στα Ιόνια Νησιά, το πρόβλημα της
νιτρορύπανσης του νερού είναι σοβαρό και γνωστό εδώ και τουλάχιστον μία
δεκαετία. Παρ’ όλα αυτά, η πολιτική αντιμετώπισής του παραμένει… ανάλαφρη,
με αρμοδιότητες κατακερματισμένες σε έξι διαφορετικές Διευθύνσεις τριών
υπουργείων, σε δεκάδες φορείς, πανεπιστημιακά εργαστήρια και ιδρύματα.

Ερευνητές, πανεπιστημιακοί, υπουργοί, αλλά και δημόσιοι υπάλληλοι, όλοι
συμφωνούν πως η νιτρορρύπανση (που οφείλεται κυρίως στη χρήση αζωτούχων
λιπασμάτων στις γεωργικές καλλιέργειες) έχει πάρει πια διαστάσεις πολύ
επικίνδυνες για τη δημόσια υγεία. Υψηλές συγκεντρώσεις νιτρικών (άνω του
επιτρεπτού ορίου των 50mg/l) εντοπίζονται πια όχι μόνο σε νερό που
χρησιμοποιείται για άρδευση, αλλά και σε νερό ­ θεωρητικά ­ πόσιμο από
γεωτρήσεις, πηγές και περιφερειακά δίκτυα ύδρευσης. Κανείς, ωστόσο, από τους
δεκάδες εμπλεκόμενους φορείς δεν είναι σε θέση να περιγράψει με ακρίβεια το
πρόβλημα, ούτε στους καταναλωτές, ούτε και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα η οποία
έχει ζητήσει, ήδη από το 1991, λεπτομερή αναφορά για την ποιότητα των υδάτων
στη χώρα μας, ιδιαίτερα στις περιοχές που αντιμετωπίζουν πρόβλημα
νιτρορρύπανσης των νερών.

Η πρώτη προθεσμία για να σταλούν τα στοιχεία στην Κοινότητα έληγε στις
20.12.1993. Όσα εστάλησαν τότε ήταν αποσπασματικές μετρήσεις που δεν έδιναν τη
συνολική εικόνα. Την ίδια ακριβώς τακτική ακολούθησε η χώρα μας όλες τις
επόμενες χρονιές, την ίδια συνεχίζει ακόμη και σήμερα. Το 1996, η ενημέρωση
που είχε η Ε.Ε. από την Ελλάδα αφορούσε αναλύσεις μόνο 17 δειγμάτων νερού, ενώ
η Μ. Βρετανία (όπου το δίκτυο παρακολούθησης της ποιότητας του νερού δεν
θεωρείται από τα καλύτερα στην Ευρώπη) παρουσίασε αναλύσεις 48.000 δειγμάτων!
Μ’ αυτά και με ‘κείνα, στη σχετική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την
ποιότητα των νερών στις χώρες της Ε.Ε. και την εφαρμογή της οδηγίας για τα
νιτρικά, όπου και να ψάξει κανείς να διαβάσει στοιχεία για την Ελλάδα συναντά
κενά και παύλες.

Στις ερωτήσεις «γιατί δεν μπορούμε να έχουμε εικόνα για όλη την Ελλάδα» ή
«γιατί δεν ενημερώνουμε την Κοινότητα», όλοι οι αρμόδιοι φορείς (και είναι
δεκάδες, ­ ο καθένας με μελέτες και αναλύσεις, άλλοτε αποσπασματικές και
άλλοτε με χρονική συνέπεια, σε εκατοντάδες σημεία της Ελλάδας) απαντούν
κουνώντας στωικά το κεφάλι.

Ο «κατακερματισμός αρμοδιοτήτων» είναι η προφανής απάντηση. Άντε να
συντονισθούν και να συνεννοηθούν υπάλληλοι διαφορετικών Διευθύνσεων
διαφορετικών υπουργείων, με υπαλλήλους κρατικών ερευνητικών ιδρυμάτων και
πανεπιστημιακούς ­ καθηγητές σε εργαστήρια και Τμήματα του Πανεπιστημίου
Αθηνών, του Πολυτεχνείου, του Αριστοτελείου, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, του
Πανεπιστημίου Πάτρας, του Πανεπιστημίου Κρήτης, κ.λπ…

Μεταξύ των πανεπιστημιακών αυτών Τμημάτων, του υπουργείου Γεωργίας, του
ΥΠΕΧΩΔΕ, του υπουργείου Ανάπτυξης, του ΕΘΙΑΓΕ, του ΙΓΜΕ, του ΠΕΡΠΑ, του
Ινστιτούτου Εγγείων Βελτιώσεων και των κατά τόπους Νομαρχιών, οι όποιες
αναλύσεις και μετρήσεις έχουν γίνει σε διάφορα σημεία της Ελλάδας είναι
αδύνατον να εξετασθούν συνολικά και να περιγράψουν την εικόνα. Έτσι, και όταν
οι συγκεντρώσεις νιτρικών σε πόσιμο νερό από γεωτρήσεις ξεπερνά ακόμη και κατά
30% ή 50% τα επιτρεπόμενα όρια (όπως συμβαίνει σε περιοχές της Θράκης ή στη
Θεσσαλία), οι μετρήσεις δεν θεωρούνται «βάσιμες» και αντιμετωπίζονται ως
«ενδεικτικές» ή «χαρακτηριστικές». Ενίοτε, το πρόβλημα περιγράφεται σε
απόρρητα έγγραφα που κυκλοφορούν μεταξύ των Διευθύνσεων και από το ένα
υπουργείο στο άλλο, ενώ η ενημέρωση σπάνια περνά την πόρτα των υπουργικών
γραφείων, προς τα έξω.

Πάντως, έστω και «ενδεικτικά», με όποιες μετρήσεις κι αν χρησιμοποιήσει κανείς
ως «βάση», το πρόβλημα περιγράφεται ιδιαίτερα έντονο και δεν αφορά μόνο το
φυσικό περιβάλλον, αλλά ­ κυρίως ­ τη δημόσια υγεία, καθώς τα νιτρικά
εντοπίζονται πια σε υψηλές συγκεντρώσεις στα δίκτυα ύδρευσης και στις
γεωτρήσεις πόσιμου νερού. Η νιτρορρύπανση υπάρχει και γίνεται ακόμη πιο
επικίνδυνη όσο μειώνονται τα υδάτινα αποθέματα. Στις περιοχές εκείνες όπου η
ποσότητα του νερού μειώνεται, η πυκνότητα των νιτρικών αυξάνεται.

Παράλληλα, οι συνεχείς γεωτρήσεις και η εντατική αναζήτηση πόσιμου νερού
φέρνουν τα δίκτυα ύδρευσης μέσα στα αρδευτικά και το νερό που έχει δεχθεί τα
υπολείμματα λιπασμάτων από τις κοντινές γεωργικές καλλιέργειες μέσα στα σπίτια
πολλών περιοχών της Ελλάδας.

Πώς ρυπαίνεται ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας

Η χρήση αζωτούχων λιπασμάτων είναι η υπ’ αριθμόν ένα αιτία διαρροής νιτρικών
στο νερό των δικτύων άρδευσης ή ύδρευσης. Τα νιτρικά προέρχονται από την
αποσύνθεση οργανικής ύλης και εκτός από τα λιπάσματα αιτίες μπορεί επίσης να
είναι τα φυτικά απόβλημα, οι κοντινές χωματερές, τα αστικά απόβλητα, αλλά και
φυσικές αζωτούχες ενώσεις. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις νιτρικών, πάντως, (άνω
των 50mg/l) εμφανίζονται σε αρδευτικά δίκτυα, αλλά και γεωτρήσεις ή πηγές που
βρίσκονται κοντά σε γεωργικές καλλιέργειες. Οι μετρήσεις, μάλιστα, “αγγίζουν
κόκκινο” στις περιόδους εκείνες που χρησιμοποιούνται τα λιπάσματα (κυρίως την
άνοιξη και το καλοκαίρι). Όπως εξηγεί ο κ. Γιώργος Φατούρος, προϊστάμενος στη
Διεύθυνση Σχεδιασμού Εγγειοβελτιωτικών Έργων, του υπουργείου Γεωργίας, “τα
αζωτούχα λιπάσματα είναι πολύ διαλυτά στο νερό και τα νιτρικά ιόντα είναι
ευκίνητα μέσα στο έδαφος. Καθώς εκπλένονται, συμπαρασύρονται από το νερό σε
βάθος, με αποτέλεσμα να ρυπαίνουν τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα. Εκεί πάλι
όπου το έδαφος είναι επικλινές, τα νιτρικά παρασύρονται από τα επιφανειακά
νερά και μεταφέρονται σε τάφρους, ρυάκια, ποτάμια, λίμνες ή στη θάλασσα. Καθώς
συσσωρεύονται εκεί, είτε ρυπαίνουν το πόσιμο νερό είτε προκαλούν ευτροφισμό
στις λίμνες και τα ποτάμια”. Το τι ποσότητα νιτρικού αζώτου θα χαθεί μετά την
εφαρμογή λιπασμάτων σε μια γεωργική καλλιέργεια εξαρτάται από την άρδευση, τις
βροχοπτώσεις, τη φυτοκάλυψη, τη σύσταση του εδάφους, την κλίση και τις
γεωργικές πρακτικές. “Σε υψηλές συγκεντρώσεις”, σημειώνει ο κ. Φατούρος, “τα
νιτρικά είναι τοξικά για το περιβάλλον και επικίνδυνα για τον άνθρωπο. Έχουν
κατηγορηθεί ως καρκινογόνα, ενώ έχει αποδειχθεί πως, αν εισαχθούν στο πεπτικό
σύστημα, προκαλούν μια μορφή αναιμίας, τη μεθαιμοσφαιριναιμία, η οποία μπορεί
να οδηγήσει ακόμη και στον θάνατο”.

Αυξημένες συγκεντρώσεις νιτρικών σε πολλές περιοχές του θεσσαλικού κάμπου

Νομός Λάρισας. Πολλές περιοχές υδρεύονται πρόχειρα, ακόμη και με υδροφόρες από γειτονικές κοινότητες

Εδώ και έξι χρόνια έχουν ανιχνευθεί νιτρικά, σε συγκεντρώσεις που φτάνουν τα
150 mg/l (με όριο τα 50mg/l), στο δίκτυο ύδρευσης δύο περιοχών της Λάρισας.
Στον Δήμο Νίκαιας και στα δημοτικά διαμερίσματα Ζαππείου και Χαράς το πρόβλημα
παραμένει και κάθε χρόνο που περνά γίνεται εντονότερο. Σύμφωνα με τις οδηγίες
που έχει δώσει το υπουργείο Υγείας, το νερό με τέτοιες συγκεντρώσεις νιτρικών
δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί, ούτε καν βρασμένο!

Οριστική λύση πάντως στο πρόβλημα των περιοχών αυτών δεν έχει ακόμη βρεθεί.
Υδρεύονται πρόχειρα, ακόμη και με υδροφόρες από γειτονικές κοινότητες, ενώ οι
αρμόδιοι φορείς συζητούν ακόμη αν η νιτρορρύπανση του νερού οφείλεται στα
λιπάσματα που χρησιμοποιούνται στις γειτονικές γεωργικές καλλιέργειες ή στο
γεγονός ότι τα υπόγεια ύδατα βρίσκονται σε μεγάλο βάθος, όπου παραμένουν
στάσιμα και δεν ανακυκλώνονται.

Αυξημένες συγκεντρώσεις νιτρικών σε πόσιμο νερό έχουν μετρηθεί σε πολλές ακόμη
περιοχές του θεσσαλικού κάμπου, κοντά σε γεωργικές καλλιέργειες. Το πρόβλημα
εκεί παρουσιάζεται εντονότερο τις εποχές που γίνεται η χρήση λιπασμάτων, ενώ
τις υπόλοιπες εποχές του χρόνου οι μετρήσεις δείχνουν συγκεντρώσεις εντός των
επιτρεπτών ορίων.

Αντίστοιχο πρόβλημα αντιμετωπίζουν και πολλές περιοχές της Δυτικής Ελλάδας ­
στην πεδιάδα της Ηλείας, στους Νομούς Αχαΐας, Αιτωλοακαρνανίας και στα Ιόνια
­, καθώς και περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, στη Θράκη, τον Έβρο και τη Ροδόπη.