ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολιτική και δημοσκοπήσεις

Τον τελευταίο καιρό ζούμε με τις δημοσκοπήσεις. Διαφορετικές μετρήσεις
καταγράφουν αναμφισβήτητα το κοινωνικό έλλειμμα της κυβερνητικής πολιτικής.
Μέσα σ’ αυτό το σκηνικό κάποια δημοσιεύματα προσπαθούν να αξιολογήσουν
πολιτικά αυτές τις καταγραφές και καταλήγουν σε ορισμένα συμπεράσματα.

Όμως εδώ υπάρχει κατ’ αρχήν ένα σοβαρό πρόβλημα: είναι δυνατόν, με άλλα λόγια,
να παρακολουθεί η κοινή γνώμη την πολιτική μέσα από τις σφυγμομετρήσεις που
μετατρέπουν την πολιτική ζωή σε μια άσκηση μάρκετινγκ;

Ύστερα υφίσταται βέβαια κι ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα που αφορά την πιστότητα
των αποτελεσμάτων αυτού του μέσου. Η σφυγμομέτρηση της κοινής γνώμης είναι μια
τεχνική η οποία προήλθε από την έρευνα δείγματος που γινόταν κατ’ αρχήν για
εμπορικούς σκοπούς και η ακρίβειά της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την
αντιπροσωπευτικότητά της. Όπως έδειξαν όμως οι βρετανικές εκλογές του 1992,
ακόμη και οι καθιερωμένοι επαγγελματίες αυτού του τομέα μπορούν να κάνουν
ουσιαστικά λάθη. Ενώ, έτσι, οι τελικές δημοσκοπήσεις έδιναν ένα προβάδισμα
στους Εργατικούς της τάξεως του 0,9%, στο τέλος οι Συντηρητικοί κέρδισαν τις
εκλογές με διαφορά 7,6% (McNair).

Σήμερα επιπλέον, έχει εγκαταλειφθεί η παλαιότερη αντίληψη, δηλαδή ότι τα
μηνύματα αυτών των μεθόδων επενεργούν σαν μια υποδόρια ένεση που παράγει ένα
άμεσο αποτέλεσμα. Η σημειολογική σχολή έχει αποδείξει ότι υφίσταται πάντοτε το
υπαρκτό ενδεχόμενο τα μεμονωμένα άτομα να αποκωδικοποιούν διαφορετικά το
συγκεκριμένο μήνυμα μιας δημοσκόπησης, ανάλογα με την κοινωνική θέση ή την
ηλικία του λήπτη. Σε ποιο βαθμό μπορούν λ.χ. αυτές οι μετρήσεις να επηρεάσουν
τον Έλληνα συνταξιούχο, όταν δεν βλέπει στον ήλιο μοίρα με καμία κυβέρνηση; Σε
ποιο βαθμό μπορούν επίσης οι άνεργοι ή τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα να
πεισθούν σοβαρά απ’ αυτές τις μετρήσεις ότι η νεοφιλελεύθερη διακυβέρνηση του
συντηρητικού κόμματος θα βελτιώσει την κοινωνική τους θέση;

Αν, λοιπόν, ο Πρωθυπουργός και η κυβέρνηση εκπροσωπούν μια άλλη αντίληψη για
την πολιτική, δεν θα πρέπει να επιτρέψουν μέσα από τις δημοσκοπήσεις και τα
άλλα συναφή μέσα να εκφυλίζεται η πολιτική σε μια τεχνική διαδικασία, όπου οι
ειδικοί της κοινής γνώμης διεκδικούν ένα ευρύ πεδίο δράσης που αλλοιώνει το
δημοκρατικό ιδεώδες. Είναι αναγκαίο, αντίστροφα, οι ίδιοι παράγοντες να
αγωνιστούν για τη μεταβολή της κυβερνητικής κατεύθυνσης σε ορισμένους τομείς,
όπως λ.χ. για την κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης, αφού η φτώχεια και η
ανεργία συνεχώς αυξάνονται και μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες ζουν στην
κυριολεξία στο περιθώριο.

Αυτή είναι η σωστή λύση για την υπέρβαση του σημερινού αδιεξόδου και όχι μια
άκαιρη αντιπαράθεση με ορισμένα δημοσιογραφικά στελέχη, έστω κι αν τα
τελευταία ερμηνεύουν με τον δικό τους τρόπο την εξέλιξη των πολιτικών
πραγμάτων. Πρέπει, λοιπόν, ο Κ. Σημίτης να εξασφαλίσει και πάλι την ιδεολογική
ηγεμονία του κυβερνώντος κόμματος στα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα, γιατί εγώ
προσωπικά δεν πιστεύω στη θεωρία των αναλώσιμων πρωθυπουργών μετά τον Α.
Παπανδρέου. Διαφορετικά το έντονο εσωκομματικό κλίμα που θα συνοδεύει την
προετοιμασία του Συνεδρίου θα νεκρώνει ολόκληρη τη χώρα. Έτσι, η επιστροφή
στην πολιτική θα πρέπει να είναι το σταθερό μήνυμα των επόμενων μηνών.

Σ’ αυτήν τη ζωή δεν υπάρχουν νομοτέλειες και κανένας δεν μπορεί να βασίζεται
στις δημοσκοπήσεις για να προεξοφλήσει τις πολιτικές εξελίξεις. Όπως έλεγε,
μάλιστα, ο J. Baudriliard, «δεν θα μάθουμε ποτέ αν μια σφυγμομέτρηση της
κοινής γνώμης είχε κάποια πραγματική επιρροή στην ατομική ή τη συλλογική
βούληση».

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.