Όλος ο κώδικας δεοντολογίας για την επικοινωνία των σεισμολόγων με τα ΜΜΕ

Μόλις δύο μήνες ζωή είχε, την περασμένη Τετάρτη, συμπληρώσει ο «Κώδικας για
την επικοινωνία των σεισμολόγων με τα μέσα ενημέρωσης για τα θέματα του
σεισμού» και οι ίδιοι οι σεισμολόγοι που τον ψήφισαν έσπευσαν να τον
καταπατήσουν!

Ο κώδικας επικοινωνίας των σεισμολόγων με τα μέσα ενημέρωσης ψηφίστηκε ομόφωνα
τον περασμένο Μάιο, από τα μέλη της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής Εκτίμησης
του Σεισμικού Κινδύνου, πρόεδρος της οποίας είναι ο ομότιμος καθηγητής κ. Βασ.
Παπαζάχος και μέλη οι διαπρεπέστεροι επιστήμονες του κλάδου, τουλάχιστον έτσι
ανέφερε το σχετικό δελτίο Τύπου με το οποίο ανακοινώθηκε η σύνθεση της
Επιτροπής.

Η αναγκαιότητα σύνταξης ενός κώδικα τον οποίο θα πρέπει να τηρούν οι
σεισμολόγοι όταν ενημερώνουν τα μέσα ενημέρωσης και τους πολίτες για τους
σεισμούς είχε διαπιστωθεί από πολύν καιρό και κυρίως μετά τα όσα ακολούθησαν
τον σεισμό της Αθήνας, τον Σεπτέμβριο του 1999. Όπως θα θυμάστε, τότε
επικράτησε ένα απίστευτο αλαλούμ από τις αλληλοσυγκρουόμενες απόψεις των
σεισμολόγων, τις κινδυνολογίες τους από δήθεν προγνώσεις νέων σεισμών κ.λπ.

Επειδή δε πέρασε αρκετός καιρός και οι σεισμολόγοι δεν αποφάσιζαν να
προχωρήσουν στην κατάρτιση ενός τέτοιου κώδικα, ο πρόεδρος του Οργανισμού
Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ) κ. Βασ. Αδριανάκης έστειλε στις
12 Μαρτίου, στον πρόεδρο της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής Εκτίμησης
Σεισμικού Κινδύνου κ. Βασ. Παπαζάχο, σχετική επιστολή με την οποία του ζητούσε
να προχωρήσει η Επιτροπή στην κατάρτιση αυτού του κώδικα, τον οποίο θα
τηρούσαν, κατ’ αρχήν, τα μέλη της και βέβαια όλοι οι υπόλοιποι σεισμολόγοι.
Πράγματι, τον Μάιο τα μέλη της Επιτροπής πήραν ομόφωνα απόφαση για το τι
πρέπει να λένε και τι όχι οι σεισμολόγοι όταν θα γίνεται σεισμός. Το κείμενο
της απόφασης αυτής, που αποτελεί ένα είδος κώδικα για τους σεισμολόγους,
εστάλη στον ΟΑΣΠ για να κοινοποιηθεί προς όλους τους σεισμολόγους, δηλαδή και
σε αυτούς που δεν μετέχουν στην Επιτροπή.

Ο κώδικας αυτός, το κείμενο του οποίου δημοσιεύουμε ολόκληρο, μια και έρχεται
στη δημοσιότητα πρώτη φορά, περιέχει συγκεκριμένες οδηγίες και παραδείγματα
για το πώς πρέπει να ενημερώνουν οι σεισμολόγοι τον κόσμο με ένα στόχο: να μη
δημιουργείται πανικός και να μην προκαλούνται κοινωνικά προβλήματα με δεδομένο
τον φόβο που προκαλεί ο σεισμός στον πολύ κόσμο. Στόχος επίσης του κώδικα
είναι να προστατεύσει και τους ίδιους τους σεισμολόγους από μερικούς
φιλόδοξους ή ρέποντες προς τη δημοσιότητα συναδέλφους τους.

Τώρα, αν αυτός ο κώδικας τηρήθηκε μετά τον σεισμό στη Σκύρο ή αν παραβιάστηκε
ακόμη και από μερικούς από όσους τον ψήφισαν, ας το κρίνουν οι αναγνώστες.

Το πλήρες κείμενο

Το πλήρες κείμενο της απόφασης της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής Εκτίμησης
Σεισμικού Κινδύνου έχει ως εξής:

«Η Επιτροπή πιστεύει ότι η δημοσιοποίηση των απόψεων ενός επιστήμονα πάνω σε
δύσκολα σεισμολογικά προβλήματα πρέπει να γίνεται υπό τις ακόλουθες
προϋποθέσεις για να μη δημιουργεί δυσάρεστα κοινωνικά προβλήματα αλλά και να
είναι κοινωνικώς επωφελής:

1. Ο επιστήμονας πρέπει να είναι ειδικός στο αντικείμενο για το οποίο
εκφράζει επιστημονική γνώμη (να εκφράζεται ερευνητικά στο αντικείμενο, να έχει
μακρόχρονη σχετική εμπειρία κ.λπ.) και να βασίζονται οι απόψεις του σε
συγκεκριμένα πειραματικά και θεωρητικά δεδομένα τα οποία οφείλει να
επικαλείται κατά τη σχετική δήλωση. Για να πει π.χ. ένας γεωλόγος ότι ένα
ρήγμα είναι ενεργό ή όχι πρέπει να είναι ειδικός στο αντικείμενο (τεκτονικός
γεωλόγος κ.λπ.) ή για να εκφράσει ένας εκπρόσωπος σεισμολογικού κέντρου
(σεισμολόγος βάρδιας κ.λπ.) την άποψή του για την ομαλή ή μη εξέλιξη μιας
έντονης σεισμικής δράσης πρέπει να έχει προηγούμενα επεξεργαστεί και
ερμηνεύσει τα συγκεκριμένα στοιχεία.

2. Οι θέσεις του να βρίσκονται σε συμφωνία με τη δεσπόζουσα διεθνώς
επιστημονική αντίληψη σχετικά με το συζητούμενο θέμα και σε αντίθετη περίπτωση
αυτό να γνωστοποιείται στους ακροατές ή αναγνώστες. Μπορεί π.χ. ένας
επιστήμονας να ισχυριστεί ότι έχει αναπτύξει μέθοδο βραχείας διάρκειας
πρόγνωσης των σεισμών. Δεν μπορεί όμως να ισχυρίζεται στα μέσα ενημέρωσης ότι
πρέπει η μέθοδός του να εφαρμοστεί για πρακτικούς σκοπούς, γιατί η δεσπόζουσα
διεθνώς επιστημονική αντίληψη είναι ότι δεν είναι προς το παρόν δυνατή η
βραχείας διάρκειας πρόγνωση των σεισμών.

3. Να λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις αρνητικές κοινωνικές επιπτώσεις που
μπορεί να έχει η κοινοποίηση των θέσεών του. Έτσι η μη κατάλληλη διατύπωση
ακόμα και ορθών θέσεων μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά κοινωνικά προβλήματα.

4. Να μην προβαίνει σε ανακοινώσεις για τις οποίες άλλοι είναι
υπεύθυνοι, εκτός αν έχει ειδική εξουσιοδότηση γι’ αυτό. Μπορεί π.χ. ένας
επιστήμονας να κάνει γενικές εκτιμήσεις για τη χωροχρονική εξέλιξη της
σεισμικής δράσης εφόσον βασίζει τις εκτιμήσεις του αυτές σε επιστημονικά
δεδομένα.

Δεν μπορεί όμως να ανακοινώνει στα μέσα ενημέρωσης προγνώσεις συγκεκριμένων
ισχυρών σεισμών γιατί υπάρχουν στη χώρα μας αρμόδιοι φορείς (ΟΑΣΠ κ.λπ.) οι
οποίοι έχουν την ευθύνη αλλά και τα μέσα αντιμετώπισης των συνεπειών τέτοιων
ανακοινώσεων.

5. Σε περίπτωση που οι θέσεις του βασίζονται σε κοινή εμπειρία, που
μπορεί να έχει κάθε προβληματισμένος πολίτης, αυτό πρέπει να γνωστοποιείται
στους ακροατές ή αναγνώστες.

Μετά τη γένεση ενός μικρού σεισμού σε μια κατοικημένη περιοχή μπορεί π.χ. ένας
σεισμολόγος να αναφέρει στα μέσα ενημέρωσης ότι η πιθανότητα ευρύτερης
διέγερσης είναι μικρή αλλά πρέπει να εξηγήσει ότι αυτό προκύπτει από τη γενική
εμπειρία και όχι από συγκεκριμένη επιστημονική ανάλυση».