Δεύτερος γύρος στον καβγά των σεισμολόγων

Δεν ήταν μόνο ο Εγκέλαδος που ξύπνησε χθες το βράδυ στο Βόρειο Αιγαίο. Μαζί
του, επανήλθαν στο προσκήνιο παλιές ­ αλλά και νέες ­ κόντρες μεταξύ των
σεισμολόγων της χώρας. Η γνωστή διαφωνία για το ζήτημα της πρόγνωσης των
σεισμών δεν θα μπορούσε να λείψει και τώρα, αυτή τη φορά όμως δεν ανακινήθηκε
από τους… συνήθεις υπόπτους του παρελθόντος, την ομάδα ΒΑΝ, αλλά από τον
καθηγητή κ. Βασίλη Παπαζάχο.

Όσο για το καινούργιο σημείο αντιπαράθεσης, βρίσκεται στα διαφορετικά ­ σε
βαθμό ανησυχητικό ­ μεγέθη του σεισμού που έδωσαν τα εργαστήρια της Αθήνας,
της Θεσσαλονίκης και της Πάτρας, αλλά και των ξένων επιστημόνων.

Όπως αποκάλυψε ο κ. Παπαζάχος, στις 14 Σεπτεμβρίου του 2000 η επιστημονική
ομάδα της οποίας ηγείται έστειλε σχετικό άρθρο στο επιστημονικό περιοδικό
“Geophysical Journal International”, ενημερώνοντας για αναμενόμενη ισχυρή
σεισμική δόνηση που θα σημειωνόταν με επίκεντρο στην Τάφρο του Βορείου
Αιγαίου. Το επιστημονικό άρθρο-ανακοίνωση, αφού τεκμηριώνει με στοιχεία τη νέα
επιστημονική μέθοδο μεσοπρόθεσμης πρόγνωσης σεισμών, που τα τελευταία τρία
χρόνια εφαρμόζεται από την ομάδα του κ. Παπαζάχου, “προειδοποιεί για
αναμενόμενη σεισμική δόνηση στην περιοχή, μεταξύ Βορείου και Κεντρικού
Αιγαίου, με τα εξής χαρακτηριστικά: μέγεθος 6 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ (με
απόκλιση συν-πλην 0,4), με επίκεντρο 39,7 βόρειο πλάτος και 23,7 ανατολικό
μήκος και χρόνο 2001-2 (συν-πλην ενάμιση χρόνο)”.

Αντιδράσεις για την «πρόγνωση»

Η ανακοίνωση του κ. Παπαζάχου προκάλεσε έντονες αντιδράσεις πολλών
επιστημόνων, που διαφωνούν τονίζοντας ότι αυτές οι αποκλίσεις είναι πολύ
μεγάλες για να συνιστούν “πρόγνωση”. Ο κ. Ευθύμιος Λέκκας, αναπληρωτής
καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, είναι κατηγορηματικός: “Η
προσπάθεια του κ. Παπαζάχου δεν αποτελεί πρόγνωση αλλά είναι μία ερευνητική
προσέγγιση. Ανάλογες προσπάθειες έχουν γίνει κατά δεκάδες μετά τον σεισμό της
Τουρκίας”. Ο ίδιος χαρακτηρίζει τη δήλωση του κ. Παπαζάχου “κίνηση
εντυπωσιασμού” και σημειώνει απορώντας: “Είναι χαρακτηριστικό ότι ο κ.
καθηγητής απορρίπτει συλλήβδην όλες τις άλλες ερευνητικές προσπάθειες που
γίνονται από Έλληνες και ξένους επιστήμονες, υποστηρίζοντας ότι σε καμία
περίπτωση δεν μπορεί να υπάρξει πρόγνωση”.

Παρόμοια αντίδραση είχε και ο κ. Άκης Τσελέντης, καθηγητής στο Σεισμολογικό
Εργαστήριο του Πανεπιστημίου Πατρών, χαρακτηρίζοντας την πρόβλεψη του κ.
Παπαζάχου “αμφίβολης αξιοπιστίας” λέγοντας ότι “δεν μιλούν για σκοινί στο
σπίτι του κρεμασμένου. Και η ομάδα ΒΑΝ είχε ελάχιστες διαφορές στην πρόβλεψη
και τότε τους έπαιρναν τα κεφάλια”.

Άλλο σημείο διαφωνίας είναι το γεγονός ότι η εργασία του κ. Παπαζάχου δεν είχε
κοινοποιηθεί στην πολιτεία ούτε στους υπόλοιπους επιστήμονες. Όπως εξήγησε στα
“ΝΕΑ” ο κ. Παπαζάχος, η επιστημονική εργασία δεν κοινοποιήθηκε στα αρμόδια
όργανα της πολιτείας επειδή τα μέλη της ομάδας συμφώνησαν ότι επειδή το
επίκεντρο του σεισμού ήταν βέβαιο πως θα βρισκόταν σε θαλάσσιο χώρο και μακριά
από κατοικημένες περιοχές, δεν υπήρχε λόγος να προκαλέσουν ανησυχία. “Είναι η
πρώτη φορά που η μέθοδος αυτή επαληθεύεται. Ο τόπος, ο χρόνος και το μέγεθος,
βέβαια, προσδιορίζονται κατά προσέγγιση, αλλά το σημαντικό είναι ότι ο σεισμός
της Σκύρου μάς επαλήθευσε”, είπε χαρακτηριστικά, ενώ αρνήθηκε να απαντήσει αν
η ομάδα του έχει κοινοποιήσει παρόμοιες ανακοινώσεις στην πολιτεία ή και στο
ίδιο επιστημονικό περιοδικό για μεγάλους σεισμούς που αναμένεται να σημειωθούν
στον ελλαδικό χώρο τα επόμενα χρόνια.

Την αντίδρασή του εξέφρασε και ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Κώστας Λαλιώτης: “Δεν θέλω
να σχολιάσω αυτό που είπε ο κ. Παπαζάχος, ένας έγκριτος επιστήμονας, που έχει
τη δική του μέθοδο αξιολόγησης των δεδομένων. Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για
σεισμό. Αν ο κ. Παπαζάχος είχε κάνει πρόβλεψη, είχε χρέος να δώσει τα στοιχεία
στην Επιτροπή Εκτίμησης Σεισμικού Κινδύνου”.

Η μεθοδολογία

Η μέθοδος του κ. Παπαζάχου για τη μεσοπρόθεσμη πρόγνωση σεισμών στηρίζεται στη
βασική αρχή ότι δεν γίνεται κανένας μεγάλος σεισμός αν σε μία περιμετρική
ακτίνα ­ οκτώ φορές μεγαλύτερη από το μήκος του ρήγματος ­ δεν “προετοιμαστεί”
νωρίτερα ο χώρος από προσεισμούς της τάξεως των 4 Ρίχτερ.

Πέρα όμως από τις όποιες προγνώσεις, το διαφορετικό στοιχείο της επιστημονικής
κόντρας αυτή τη φορά εντοπίζεται και στη διαφορά των μεγεθών που έδωσαν τα
εργαστήρια: Από τα 5,8 Ρίχτερ της Αθήνας στα 6 της Πάτρας και στα 6,3 της
Θεσσαλονίκης, ενώ τα μεγάλα εργαστήρια των ΗΠΑ δίνουν 6,3 και 6,4 Ρίχτερ. “Το
αλαλούμ αυτό μόνο σύγχυση προκαλεί στον κόσμο”, λέει ο κ. Τσελέντης.

“Πισωγύρισμα” χαρακτήρισε ο κ. Δημήτρης Παπανικολάου την απόκλιση των μεγεθών
που έδωσαν τα εργαστήρια της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. “Για πρώτη φορά
διαφέρουν τόσο πολύ τα μεγέθη των δύο εργαστηρίων. Κάναμε προσπάθειες χρόνια
να εκδίδουν κοινό ανακοινωθέν και ενώ μέχρι τώρα απόκλιση είχαμε μόνο από την
Πάτρα, ξαφνικά δημιουργήθηκε νέο πρόβλημα. Προσωπικά θα προσπαθήσω να
συνεργαστούν όλοι οι επιστήμονες για να δημιουργηθεί ένα ενιαίο εθνικό δίκτυο
από όλους τους φορείς”. Πάντως, ο ίδιος εκτιμά ότι ο σεισμός ήταν μεγαλύτερος
των έξι Ρίχτερ.

Η εργασία της ομάδας Παπαζάχου

Η εργασία που εστάλη στο περιοδικό «Geophysical Journal International»

Η ομάδα του κ. Παπαζάχου έστειλε στο περιοδικό «Geophysical Journal
International» την εργασία στην οποία αναφέρεται ότι επίκειται σεισμός στην
ευρύτερη περιοχή του Βορείου Αιγαίου, στις 14 Σεπτεμβρίου του 2000, με
απόκλιση: χρονική τριών χρόνων, χωρική 100 χλμ. και μεγέθους 1,8 Ρίχτερ.
Ακολουθεί η σύνοψη της εργασίας που φέρει τα ονόματα των κ.κ. Β. Παπαζάχου, Κ.
Παπαζάχου, Γ. Καρακαΐση και Α. Σαββαΐδη:

«Ένας πρόσφατα ανεπτυγμένος αλγόριθμος εφαρμόζεται για την οροθέτηση περιοχών
του Βόρειου Αιγαίου, όπου η επιταχυνόμενη σεισμική παραμόρφωση του φλοιού
βρίσκεται σε εξέλιξη. Τέτοιου είδους ελλειπτική περιοχή έχει εντοπιστεί στο
δυτικό μέρος της Τάφρου του Βορείου Αιγαίου, όπου συνεχίζεται η επιταχυνόμενη
παραμόρφωση, η οποία ξεκίνησε πριν από τρεις δεκαετίες και έχει ανακουφιστεί
από τους μεσαίου μεγέθους σεισμούς (μέγεθος μεγαλύτερο των 4,5 Ρίχτερ).
Βασιζόμενοι σε αυτές τις παρατηρήσεις, μπορούμε να υποθέσουμε ότι αυτή η
περιοχή βρίσκεται τώρα σε κρίσιμη κατάσταση (παραμόρφωση πριν από τη δόνηση),
η οποία θα οδηγήσει σε κρίσιμο σημείο (κυρίως δόνηση).

Οι υπολογιζόμενες βασικές παράμετροι της επόμενης κύριας δόνησης είναι μήκος =
39,7 μοίρες βόρεια και πλάτος = 23,7 μοίρες ανατολικά για το επίκεντρο, 6,0
Ρίχτερ για το μέγεθος και Ιανουάριος του 2001 για τον χρόνο εκδήλωσης. Οι
αντίστοιχες αβεβαιότητες είναι μικρότερες από 100 χιλιόμετρα για το επίκεντρο,
συν-πλην 0,4 για το μέγεθος και συν-πλην 1,5 χρόνο για τον χρόνο της
επερχόμενης δόνησης».

Άμεση κινητοποίηση λόγω… πυρκαγιών

Η νέα κόντρα των σεισμολόγων, πάντως, για μια ακόμη φορά βλάπτει σοβαρά την
ηρεμία των πολιτών, τη στιγμή μάλιστα που οι κάτοικοι της Σκύρου αντέδρασαν με
θαυμαστή ψυχραιμία ήδη από τις πρώτες ώρες μετά τον σεισμό.

Όπως όλα δείχνουν πάντως, η επιφυλακή που ισχύει σε 24ωρη βάση για τον φόβο
εκδήλωσης πυρκαγιών στάθηκε αιτία για την άμεση κινητοποίηση της κρατικής
μηχανής. Ελάχιστο χρόνο μετά τον σεισμό οι αρμόδιοι ήταν στις θέσεις τους,
τόσο σε κεντρικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης. Πριν
ξημερώσει υπήρχε ήδη εικόνα από τις συνέπειες του σεισμού στη Σκύρο.

Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, σχεδόν πριν γίνει γνωστό από το Αστεροσκοπείο το
επίκεντρο του σεισμού, είχαν κινητοποιηθεί και βρίσκονταν σε ετοιμότητα για
άμεση αναχώρηση, όπου τυχόν χρειαζόταν, μονάδες της ΕΜΑΚ. Στο ίδιο χρονικό
διάστημα με εντολή της υπουργού Εσωτερικών κ. Βάσως Παπανδρέου κινητοποιήθηκαν
νομάρχες και δήμαρχοι για άμεση καταγραφή της κατάστασης, ενώ σε λιγότερο από
τέσσερις ώρες μετά τον σεισμό το πρώτο κυβερνητικό κλιμάκιο με επικεφαλής τον
υπουργό Δημοσίας Τάξεως κ. Μιχάλη Χρυσοχοϊδη βρισκόταν στη Σκύρο και αποκτούσε
σαφή εικόνα για τις συνέπειες του σεισμού σε συνεργασία με την Τοπική
Αυτοδιοίκηση στο νησί.

Έτσι, λίγο πριν από τις οκτώ ο αρχηγός της Πυροσβεστικής κ. Παναγιώτης Φούρλας
δήλωνε στα «ΝΕΑ» από τη Σκύρο πως «η παρουσία των πυροσβεστών στο νησί δεν
ήταν αναγκαία, παρά το γεγονός ότι είχαν ήδη κινητοποιηθεί για να μεταφερθούν
στο νησί δυνάμεις».

Στη Σκύρο έφτασαν από νωρίς το πρωί δύο κυβερνητικά κλιμάκια, το πρώτο με
επικεφαλής τον κ. Χρυσοχοϊδη και το δεύτερο με επικεφαλής τον υφυπουργό ΠΕΧΩΔΕ
κ. Νάσο Αλευρά.

Οι κυβερνητικοί παράγοντες είχαν κινηθεί στη Σκύρο μετά τις εντολές που έλαβαν
από τον Πρωθυπουργό κ. Κ. Σημίτη. Ο ίδιος σε δηλώσεις του το μεσημέρι εξέφρασε
τη συμπάθειά του και τη συμπαράστασή του σε όσους επλήγησαν από τον σεισμό στη
Σκύρο και τόνισε πως «οι σεισμόπληκτοι και σ’ αυτή την περίπτωση, όπως και σε
άλλες περιπτώσεις, θα έχουν την αμέριστη βοήθεια του κράτους. Θα τους
συμπαρασταθούμε να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες αυτού του πολύ δυσάρεστου γεγονότος».