ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αν-άπειρη δημοκρατία;

Γεννηθήκαμε, γαλουχηθήκαμε και μεγαλώσαμε ακούγοντας ότι πηγή εξουσίας
είναι ο λαός και ότι η δημοκρατική αρχή, δηλαδή το τεκμήριο αρμοδιότητας υπέρ
του λαού, καλύπτει και κατοχυρώνει καλύτερα από κάθε άλλο σύστημα την
ελευθερία και την ισότητα των πολιτών.

Όλη αυτή τη χρονιά παρακολουθούμε «πολιτικά» γεγονότα που μοιάζει να
βγαίνουν από το καπέλο ενός ­ όχι ιδιαίτερα διασκεδαστικού ­ /
ταχυδακτυλουργού

Πέπης Ρηγοπούλου, Κουρέλια εξουσίας

Κι όμως, σήμερα, η παγκοσμιοποίηση αγορών και τεχνολογιών, η διάβρωση του
Έθνους-Κράτους, οι διαψεύσεις και οι πολλαπλές διακινδυνεύσεις επιχειρούν να
μας πείσουν ότι υπάρχει μια άλλη εκδοχή, μικρο-μακρο-μετα-δημοκρατική: αυτή
της ψηφιακής δημοκρατίας.

Η ψηφιακή δημοκρατία χαρακτηρίζεται από τη χρήση της τεχνολογίας της
πληροφορίας και της επικοινωνίας (Internet, interactive broadcasting κ.λπ.)
και στοχεύει στην ενίσχυση της πολιτικής δημοκρατίας, δηλαδή στην πλέον ενεργό
συμμετοχή των πολιτών στη δημοκρατική επικοινωνία.

Στην ουσία πρόκειται για μια μορφή δημοκρατικού διαλόγου χωρίς όρια χρόνου,
χώρου ή άλλων εμποδίων. Το εύρος και η ταχύτητα στην πληροφορία αξιοποιείται
προς όφελος της ενημέρωσης των πολιτών, διευκολύνει την πρόσβαση στο
δημοκρατικό forum ορισμένων «αποκλεισμένων» κατηγοριών πολιτών (άτομα με
ειδικές ανάγκες, αγοραφοβικοί κ.ά.), εκτοπίζει την παρέμβαση του κράτους και
τον διαμεσολαβητικό ρόλο των media, αποδυναμώνει την επιρροή των δημοσκοπήσεων
ή των εμπορικών εκμεταλλεύσεων.

Αυτή η οριζόντια ­ και όχι κάθετη ­ δημοκρατική επικοινωνία, δίχως εκ των άνω
επιβαλλόμενη ημερήσια διάταξη, συνιστά για τους υπέρμαχους της ψηφιακής
δημοκρατίας μια μεγάλη κατάκτηση.

Υπάρχουν όμως και οι αντίθετοι. Αυτοί που πιστεύουν ακόμα στην
αντιπροσωπευτική δημοκρατία, που δεν έχουν την ψευδαίσθηση ότι η πολιτική
κοινότητα διαμορφώνεται με το πάτημα ατομικών κουμπιών και ότι δεν αίρονται οι
δομικές ανισότητες με τη χρήση του Διαδικτύου, που δεν εμπιστεύονται τον
απόρρητο και αξιόπιστο χαρακτήρα αυτών των συστημάτων και που, τέλος, δεν
κλείνουν τα μάτια στην κερδοσκοπική ή εξουσιαστική πλευρά.

Γι’ αυτούς δεν ωφελεί μία δημοκρατία με το κομμάτι ή μία δημοκρατική συζήτηση
κατά παραγγελίαν, καθώς και στις δύο περιπτώσεις δεν προκύπτει με ποιο τρόπο
θα επηρεαστούν τα κέντρα λήψης αποφάσεων από την «ηλεκτρονική πολυλογία». Ούτε
ο πολίτης μπορεί και πρέπει να ταυτιστεί με τον χρήστη ούτε η λαϊκή βούληση με
την κοινή γνώμη ούτε οι ψηφοφόροι με την ­ κατά Φρίντμαν ­ «ηλεκτρονική αγέλη»
ούτε ο υποψήφιος της πλαϊνής πόρτα μ’ έναν virtual άγνωστο.

Δεν γνωρίζω ποια σχέση υπάρχει ανάμεσα στην κάλπη και στην κάλπικη δημοκρατία,
αλλά είμαι βέβαιος ότι η «δημοκρατία της πληκτρολόγησης» δεν είναι τίποτα
περισσότερο ή λιγότερο από τη συν-υπογραφή της συνθηκολόγησης (για να μην
πούμε: της ήττας) της Αγοράς των Αθηνών. Η Αγοραία Δημοκρατία των www. ουδεμία
σχέση έχει με την Πόλη και τους πολίτες.

Η αναγέννηση της δημοκρατίας (Renaissance of Democracy) δεν μπορεί να προκύψει
από τηλε-συζητήσεις μεταξύ ανθρώπων χωρίς ταυτότητα, δεν μπορεί να βρίθει από
εικονικά στοιχεία και βέβαια δεν μπορεί να αφορά μόνο τον κυβερνοχώρο.

Δεν ξέρω πόσο «άπειρη» θα γίνει η δημοκρατία των cyborg και των net-izen
(παγκοσμιοποιημένων χωρικών). Ξέρω όμως πόσο «ανάπηρη» είναι μια δημοκρατία
χωρίς την Πνύκα, τους ρήτορες, τον Διογένη ή τον Σωκράτη (ακόμα και χωρίς τους
δημαγωγούς).

Η Δημοκρατία-μάνα του πολίτη πρέπει να κινείται στα μέτρα του ανθρώπου.

Ό,τι κι αν τούτο σημαίνει.

ΥΓ: Δεν έχω εμπιστοσύνη ούτε στις ειδικών συμφερόντων civil societies ούτε
στους καπελωμένους (τάχατες) μη-κυβερνητικούς οργανισμούς ούτε στα διάφορα
μορφώματα-παγίδες των ισχυρών. Προτιμώ τον ζωντανό λαό που πολλές φορές μας
προδίδει ή δεν μας ακολουθεί, αλλά που πάντα είναι «εδώ» στις δύσκολες ώρες
της δημοκρατίας.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.