Προβοκάτσια της Ασφάλειας με προκηρύξεις

Η προεκλογική περίοδος του 1952 άρχισε με ζωηρές συγκεντρώσεις. Ο Πλαστήρας
για μιαν ακόμη φορά απέρριψε πρόταση της ΕΔΑ για συνεργασία. Η συγκέντρωση του
Πασαλίδη, στη Θεσσαλονίκη, εντυπωσίασε για τον παλμό και τον όγκο της

Κάτω από συνεχείς επευφημίες του πλήθους, ο Πασαλίδης συνέχισε τον λόγο του
τονίζοντας:

«Μέσα στη Βουλή, με τη στάση της κοινοβουλευτικής ομάδος της ΕΔΑ, φράξαμε τον
δρόμο στον Παπάγο που ήθελε να αρπάξει την εξουσία υποστηριζόμενος από τους
αποστάτες του Κέντρου, με τον όρο ότι η ΕΠΕΚ θα δείξει συνέπεια δημοκρατική.
Δεν το έκαμε. Και μετά την διάλυση της Βουλής, προτείναμε στον στρατηγό
Πλαστήρα το δημοκρατικό μας χέρι, με όρους μόνον υπέρ του λαού και της
Δημοκρατίας, χωρίς κανέναν κομματικό υπολογισμό. Απέρριψε τις προτάσεις μας.
Γιατί τις απέρριψε, ούτε το είπε ούτε θα μπορέσει να το πει, γιατί δεν θέλει
να πει στον λαό την αλήθεια».

Η προεκλογική ένταση κορυφωνόταν καθώς πλησίαζε η ώρα της κάλπης. «Η
μεγαλειώδης συγκέντρωση στην Κοκκινιά, επισφραγίζει τη νίκη μας στην
εργατούπολη του Πειραιά», έγραφε η «Αυγή». Πραγματικά, ο εργατόκοσμος της
Κοκκινιάς και των γύρω περιοχών, κατέκλυσε στις 14 Νοεμβρίου την Πλατεία Αγίου
Νικολάου. Μέσα σ’ ένα παραλήρημα ενθουσιασμού, χαιρέτισε τη συγκέντρωση ο
στρατηγός Σαράφης, και μετά μίλησε στο πλήθος ο στρατηγός Μανώλης Μάντακας, ο
οποίος τόνισε την εθνική σημασία του αγώνα της ΕΔΑ. Ακολούθησε στο μικρόφωνο ο
Μανώλης Πρωιμάκης, ο οποίος στιγμάτισε την «ανελεύθερη πολιτική» του Κέντρου
και το αίσχος της εξορίας. Μετά ο Μήτσος Μαριόλης υπογράμμισε τη σημασία των
εκλογών, ενώ ο Αντώνης Μπριλλάκης ­ τελευταίος ομιλητής ­ επέστησε την προσοχή
των ψηφοφόρων στα συνθήματα του Κέντρου.

Ο Κ. Καραμανλής χάρις στο «τριφασικό σύστημα» πήρε περισσότερες έδρες στις εκλογές του 1956 και σχημάτισε την πρώτη κυβέρνηση της ΕΡΕ

Ξημέρωσε η Κυριακή 16 Νοεμβρίου 1952 και ο κόσμος από τις πρώτες πρωινές ώρες
άρχισε να σχηματίζει ουρές στα εκλογικά τμήματα. Η «Αυγή» κυκλοφόρησε την
ημέρα εκείνη με πρωτοσέλιδο άρθρο του στρατηγού Σαράφη, που έφερε τον τίτλο «Η
νίκη είναι δική μας».

Στο Παγκράτι προσήλθε για να ασκήσει το εκλογικό του δικαίωμα ο Πλαστήρας, ο
οποίος μόλις εμφανίσθηκε έγινε δεκτός με παρατεταμένα χειροκροτήματα. Το ίδιο
και ο Βενιζέλος, που ψήφισε στο τμήμα Αγίου Δημητρίου Αμπελοκήπων. Ο Παπάγος
ψήφισε στο 37ο τμήμα Αγίου Γεωργίου Καρύτση, ο Μαρκεζίνης στο τμήμα Αγίου
Διονυσίου στο Κολωνάκι. Στο Κολωνάκι ψήφισε και ο Γ. Παπανδρέου, ενώ ο
Κανελλόπουλος στην Αγία Ζώνη. Ο στρατηγός Σαράφης ψήφισε στο 24ο εκλογικό
τμήμα του Πειραιά και ο Ιω. Πασαλίδης στο εκλογικό κέντρο της Καλαμαριάς.

Εν τω μεταξύ, το προηγούμενο βράδυ σημειώθηκε ένα σοβαρό επεισόδιο. Από λάθος
συνελήφθησαν στη Νέα Φιλαδέλφεια ο αστυνομικός διευθυντής Ιω. Καραχάλιος, ο
ανθυπασπιστής Σ. Τζούρος και ο ενωμοτάρχης Ε. Τσούλτσος. Και οι τρεις, με
πολιτικά, προσπαθούσαν να προκαλέσουν σύγχυση στους δημοκρατικούς ψηφοφόρους
και διένειμαν προκηρύξεις δήθεν κομμουνιστικές, στις οποίες έγραφαν: «Μην
ψηφίζετε Πλαστήρα – Βενιζέλο, ούτε τον προβοκάτορα Ρέντη που μας πρόδωσαν και
αύξησαν τη δυστυχία και πείνα του λαού. Ψήφισε ατόφιο το ψηφοδέλτιο της ΕΔΑ».
Επρόκειτο για ένα τέχνασμα του ΙΔΕΑ, προκειμένου να αφαιρέσει ψήφους από το
Κέντρο και τον Πλαστήρα, ώστε οι αριστεροί που πιθανώς θα ψήφιζαν Κέντρο, να
μην το ψηφίσουν, ώστε να ενισχυόταν ο Παπάγος. Μόλις οι αστυνομικοί κατάλαβαν
την γκάφα τους, ότι είχαν πιάσει συναδέλφους τους που εκτελούσαν «υπηρεσία»,
τους άφησαν ελεύθερους. Ο πρωθυπουργός Κιουσόπουλος όμως, διέταξε τη σύλληψή
των εκ νέου, και ζήτησε να γίνουν ανακρίσεις. Έτσι το σχέδιο του ΙΔΕΑ ήλθε στο
φως της δημοσιότητας. Η «Αυγή» έγραφε στο ρεπορτάζ της ότι «οι τρεις
συλληφθέντες αστυνομικοί ανήκουν στην Κεντρική Υπηρεσία παρακολουθήσεως και
ερευνών, κατά πληροφορίας δε, έδρασαν ως μέλη του ΙΔΕΑ με σκοπό να σκορπίσουν
σύγχυση στους δημοκρατικούς ψηφοφόρους». Και προσέθετε: «Εγνώσθη, επίσης, ότι
η αρχική σύλληψή τους έγινε “κατά λάθος”, διότι τα κατώτερα αστυνομικά όργανα
δεν ήξεραν ότι πρόκειται περί αστυνομικών, και μάλιστα αστυνομικού διευθυντού,
όπως ο Καραχάλιος. Γι’ αυτό και ο μοίραρχος της Νέας Φιλαδέλφειας, τους
απέλυσε αμέσως. Στο μεταξύ όμως, έγινε γνωστό το σκάνδαλο και η κυβέρνηση
αναγκάστηκε να διατάξει εκ νέου τη σύλληψή τους»…

Η Δεξιά αποκτά νέο αρχηγό

Γ. Καρτάλης. «Έφυγε» πρόωρα από τη ζωή τον Σεπτέμβριο του 1957 αφήνοντας δυσαναπλήρωτο κενό στην πολιτική ζωή του τόπου

Στα επόμενα χρόνια η ΕΔΑ δεν σταμάτησε τις προσπάθειες για συνεργασία με τα
κόμματα της αντιπολίτευσης. Ο στόχος δεν ήταν εύκολος, διότι τα κόμματα του
Κέντρου είχαν και μεταξύ τους διαφορές και έριδες. Ο θάνατος του Πλαστήρα το
1953 και του Παπάγου το 1955 προκάλεσαν ανακατατάξεις στους χώρους του Κέντρου
και της Δεξιάς. Ο Γεώργ. Παπανδρέου με τον Σοφ. Βενιζέλο, παρά τις συνεχείς
προστριβές τους, καθίστανται πόλος έλξης των Κεντρώων, ενώ με την εύνοια των
Ανακτόρων, η Δεξιά αποκτά νέο δυναμικό αρχηγό.

Στις 4 Ιανουαρίου του 1956 ο Κων. Καραμανλής ανήγγειλε την ίδρυση νέου
κόμματος της Δεξιάς, με τον τίτλο Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις. Ο νέος ηγέτης
της συντηρητικής παράταξης εμφανίσθηκε με δυναμισμό και συσπείρωσε στελέχη και
ψηφοφόρους. Μπροστά στην καινούργια κατάσταση που είχε διαμορφωθεί, ο πρόεδρος
της ΕΔΑ Ιω. Πασαλίδης αντιλαμβανόταν την ανάγκη συσπείρωσης όλων των κομμάτων
της αντιπολίτευσης. Οι δυσκολίες δεν παρουσιάζονταν μόνο στο να συμφωνήσουν οι
αρχηγοί των δημοκρατικών κομμάτων, αλλά και να δεχθούν στο «μέτωπο» την
Αριστερά. Η ΕΔΑ κινήθηκε δραστήρια και στις 13 Ιανουαρίου του ιδίου έτους
ανακοινώθηκε ότι η ΕΔΑ, το ΔΚΕΛ (Καρτάλης – Σβώλος) και η Κίνησις Εθνικής και
Δημοκρατικής Πρωτοβουλίας, συγκροτούν ενιαίο πολιτικό οργανισμό με τον τίτλο
Εθνική Κίνησις Αλλαγής. Οι προσπάθειες όμως δεν σταμάτησαν εδώ. Εκπρόσωποι της
ΕΔΑ προσπάθησαν να προσεταιρισθούν τον Σπ. Μαρκεζίνη, ο οποίος, σε ομιλία του
στη Λάρισα, επέκρινε την «κομμουνιστοφοβία», ενώ ο Καρτάλης με τον Σβώλο
άρχισαν επαφές με κορυφαία στελέχη του Κέντρου. Σε λίγο, οι Παπασπύρου,
Ζερβάνος και Πέτσος προσχώρησαν στην ΕΚΑ, ενώ άλλοι, όπως ο Ηλ. Τσιριμώκος και
ο Λ. Σπαής ζητούσαν επίμονα γενικότερη εκλογική σύμπραξη.

Ο Πασαλίδης, που είχε πάντα πολύ φιλικές προσωπικές σχέσεις με τον Σοφοκλή
Βενιζέλο, προσπάθησε να τον πείσει για ενιαίο μέτωπο με την Αριστερά. Ο
αρχηγός της ΦΔΕ κατά βάθος ήθελε τη συνεργασία, αλλά δίσταζε επειδή γνώριζε
την αντίδραση που θα δημιουργούσε ο αμερικανικός παράγων και η Ατλαντική
Συμμαχία. Φοβόταν ακόμα, πως οι συντηρητικοί ψηφοφόροι του Κέντρου θα τρόμαζαν
από τη συνεργασία με την Αριστερά και θα στρέφονταν στην ΕΡΕ. Ο Βενιζέλος δεν
έκρυψε τον φόβο του από τον Πασαλίδη: «Δεν το θέλουν οι Αμερικανοί. Θα
διατρέξουμε κίνδυνο δικτατορίας αν κερδίσουμε τις εκλογές».

Στο Καστρί

Οι προσπάθειες της ΕΔΑ συνεχίστηκαν και προς τον Γεώργ. Παπανδρέου, ο οποίος
παρά τη σαφή αντικομμουνιστική του γραμμή, αντιμετώπισε με σκεπτικισμό τις
προτάσεις της Αριστεράς. Έτσι, το μεσημέρι της 14ης Ιανουαρίου 1956, ο «Γέρος»
κάλεσε στο σπίτι του, στο Καστρί, τον Ηλία Ηλιού σε γεύμα, προκειμένου να
συζητήσουν το θέμα των εκλογών. Ο Ηλιού κατά την μακρά συζήτηση στη βίλα
«Γαλήνη», προσέφερε στον συνομιλητή του όσα εκείνος ζητούσε. Του είπε ακόμα
ότι η Αριστερά δεν του «κρατούσε μνησικακία» για το παρελθόν, και του
εκμυστηρεύθηκε ότι ο ίδιος δεν είχε ιδιαίτερη προτίμηση προς τον Σοφ. Βενιζέλο
για ενιαία ηγεσία και ότι η ΕΔΑ ήταν πρόθυμη να υποστηρίξει τον Γεώργ.
Παπανδρέου, προκειμένου να είναι αυτός ο αρχηγός του πανδημοκρατικού σχήματος,
και αυριανός πρωθυπουργός. Ο Ηλιού δέχθηκε ακόμα να περιοριστούν οι υποψήφιοι
της ΕΔΑ στους 18, σε 7 μόνον εκλογικές περιφέρειες.

Η συνάντηση πήγε καλά και όταν στις 3.30 ο Ηλιού αποχαιρετούσε στο κεφαλόσκαλο
τον Παπανδρέου, αντήλλαξαν θερμή χειραψία. Είχαν βάλει οι δυο τους στο «χαρτί»
ακόμα και τους πυρήνες των κυριοτέρων συνδυασμών. Όταν όμως ο Σοφ. Βενιζέλος
έμαθε τη μυστική συνάντηση στο Καστρί, έγινε έξω φρενών, αντέδρασε έντονα και
έσπευσε να δηλώσει, ότι για εκείνον δεν υπήρχε θέμα συνεργασίας με την ΕΔΑ.

Οι παρασκηνιακές συζητήσεις συνεχίστηκαν, ενώ οι πιο μετριοπαθείες ανέλαβαν να
κάμψουν τις αντιρρήσεις του αρχηγού της ΦΔΕ. Πράγματι, στο τέλος ο Βενιζέλος
συμφώνησε για τη συνεργασία όλων των κομμάτων της αντιπολίτευσης μαζί και της
ΕΔΑ. Ανέθεσε μάλιστα στον Κων. Μητσοτάκη να υπογράψει αυτός εκ μέρους της ΦΔΕ,
το σχετικό πρακτικό. Στο μεταξύ είχε ξεσπάσει κρίση μέσα στη ΦΔΕ εξαιτίας της
προσπάθειας του Βενιζέλου να ματαιώσει τη συνεργασία με την ΕΔΑ και το ΔΚΕΛ
του Καρτάλη και του Σβώλου. Ο Ηλ. Τσιριμώκος, μέλος του Π.Γ. της ΦΔΕ,
κατήγγειλε ότι είχε εξυφανθεί συνωμοσία ξένων και ντόπιων παραγόντων για να
εμποδιστεί η ελεύθερη έκφραση της θέλησης του λαού, και κάλεσε τις δυνάμεις
του Κέντρου να παραμερίσουν «κάθε εκβιασμόν, απειλήν ή συμβουλήν» και να
πραγματοποιήσουν τη δημοκρατική ενότητα. Τελικά η ενότητα αποκαταστάθηκε.
Πραγματοποιήθηκε στο Καστρί σύσκεψη όλων των αρχηγών των κομμάτων του Κέντρου,
όπου συνέταξαν κοινό ανακοινωθέν, με το οποίο συμφώνησαν η ΕΔΑ και το ΔΚΕΛ.
Έτσι, δημιουργήθηκε η Δημοκρατική Ένωσις υπό τον Γεώργ. Παπανδρέου με
συμμετοχή και της ΕΔΑ.

Στις εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου η Δ.Ε. πήρε περισσότερες ψήφους, αλλά χάρις
στο περιβόητο «τριφασικό» σύστημα, η ΕΡΕ είχε περισσότερες έδρες και σχημάτισε
κυβέρνηση ο Κ. Καραμανλής.

Επικρίσεις

Στ. Σαράφης. Σκοτώθηκε τον Μάιο του 1957 από τον Αμερικανό υποσμηνία Μάριο Μουζάλι. Η Αριστερά έχασε έναν μεγάλο μαχητή

Ο αντιπολιτευόμενος Τύπος επέκρινε δριμύτατα τον κ. Γ. Ράλλη, τον οποίο
κατηγόρησε ότι ήταν «εγκατεστημένος στο υπουργείο Εσωτερικών, έπαιρνε αυτός τα
αποτελέσματα και ύστερα έπαιρνε γνώσιν ο “υπηρεσιακός” υπουργός κ.
Λιακόπουλος», ενώ διατυπώθηκαν κατηγορίες για «μαγείρεμα» των στρατιωτικών
ψήφων… Ο πρόεδρος της ΕΔΑ Ιω. Πασαλίδης, από τη Θεσσαλονίκη όπου βρισκόταν,
δήλωσε: «Κακοποιεί την αλήθεια και διαστρεβλώνει την λαϊκή ετυμηγορία η
νεοσυναγερμική Κυβέρνησις. Με την βοήθεια του καλπονοθευτικού εκλογικού νόμου,
το όργιο της νοθείας, την ψυχολογική βία και το φαυλοκρατικό μαγείρευμα των
αποτελεσμάτων, προσπαθεί να εμφανισθεί πλειοψηφία. Αλλά ήταν και επικυρώθηκε
από τις εκλογές, ότι αντιπροσωπεύει την μειοψηφία. Η αρπαγή εδρών μέσω των
στρατιωτικών ψήφων, αποκορυφώνει το όργιο της καλπονοθεύσεως. Κανείς, ούτε ο
λαός, ούτε ο πολιτικός κόσμος δεν αναγνωρίζει και δεν θα αναγνωρίσει κύρος
στην κατασκευαζόμενη ψευτοκοινοβουλευτική Καραμανλική πλειοψηφία. Η
Δημοκρατική Ένωσις εκέρδισε την πραγματική πλειοψηφία, είναι ο ουσιαστικός
νικητής των εκλογών. Μπορεί και θα επιβάλει την οριστική συντριβή του
Συναγερμού και τον θρίαμβο της λαϊκής θελήσεως. Εμείς θα σταθούμε συνεπείς στο
πρόγραμμα της Δημοκρατικής Ενώσεως…».

Η ΕΔΑ εκπροσωπήθηκε στη Βουλή. Πασαλίδης, Σαράφης, Βάσω Θανασέκου (η πρώτη
γυναίκα βουλευτής της ΕΔΑ), Βασ. Εφραιμίδης κ.ά., ανέπτυξαν μια σημαντική
κοινοβουλευτική δραστηριότητα και εντυπωσίασαν για τον υπεύθυνο τρόπο που
ασκούσαν αντιπολίτευση. Μέσα σε δύο χρόνια η δημοκρατική παράταξη δέχθηκε
μεγάλο πλήγμα με τον χαμό διακεκριμένων προσωπικοτήτων. Λίγο μετά τις εκλογές
του 1956 πέθανε ξαφνικά ο Αλέξ. Σβώλος. Και τον Μάιο του 1957 ένας Αμερικανός
υποσμηνίας παρέσυρε και σκότωσε με το αυτοκίνητό του στον Άλιμο, τον τιμημένο
στρατηγό Σαράφη, ενώ τραυμάτισε σοβαρά τη σύζυγό του. Τον Σεπτέμβριο του ιδίου
έτους, άφησε την τελευταία του πνοή ­ σε ηλικία μόλις 49 ετών ­ ο Γεώργ.
Καρτάλης.

Νίκη Παπάγου – Ήττα του Κέντρου

Όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης κατέβηκαν στις εκλογές του 1956 με τη Δημοκρατική Ένωση υπό τον Γ. Παπανδρέου. Στη φωτογραφία: Ο «Γέρος» σε μια χαρακτηριστική κίνηση, χαιρετά τα πλήθη

Δεν υπήρξε καμία κύρωση για τον Καραχάλιο και τους άλλους αστυνομικούς που
δούλευαν για λογαριασμό των σκοτεινών μυστικών υπηρεσιών και του ΙΔΕΑ.

Ο Καραχάλιος θα είχε πρωταγωνιστικό ρόλο και στα επόμενα χρόνια στην
αντικομμουνιστική δραστηριότητα και στην εκστρατεία της Δεξιάς κατά των
δημοκρατικών δυνάμεων, ενώ στα χρόνια της δικτατορίας θα κατελάμβανε τιμητική
θέση.

Η νίκη του Ελληνικού Συναγερμού ήταν μεγάλη. Ο Παπάγος συγκέντρωσε κάτι
λιγότερο από τους μισούς του συνόλου των ψήφων. Χάρις όμως στο εκλογικό
σύστημα, πήρε κάτι περισσότερο από το 80% των εδρών και απέκτησε σχεδόν
κοινοβουλευτική μονοκρατορία. Τα αποτελέσματα είχαν ως εξής:

ΕΛΛΗΝ. ΣΥΝΑΓΕΡΜΟΣ: 783.451, 49,22%, 240 έδρες.

ΕΠΕΚ – ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΙ – ΣΚΕΛΔ κ.λπ.: 544.834, 34,22%, 57 έδρες.

ΕΔΑ: 152.011, 9,55%, καμία έδρα.

ΛΑΪΚΟΝ ΚΟΜΜΑ: 16.767, 1,05%, καμία έδρα.

Λιγότερους ακόμα ψήφους πήραν οι Αγροτικοί, ο Μπαλτατζής, ο Παγκούτσος,
μεμονωμένοι υποψήφιοι κ.λπ.

Διαφορετικά ερμήνευσαν το αποτέλεσμα των εκλογών Κέντρο και ΕΔΑ. Το Κέντρο
επέρριπτε ευθύνες στην τακτική της ΕΔΑ να κατεβάσει υποψηφίους σ’ όλη τη χώρα,
και στη συνθηματολογία της «Τι Πλαστήρας, τι Παπάγος». Αντίθετα, η ΕΔΑ
κατηγορούσε τον Πλαστήρα που δεν δέχθηκε το «δημοκρατικό μέτωπο».

Πάντως, υπήρξαν περιφέρειες, όπως π.χ. στον Πειραιά, όπου οι ψήφοι του Κέντρου
(26.160) μαζί με τους ψήφους της ΕΔΑ (17.505) υπερτερούσαν του Συναγερμού
(25.818).

Ο Πλαστήρας δέχθηκε με στωικότητα το αποτέλεσμα των εκλογών και δήλωσε: «Η
ετυμηγορία του Ελληνικού Λαού ετερμάτισε την πολιτικήν αμφισβήτησιν και είναι
από όλους σεβαστή.

Συνεπώς δεν απομένει παρά να ευχηθώμεν όλοι, όπως η νέα Βουλή και η νέα
κυβέρνησις επιτύχουν εις το έργον των διά το καλόν του Ελληνικού Λαού. Ημείς,
εις ό,τι μας αφορά, θα παρακολουθήσωμεν το κυβερνητικόν έργον με καλήν πίστιν
και συμπάθειαν, και θα πράξωμεν ό,τι εξαρτάται από ημάς διά να βοηθήσωμεν εις
την επιτυχίαν της νέας Βουλής».

* Σημείωση: Το σκίτσο του Κώστα Γαβριηλίδη που δημοσιεύτηκε προχθές
είναι του χαράκτη – ζωγράφου Χρ. Δαγκλή