ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η φωνή ενός άνδρα

Ο Νίτσε θεωρούσε επικίνδυνες τις δυνατές φωνές. Με μια δυνατή φωνή στο
λαρύγγι ­ έλεγε ­ δύσκολα μπορεί κανείς να κάνει κοφτερές σκέψεις.

Δύο νομπελίστες: ο Σωλ Μπέλοου και ο Γκάο Σινγκτζιάν

Συνάντησε κάποτε ένας νεαρός τον Τσέχωφ και του είπε ότι θέλει να γίνει
συγγραφέας, αλλά δεν ξέρει από πού να αρχίσει να γράφει. Κι εκείνος τον
συμβούλεψε να αφηγηθεί την ιστορία ενός νέου που είχε μεγαλώσει συνηθισμένος
να φιλά τα χέρια των παπάδων και να ασπάζεται ξένες ιδέες, για να καταλάβει
μια μέρα ότι στις φλέβες του δεν έτρεχε αίμα σκλάβου, αλλά αίμα αληθινό, αίμα
ανθρώπινο. Ζήτησε μ’ άλλα λόγια ο Τσέχωφ από τον επίδοξο συγγραφέα να
επιχειρήσει να αφηγηθεί τη γέννηση της φωνής ενός άνδρα.

Για τη φωνή ενός άνδρα, για την αρχή δηλαδή της ζωής και της δημιουργίας,
μίλησε και ο Γκάο Σιντγκζιάν παραλαμβάνοντας το Νόμπελ Λογοτεχνίας στη
Στοκχόλμη. «Δεν θέλω να σπαταλήσω την ομιλία μου για τη λογοτεχνία μιλώντας
εκτενώς για πολιτική ή για ιστορία», είπε. «Θέλω να εκμεταλλευθώ αυτή την
ευκαιρία για να μιλήσω ως συγγραφέας με τη φωνή ενός ατόμου, τη φωνή ενός
άνδρα». Για τον κινέζο συγγραφέα, θαυμαστή του Κάφκα, του Πεσόα και του
Μπέκετ, ένας λογοτέχνης δεν μπορεί να μιλά ως εκπρόσωπος του λαού ούτε να
εκπροσωπεί μια κοινωνική τάξη ή ένα καλλιτεχνικό κίνημα, γιατί τότε η
λογοτεχνία χάνει τον χαρακτήρα της και μετατρέπεται σε απλό εργαλείο της
εξουσίας. Ένας λογοτέχνης εκπροσωπεί μονάχα τον εαυτό του. Και η φωνή του, για
να είναι αυθεντική, πρέπει να είναι προσωπική. Κι ας είναι αδύνατη. Κι ας μη
μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Στις φωνές του Κάφκα και του Μπέκετ, άλλωστε, όλη
η δύναμη βρίσκεται στην αδυναμία τους.

Πού πηγαίνει η λογοτεχνία; Ο Μωρίς Μπλανσό έλεγε ότι αν υπάρχει απάντηση σε
αυτό το ερώτημα, είναι απλή: η λογοτεχνία κατευθύνεται προς τον εαυτό της,
προς την ουσία της, που είναι η εξαφάνιση. Ο Βαν Μόρισον είναι πιο αισιόδοξος:
η ζωή, λέει στο «When the leaves come falling down», είναι ένας δρόμος του
Παρισιού μουσκεμένος από τη βροχή. Ο ισπανός δημοσιογράφος Ενρίκε Βίλα-Μάτας,
πάλι, είναι αισιόδοξος και απαισιόδοξος μαζί: ο λογοτέχνης, γράφει στην Ελ
Παΐς, πρέπει να αναζητεί μια φωνή που τα λέει όλα και ταυτόχρονα δεν λέει
τίποτα, μια φωνή που του επιτρέπει να μετρά με ακρίβεια τις ημέρες που τον
χωρίζουν από μια υπόσχεση ή μια απειλή.

Μια φωνή αυτόνομη κι ελεύθερη. Ένας αυτοκράτορας της δυναστείας Τανγκ, λέει ο
Γκάο Σινγκτζιάν, κάλεσε μια μέρα τον ποιητή του και του είπε: «Βοήθησε την
παλλακίδα μου να βγάλει τα παπούτσια της». Και ο ποιητής, αδιαφορώντας για τη
ζωή του, γύρισε την πλάτη κι έφυγε.