ΔΡΟΜΟΙ

Η παγκοσμιοποίηση…

… είναι ένα μεγαλειώδες φαινόμενο, που μας ενώνει, μας φέρνει πιο κοντά
χάρις στην ευκολία των μέσων μεταφοράς και στις νέες τεχνολογίες της
επικοινωνίας. Σαν τον διπρόσωπο Ιανό, όμως, έχει κι ένα άλλο πρόσωπο, λιγότερο
ανθρώπινο, για να μην πούμε απάνθρωπο. Πρέπει έτσι να αντιπαραβάλουμε αυτά τα
δύο πρόσωπα, ώστε να φτάσουμε σε μια σύνθεση του φαινομένου. «Συνθετικός», ας
μην ξεχνάμε, σημαίνει «εποικοδομητικός», «δημιουργικός».

Οι ειδικοί…

… υπολογίζουν ότι όλη αυτή η ιστορία ­ που αποτελείται από τις νέες
τεχνολογίες της πληροφορικής, τη νεοφιλελεύθερη «νέα οικονομία», την
αλληλεπίδραση των πολιτισμών και τη λεγόμενη «κοινωνία της πληροφορίας» ­ δεν
αφορά παρά το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού. Οι υπόλοιποι εξακολουθούν να ζουν
σε επίπεδα που παραπέμπουν στη νεολιθική εποχή, ή έστω στο περιθώριο του
ρωμαϊκού πολιτισμού. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι το 65% των κατοίκων του
πλανήτη δεν έχουν κάνει ποτέ ούτε ένα τηλεφώνημα και ότι στο Μανχάταν υπάρχουν
περισσότερες ηλεκτρονικές συνδέσεις απ’ ό,τι σε ολόκληρη την Αφρική.

Το πρώτο…

… πράγμα που έχει λοιπόν παγκοσμιοποιηθεί είναι η φτώχεια. Το χάσμα ανάμεσα
σ’ έναν πλούσιο μιας πλούσιας χώρας και έναν φτωχό μιας φτωχής χώρας δεν ήταν
ποτέ μεγαλύτερο. Σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς, πριν από χίλια χρόνια η
διαφορά ανάμεσα στην πιο πλούσια χώρα του πλανήτη (που ήταν τότε η Κίνα) και
τις πιο φτωχές περιοχές (ανάμεσά τους και η Ευρώπη) ήταν 1,2 προς 1. Σήμερα, η
σχέση αυτή έχει φτάσει το 9 προς 1 και μεγαλώνει συνεχώς. Βρισκόμαστε λοιπόν
μπροστά σε μια μονοκεντρική παγκοσμιοποίηση, που μιλάει (κακά) αγγλικά και ο
πυρήνας της είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες με τις «δορυφορικές χώρες». Με την
έννοια αυτή, η παγκοσμιοποίηση είναι ένας τρόπος να εκμεταλλεύονται οι ισχυροί
τους αδυνάτους.

Υπάρχει…

… όμως μια «ζωτική ευκαιρία»: η ίδια η τεχνολογική και οικονομική δομή στην
οποία στηρίζεται η παγκοσμιοποίηση ανοίγει δρόμους, ώστε ακόμη και οι πιο
απομακρυσμένες γωνιές του πλανήτη να αποκτήσουν μια «ενδογενή» δυναμική, να
σημειωθεί δηλαδή εκεί μια έκρηξη ταλέντου και δημιουργικότητας που θα οδηγήσει
στην «ανεργία» εκείνους που εννοούν να είναι οι ρυθμιστές της κατάστασης. Οι
προϋποθέσεις για να δημιουργηθεί αυτός ο ενδογενής δυναμισμός δεν είναι η
μαζική αγορά των υπολογιστών, το άνοιγμα σε όλο τον κόσμο θυγατρικών των
πολυεθνικών ή η εγκατάσταση ενός τερματικού του Internet σε κάθε σχολείο του
Τρίτου Κόσμου (χωρίς να ενδιαφέρει με τι ρεύμα θα τροφοδοτείται αυτό το
τερματικό ή τι θα τρώνε τα παιδιά όταν δεν θα «σερφάρουν»). Αυτό που πρέπει
κατ’ αρχήν να γίνει είναι να ανυψωθεί το εκπαιδευτικό και πολιτιστικό επίπεδο
αυτών των ανθρώπων. Και για τον σκοπό αυτό πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα
στην πληροφορία και τη γνώση. Πληροφορία είναι κάτι έξω από τον άνδρα και τη
γυναίκα, που πρέπει να αποσπαστεί, να μεταβιβαστεί, να οργανωθεί, να τύχει
επεξεργασίας και, ενδεχομένως, να παραποιηθεί. Η γνώση, αντίθετα, είναι
ζωτικής σημασίας για αυτό το ζώο που μιλάει, τον άνθρωπο. Μόνο με αυτήν θα
μπορέσει να αξιοποιήσει τις δυνατότητές του.