Δεύτερη ευκαιρία στη μάθηση και τη ζωή

Τα Σχολεία Β’ Ευκαιρίας (ΣΔΕ) άρχισαν να αναπτύσσονται στον ευρωπαϊκό χώρο,
στο πλαίσιο του διαλόγου για τη διά βίου μάθηση (1995). Στόχος τους είναι η
επανένταξη στην εκπαίδευση των νέων, κυρίως ανέργων, που δεν έχουν ολοκληρώσει
την υποχρεωτική εκπαίδευση. Η σύνδεση με τις ανάγκες της ζωής, η ποικιλομορφία
στα προγράμματα και η καινοτομία στις μεθόδους διδασκαλίας αποτελούν τα
χαρακτηριστικά των 13 ΣΔΕ που έχουν ιδρυθεί σε 11 κράτη-μέλη. Στην Ελλάδα το
πρώτο σχολείο άρχισε να λειτουργεί στο Περιστέρι τη φετινή σχολική χρονιά.
Σχεδιάζεται η έναρξη λειτουργίας 3-4 σχολείων τη νέα χρονιά σε ένα σύνολο
15-20 σχολείων που θα ιδρυθούν τα επόμενα χρόνια. Στο άρθρο αυτό
περιλαμβάνονται 4 θέσεις για την ανάπτυξη των ΣΔΕ:

* Η διά βίου μάθηση. Στόχος των σχολείων είναι η επανένταξη στη μάθηση
όχι μόνο με την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, αλλά και με την
ένταξη στα δίκτυα της μετα-υποχρεωτικής, διά βίου μάθησης-κατάρτισης.

Για τον λόγο αυτό, τα σχολεία Β’ Ευκαιρίας αποτελούν έναν σημαντικό κόμβο τής
διά βίου μάθησης και ειδικότερα τη σύνδεση της τυπικής εκπαίδευσης με τα μη
τυπικά και άτυπα περιβάλλοντα μάθησης στη ζωή και την εργασία.

* Περιεχόμενα μάθησης. Η μάθηση στα ΣΔΕ δεν είναι η συσσώρευση
ακαδημαϊκών γνώσεων, ούτε η απόκτηση μιας συγκεκριμένης κατάρτισης
περιορισμένης χρήσης και αξίας στα σημερινά μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα. Είναι
κυρίως η απόκτηση των πολυδεξιοτήτων / πολυγραμματισμών στους τομείς της
επικοινωνίας, της πληροφορίας και του επιχειρείν, που αγκαλιάζουν τις
δεξιότητες-κλειδιά που απαιτεί η σύνθετη κοινωνική ζωή. Στόχος είναι η
δημιουργία δρώντων ατόμων που μπορούν να αυτοεπιμορφώνονται /
αυτοκαταρτίζονται ώστε να συμμετέχουν στις συνεχείς αλλαγές.

* Μεθοδολογία μάθησης. Στηρίζεται στις βασικές αρχές τής διά βίου
μάθησης των ενηλίκων και συγκεκριμένα στην αυτονομία, στην πολυμορφία των
αναγκών, στον πρακτικό / εμπειρικό χαρακτήρα της μάθησης, στην απόκτηση των
διαδικασιών μάθησης παρά στο περιεχόμενό της. Οι αρχές αυτές διαμορφώνουν
μαθησιακές μεθοδολογίες, όπως η μάθηση με βάση τη δράση και την εμπειρία, η
ανοικτή διδασκαλία σε ομάδες, η μάθηση μέσω επίλυσης προβλημάτων, οι
διαθεματικές / διεπιστημονικές προσεγγίσεις κ.ά. Προϋπόθεση της εφαρμογής τους
είναι η αναμόρφωση του ρόλου του εκπαιδευτικού ως συνεργάτη, συντονιστή και
προωθητή της μάθησης.

* Η οργάνωση / λειτουργία και η εκπαιδευτική – παιδαγωγική ανάπτυξη
των σχολείων δεν στηρίζονται στη συγκεντρωτική ιεραρχία. Είναι περισσότερο ένα
δίκτυο δράσης, ένας ανοικτός χώρος διακίνησης και εφαρμογής πρακτικών με την
ενεργό συμμετοχή των εκπαιδευομένων. Το δίκτυο των ΣΔΕ χαρακτηρίζεται από
μερικούς κρίσιμους κόμβους: την τοπική κοινότητα, την κεντρική εποπτεία από τη
Γενική Γραμματεία Εκπαίδευσης Ενηλίκων και, τέλος, τα ευρωπαϊκά δίκτυα των
ΣΔΕ. Οι κόμβοι αυτοί συνδέονται μεταξύ τους με την εκπαιδευτική κοινότητα, τις
τοπικές κοινότητες και την επιστημονική υποστήριξη μέσω Πανεπιστημίων και
ερευνητικών ιδρυμάτων.

Τα δίκτυα μάθησης των ΣΔΕ επιδιώκουν με τον τρόπο αυτό να ανταποκριθούν στην
ευελιξία και την πολυμορφία των αναγκών. Κυρίως, όμως, αποβλέπουν στην
αναζήτηση της μάθησης στα σημερινά «διανεμημένα», «δικτυακά» συστήματα γνώσης,
τα οποία κατοικούν σε διαφορετικούς χώρους της κοινωνικής ζωής. Αποτελούν
προσπάθεια εφαρμογής στην πράξη της αρχής σύμφωνα με την οποία η αξία της
μάθησης δεν είναι η εξατομίκευση, αλλά η συλλογική κατάκτηση και διανομή της.

Η μάθηση βρίσκεται στα δίκτυα των κοινωνικών σχέσεων, είναι αλληλεπίδραση
ατόμων και περιβάλλοντος. Αναπτύσσεται μέσω των «κοινοτήτων της μάθησης», οι
οποίες στηρίζονται στην πράξη, τη συνεργασία και τη μετατροπή της μορφωτικής
εμπειρίας της ζωής σε εμπειρία μάθησης και δράσης.

Ο Χρίστος Δούκας είναι γενικός γραμματέας Εκπαίδευσης Ενηλίκων του
υπουργείου Παιδείας.