Η μάχη του Βοσπόρου

Την περασμένη εβδομάδα, μία ομάδα από Τούρκους ακτιβιστές, μέλη των
οικολογικών οργανώσεων Greenpeace και One Earth, ξεκίνησαν για ένα ταξίδι στα
ταραγμένα νερά του Βοσπόρου εξοπλισμένοι με τα συνήθη σύνεργα διαμαρτυρίας ­
πολλά πλακάτ και μεγάφωνα. Μαζί και εικονολήπτες.

Ο στόχος τους: να προβάλουν τους κινδύνους που ενέχει για το περιβάλλον η
διέλευση πετρελαιοφόρων πλοίων από αυτή τη στενή θαλάσσια οδό. Πρόσφατα
ολοκληρώθηκε η κατασκευή ενός νέου πετρελαιαγωγού που συνδέει την Κασπία με τη
Μαύρη Θάλασσα ­ ενός πετρελαιαγωγού που προαναγγέλλει μία σημαντική αύξηση της
κίνησης στα Στενά του Βοσπόρου.

Το περίεργο με αυτές τις διαμαρτυρίες είναι ότι… πραγματοποιούνται. Η
Τουρκία δεν υπήρξε ποτέ ιδιαίτερα ανεκτική με την πολιτική ανυπακοή. Και
εντούτοις, οι ακτιβιστές του Βοσπόρου όχι μόνο γίνονται ανεκτοί αλλά και
ενθαρρύνονται από τις αρχές. Ο λόγος; Βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μίας νέας
γεωπολιτικής διαμάχης που αντιπαραθέτει τα συμφέροντα της Τουρκίας και της
Δύσης σ’ αυτά του προαιώνιου εχθρού ­ της Ρωσίας.

Για μια φορά, οι οικολόγοι και το κράτος βρίσκονται στην ίδια πλευρά. Το
διακύβευμα, είναι η εξαγωγική οδός για τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου που
έχουν ανακαλυφθεί τα τελευταία τριάντα χρόνια ­ τις πετρελαιοφόρους περιοχές
του Κασαγκάν και του Τενγκίς στο Καζαχστάν. Όλοι οι πετρελαιαγωγοί που
ξεκινούν από τη βόρεια Κασπία, περιλαμβανομένου του νεότευκτου αγωγού της
Κοινοπραξίας Πετρελαιαγωγών της Κασπίας, καταλήγουν στο ρωσικό λιμάνι του
Νοβοροσίσκ, στη Μαύρη Θάλασσα. Στο Νοβοροσίσκ, το πετρέλαιο φορτώνεται σε
τάνκερ και μεταφέρεται στον υπόλοιπο κόσμο. Εδώ είναι που μπαίνει στο
“παιχνίδι” ο Βόσπορος.

Η θαλάσσια αυτή οδός, μήκους 30 χιλιομέτρων, έχει μόλις 700 μέτρα πλάτος στο
στενότερο σημείο της. Ο διάπλους των εννέα απότομων στροφών της είναι ο
εφιάλτης κάθε καπετάνιου. Δώδεκα εκατομμύρια άνθρωποι ζουν κατά μήκος των
Στενών και το οποιοδήποτε ατύχημα θα προκαλούσε τεράστια οικολογική
καταστροφή. Όταν όμως αρχίσουν να λειτουργούν όλοι οι πετρελαιαγωγοί που
καταλήγουν στο Νοβοροσίσκ, και μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια το σχέδιο
αξιοποίησης των πετρελαιοφόρων περιοχών του Καζαχστάν θα έχει ολοκληρωθεί, ο
αριθμός των τάνκερ που θα περνούν από τα Στενά του Βοσπόρου μπορεί εύκολα να
πενταπλασιαστεί.

Εξ ου και οι διαμαρτυρίες των οικολόγων. Οι πολιτικοί της Δύσης και της
Τουρκίας, πάντως, ανησυχούν περισσότερο για τις στρατηγικές επιπτώσεις. Αν όλο
το πετρέλαιο του Καζαχστάν αρχίσει να εξάγεται μέσω του Νοβοροσίσκ, η Ρωσία θα
αποκτήσει το απόλυτο μονοπώλιο των εξαγωγικών οδών του Καζαχστάν ­
επανεντάσσοντας τη χώρα στη σφαίρα επιρροής της. Η Τουρκία, λοιπόν, και ο
Λευκός Οίκος, έχουν ταχθεί εδώ και καιρό υπέρ της μεταφοράς ενός τμήματος,
τουλάχιστον, του πετρελαίου του Καζαχστάν μέσω ενός εναλλακτικού
πετρελαιαγωγού που θα παρακάμπτει τη Ρωσία, ξεκινώντας από την πρωτεύουσα του
Αζερμπαϊτζάν, Μπακού, και καταλήγοντας στο τουρκικό λιμάνι του Τζεϊχάν, στη
Μεσόγειο.

Η αντιμετώπιση

Τα Στενά. Πετρελαιοφόρο διασχίζει το Βόσπορο

Την περασμένη εβδομάδα, και κατόπιν τριετούς δισταγμού, η British Petroleum
δεσμεύτηκε επισήμως στην κατασκευή ενός τέτοιου πετρελαιαγωγού. Ενός
πετρελαιαγωγού που θα μεταφέρει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου του
Αζερμπαϊτζάν, και θα μπορούσε εύκολα να μεταφέρει και το πετρέλαιο του
Καζαχστάν, αν κατασκευάζονταν οι απαραίτητες συνδέσεις. Θα κατασκευαστούν
όμως, και αν κατασκευαστούν, τι ποσοστό του πετρελαίου του Καζαχστάν θα
καταλήγει στο Τζεϊχάν αντί για το Νοβοροσίσκ; Να μία ερώτηση που αξίζει,
κυριολεκτικά, τρισεκατομμύρια δολάρια. Και η οποία μας επαναφέρει στο ζήτημα
του Βοσπόρου.

Πόσο πετρέλαιο μπορεί να μεταφερθεί μέσω των Στενών; Η Τουρκία πιέζει για την
αναθεώρηση της συνθήκης του 1936 που χαρακτηρίζει τα Στενά διεθνή ύδατα, αν
και παρέχει στην Τουρκία κάποια δικαιώματα όσον αφορά τη ρύθμιση της
κυκλοφορίας. Η Ρωσία, φυσικά, αντιτίθεται κατηγορηματικά σε οποιαδήποτε
σχετική αλλαγή, υποστηρίζοντας ότι κανένα κράτος δεν μπορεί να περιορίσει τον
όγκο της κυκλοφορίας μέσω των Στενών. Και η Τουρκία “απαντά” ενθαρρύνοντας τις
διαμαρτυρίες των οικολόγων…