ΔΡΟΜΟΙ

Άσχημος

… δεν ήταν. Τουναντίον. Μα ο Νάρκισσος που έκρυβε μέσα του δεν άντεχε να
βλέπει την άσχημη ουλή στο πρόσωπό του. Ακόμη και στα «Απομνημονεύματά» του,
το 1658, ο δούκας Λαροσφουκώ παρέλειψε να «θυμηθεί» αυτό το τραύμα που του
άφησε η βολίδα ενός μουσκέτου. Στα «Αποφθέγματά» του, όμως, έγραψε για την
ελεφαντίαση του Εγώ, που σε αυτήν οφείλονται τιμές και πλούτη, μα και πόλεμοι
και συμφορές. «Χρειάζεται διεφθαρμένο μυαλό και ψυχή για να σκεφτεί κανείς
τέτοια πράγματα», σχολίασε η ερωμένη του κυρία Λαφαγιέτ, που δεν άντεξε την
καταλυτική κριτική του καλού της στην υποκρισία του καιρού του. Στοχασμούς για
την τρομερή θεά Τύχη λίγοι φιλόσοφοι αποτόλμησαν να κάνουν. Τόσο είναι δύσκολη
και απρόβλεπτη, που όλοι σε αυτήν ρίχνουμε το φταίξιμο για τη δυστυχία μας.

Ο Αριστοτέλης…

… υποστήριζε πως «ευτυχία είναι το όνομα του καλού», δηλαδή τιμές, πλούτη
και υγεία. Το αντίθετο πίστευε ο κυνικός Διογένης, που συνιστούσε οικονομία
δυνάμεων, γιατί όλα τα άλλα ­ επιστήμες, μουσική ­ δεν ήταν παρά χασομέρι. Ο
Σωκράτης έβρισκε την ευτυχία στην αυτοκυριαρχία, ο Πλωτίνος στη φυγή από το
σώμα και τον κόσμο, ο Αυγουστίνος στο υπερπέραν. Με τον Διαφωτισμό έρχονται τα
πάνω κάτω με τον Ντιντερώ, που θα διακηρύξει πως η ευτυχία είναι χρέος. Και
σαν να μην έφτανε αυτός, ο Λαμετρί θα δικαιώσει τους κλέφτες και τους
δολοφόνους και θα πεθάνει από λαιμαργία, καταβροχθίζοντας πατέ. Για όλα αυτά
γράφει στην «Ιστορία της ευτυχίας» η Φούλβια ντε Λουίζ και ο Τζουζέπε Φαρινέτι
(εκδ. Einaudi).

Ο Βολταίρος…

… βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Στο «Φιλοσοφικό λεξικό» μιλάει για το
δικαίωμα στην εγκαρτέρηση, στον πόνο. «Το ζήτημα του καλού και του κακού μένει
ένα σκοτεινότατο χάος». Από εκείνη την τραγική στιγμή στη σύγχρονη σκέψη
αναδύεται ένας άλλος πρωταγωνιστής, η μελαγχολία, μια άλλη ψυχική κατάσταση,
που έρχεται να εξερευνήσει τόσο ένας καλλιτέχνης σαν τον Άλμπρεχτ Ντύρερ
(φωτ.), όσο και ένας ψυχαναλυτής σαν τον Τζέιμς Χίλμαν. Η μελαγχολία μάς
κατοικεί. Ωστόσο, την απαγορεύουμε, την αποδιώχνουμε, τη χαρίζουμε στην
παθολογία. Γιατί; Οι αρχαίοι ήταν συνηθισμένοι να ζουν με αυτή την Κρόνια
διάθεση. Την έλεγαν μαύρη χολή και πίστευαν πως υπήρχε μέσα στο ανθρώπινο
σώμα. Στην Αναγέννηση, οι γιατροί συνιστούσαν ελαφριά δίαιτα και στον
Διαφωτισμό ταξίδια.

Το λάθος…

… που κάνουμε σήμερα, λέει ο Χίλμαν, είναι πως κοιτάζουμε με υποκειμενική
ματιά τη μελαγχολία μας ή την κατάθλιψή μας: η ζωή μου, η αποτυχία μου, ο
γάμος μου, η αρρώστια μου, τα γεράματά μου. Όμως, η μελαγχολία μας δεν μας
ανήκει. «Να μη νιώθει κανείς κατάθλιψη, είναι σαν να μη ζει σε αυτόν τον
πλανήτη». Η μελαγχολία είναι ο τρόπος με τον οποίο εκείνοι οι θεοί που
επικαλούνταν οι αρχαίοι έρχονται κοντά μας. «Η κατάθλιψη είναι μια πολιτική
τοποθέτηση, μια εσωτερική διαμαρτυρία στην εξωτερική αθλιότητα, μια κατάλληλη
απάντηση στην καταστροφή του σημερινού κόσμου». Με δυο λόγια, μελαγχολήστε
άφοβα. Είναι σύμπτωμα υγείας.