ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι μειονότητες και το 15%-25%

Η σύγκρουση Σλαβομακεδόνων και Αλβανών στη Δημοκρατία της Μακεδονίας και η
δυσκολία επίλυσής της, θέτει επί τάπητος και πάλι το δύσκολο πρόβλημα των
εθνοτικών αντιπαραθέσεων που προβλέπεται να ταλανίσει πολλά κράτη και τη
διεθνή κοινωνία για πολλές ακόμη δεκαετίες.

Οι μειονότητες αποτελούν ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα, ειδικά για τα κράτη που
επιλέγουν να αποτελούν «εθνικά κράτη» (κράτη ενός μόνο έθνους) ακόμη και αν οι
εν λόγω μειονότητες δεν αμφισβητούν άμεσα ­ ή δεν είναι σε θέση να
αμφισβητήσουν ­ την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, όπως στην περίπτωση της
Ελλάδας η μουσουλμανική/τουρκική μειονότητα στη Θράκη ή η σλαβομακεδονική
εθνοτική ομάδα στη βορειοδυτική Μακεδονία. Δικαιολογείται η ανησυχία μόνο αν
υπάρχει αλυτρωτισμός από γειτονική χώρα που στοχεύει στην ενσωμάτωση-ένωση
(προσάρτηση) της περιοχής στην οποία ζουν ομοεθνείς της π.χ. όπως η Μακεδονία
στην Οθωμανική Αυτοκρατορία την οποία διεκδικούσαν τουλάχιστον τρεις χώρες, η
Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Σερβία.

Στα Βαλκάνια δεν υπάρχει χώρα που να μην έχει αισθανθεί, έστω μία φορά, κατά
τη διάρκεια του 20ού αιώνα, απειλή της εδαφικής ακεραιότητάς της από γειτονική
με κριτήριο την εθνοτική συγγένεια.

Τα κράτη ως κάτοχοι της εξουσίας και της πολιτικής ισχύος είναι συνήθως σε
θέση να προλάβουν και να διαχειριστούν με ειρηνικό τρόπο και με διάλογο τα
εθνοτικά τους προβλήματα.

Ωστόσο συχνά αυτό δεν συμβαίνει και έχουν το μεγαλύτερο ποσοστό ευθύνης για τη
διένεξη ειδικά αν επιλέξουν να αντιμετωπίσουν την αριθμητική μειονότητα με
διακρίσεις, περιφρόνηση, αλαζονεία ή ενίοτε και με καταστολή, όπως τα Σκόπια
τους Αλβανούς, η Άγκυρα και η Βαγδάτη τους Κούρδους, το Βελιγράδι τους
Αλβανούς Κοσοβάρους ή οι Ελληνοκύπριοι τους Τουρκοκυπρίους (1964-1974).

Θα πρέπει ωστόσο να γίνει μία θεμελιώδης διάκριση. Όταν μιλήσαμε παραπάνω για
μειονότητες κάναμε χρήση της έννοιας που χρησιμοποιείται στην καθομιλουμένη,
δηλαδή για πολιτισμικές ομάδες που ασχέτως ποσοστού επί του πληθυσμού ­ μπορεί
να είναι από 0,5% έως και 40% ­ διακρίνονται πολιτισμικά και δεν κυριαρχούν
πολιτικά. Αυτό όμως αποτελεί λάθος επιστημονικά και επιπλέον έχει δυσάρεστες
πρακτικές συνέπειες.

Και αυτό γιατί στις περιπτώσεις όπου το ποσοστό της διακριτής ομάδας ξεπερνάει
το 10%-15% του πληθυσμού μίας χώρας η έρευνα δείχνει ότι δεν αρκεί η
μειονοτική μόνο προστασία, π.χ. τα μειονοτικά δικαιώματα. Όταν το ποσοστό επί
του πληθυσμού κινείται στο 15%-25% οι πολιτικές απαιτήσεις είναι πολύ πιο
αυξημένες. Γι’ αυτό και είναι παραπλανητικός ο όρος μειονότητα που παραπέμπει
σε μειονοτικά μόνο δικαιώματα.

Αυτές οι εθνικές ή εθνοτικές κοινότητες ζητούν, όχι αδικαιολόγητα, ίση
συμμετοχή και αποτελεσματικότητα στα κοινά ή/και να έχουν αυτονομία, να
αποτελούν μέρος ομοσπονδίας, να είναι συστατική εθνότητα του κράτους, κ.λπ.,
όπως συμβαίνει με τους Κούρδους στην Τουρκία, τους Αλβανούς στη Σερβία και την
ΠΓΔΜ, τους γαλλόφωνους του Καναδά ή παλαιότερα με τους Έλληνες στην Οθωμανική
Αυτοκρατορία.

Η τήρηση της αυστηρής αρχής της πλειοψηφίας σε πολιτισμικά διηρημένες
κοινωνίες ισοδυναμεί με «τυραννία της πλειοψηφίας». Όσο το κράτος προβάλλει
βέτο στα αιτήματα της άλλης κοινότητας, όπως το Βελιγράδι και τα Σκόπια σήμερα
ή η Λευκωσία χθες, η εθνοτική σύγκρουση δεν θα επιλύεται και θα συνεχίζεται
στο διηνεκές.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.