Το χαμένο παιχνίδι της Τουρκίας

Μπους προς Ετζεβίτ: «Μην αφήνετε το νέο οικονομικό πρόγραμμα να ατονήσει».
Ετζεβίτ, σε απάντηση: «Η Τουρκία είναι σημαντική για τη Δύση». Δηλαδή, εγώ λέω
«σήμερα αγόρασα καινούργιο φουστάνι» και ο συνομιλητής μου αποκρίνεται «έτσι
κι αλλιώς τα φαρμακεία είναι κλειστά σήμερα»…

Η αμερικανική Βουλή των Αντιπροσώπων εισηγείται περνάει για τη Γενοκτονία των
Αρμενίων, η Άγκυρα ανακοινώνει ότι θα στείλει πρεσβευτή στο Ιράκ (στην
πραγματικότητα, αγαπούσε η Άγκυρα τον Σαντάμ αλλά είχε “κόψει” μαζί του γιατί
αυτό δεν άρεσε στις ΗΠΑ ή κάκιωσε στις ΗΠΑ και αποφάσισε να φιλιώσει με τον
Σαντάμ για το γινάτι;). Η σουηδική αστυνομία πυροβολεί εναντίον του πλήθους
που διαδηλώνει κατά της παγκοσμιοποίησης, άνθρωποι τραυματίζονται. Στην
Τουρκία αυτό γίνεται δύο μέρες στη σειρά πρωτοσέλιδο (διαβάζεις όμως την
είδηση και βλέπεις ότι το ζήτημα δεν είναι ότι η σουηδική αστυνομία έπραξε
χείριστα, είναι ότι “ιδού, κι αυτοί τα ίδια κάνουν”)…

Η αιτιότητα μοιάζει να μην είναι το μέτρο εκείνων που καθορίζουν την εξωτερική
πολιτική και αρκετών μέσων μαζικής ενημέρωσης στην Τουρκία.

Γράφοντας κανείς για θέματα που δεν είναι χειροπιαστά όσο κι αν είναι
σπουδαία, όπως η διπλωματία και η εξωτερική πολιτική, κινδυνεύει να προκαλέσει
αφόρητη πλήξη. Νομίζω, όμως, ότι τρεις επισκέψεις, που έγιναν μέσα στον Ιούνιο
έχουν ενδιαφέρον όχι τόσο από την άποψη της “αιτιότητας” όσο από την άποψη των
αναζητήσεων της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής: (1) η επίσκεψη του Αμερικανού
υπουργού Άμυνας Ντόναλντ Ράμσφελντ στην Άγκυρα, (2) του Τούρκου επιτελάρχη
Χουσεΐν Κιβρίκογλου στην Κίνα και (3) του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών Ίγκορ
Ιβανόφ στην Άγκυρα.

Οι επιλογές

Πίσω από τις όποιες επιλογές της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής υπάρχει μια
θέση, που θα μπορούσε να συνοψιστεί ως εξής: τον περασμένο αιώνα έγιναν τρεις
μεγάλοι πόλεμοι, ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Β’ Παγκόσμιος και ο Ψυχρός
Πόλεμος. Μετά το τέλος του καθενός από αυτούς, έγιναν κάποιες ρυθμίσεις και
κάθε φορά οι νικητές πήραν κάτι, οι ηττημένοι έχασαν κάτι. Στον Α’ Πόλεμο η
Τουρκία ήταν με την πλευρά των ηττημένων κι έχασε τη “συσσώρευση” μιας
αυτοκρατορίας. Στον Β’, με τον φόβο αυτό, δεν πήρε το μέρος καμιάς πλευράς.
Γι’ αυτό δεν είχε ούτε πολλές ζημίες ούτε πολλά κέρδη. Στον Ψυχρό Πόλεμο όμως
η Τουρκία ήταν με το μέρος των νικητών. Έπρεπε να έχει κάποια οφέλη, κι όμως
δεν απόλαυσε σοβαρά πλεονεκτήματα, αν και πλήρωσε μεγάλα τιμήματα για να είναι
με την πλευρά των νικητών και προσέφερε τα μάλα στην ασφάλεια της Ευρώπης στη
διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Μετά το τέλος του έμεινε με ένα χαρτί στο χέρι:
την κάρτα μέλους του ΝΑΤΟ. Τώρα, ακόμη και αυτή μετατρέπεται σε “σκάρτη”…

Ο Ντόναλντ Ράμσφελντ ζήτησε τρία πράγματα από την Άγκυρα: (1) βοηθήστε να
ρίξουμε τον Σαντάμ, (2) ξεκινήστε διάλογο με την Αρμενία, (3) συμβιβαστείτε
στο θέμα της Ευρωπαϊκής Πολιτικής για την Ασφάλεια και την Άμυνα. Το πρόβλημα
της Τουρκίας δεν είναι ο Σαντάμ, είναι η εδαφική ακεραιότητα του Ιράκ, ούτε ο
διάλογος με την Αρμενία, είναι να πάψει η Αρμενία να την κατηγορεί για
γενοκτονία, ούτε ο ευρωπαϊκός στρατός, είναι να έχει δικαίωμα λόγου στα όσα
μπορεί να συμβούν στην περιοχή της και να προστατέψει δικαιώματά της μέσα στο
ΝΑΤΟ.

“Αναπτύσσετε ξεχωριστή και ιδιαίτερη σχέση με την Κίνα;” ρώτησαν οι
δημοσιογράφοι τον Χουσεΐν Κιβρίκογλου. “Ναι, απάντησε εκείνος, “ο κόσμος
διαμορφώνεται εξ αρχής, οι στρατηγικές ισορροπίες σχηματίζονται εκ νέου, κι
εγώ πηγαίνω στην Κίνα”. Συναντήθηκε με τον Κινέζο πρόεδρο Ζιανγκ Ζεμίν με τον
επιτελάρχη Φου Κουανγιού, τους βεβαίωσε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να
υποστηρίζει την αρχή της “μίας Κίνας” και ζήτησε να ενταθούν οι από
τριακονταετίας σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών.

Η επίσκεψη του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών Ίγκορ Ιβανόφ πρόσθεσε στην εικόνα
λίγες “νέες ευκαιρίες – κοινές αναζητήσεις στην Ευρασία”, αλλά και ενέτεινε τη
συζήτηση σχετικά με την “ενεργειακή εξάρτηση” (φυσικό αέριο) της Τουρκίας από
τη Ρωσία.

Εξάρτηση στην οποία “καταδίκασε” την Τουρκία ο Μεσούτ Γιλμάζ και δεν αρέσει
καθόλου στον τουρκικό στρατό. Οι υπουργοί Εξωτερικών Ιβανόφ και Τζεμ
αποφάσισαν τη δημιουργία ομάδας εργασίας που θα προπαρασκευάσει στην
πραγματικότητα τις συνθήκες για την επίσκεψη στην Άγκυρα του Ρώσου προέδρου
Βλαντίμιρ Πούτιν στα τέλη αυτού ή στις αρχές του επόμενου έτους.

Το πρόβλημα

Ο Τζορτζ Μπους έκλεινε την προ μηνός επιστολή του προς τον Τούρκο πρωθυπουργό
Μπουλέντ Ετζεβίτ με τα λόγια: “Ελπίζω να σας δω στις 13 Ιουνίου στις
Βρυξέλλες”, πράγμα που στη διπλωματική γλώσσα ερμηνεύεται: “ετοιμαστείτε για
διμερή συνομιλία”. Ο Μπους δεν είδε τον Ετζεβίτ στις Βρυξέλλες “λόγω φόρτου
εργασίας”. Εκείνο που υπαινίσσονται, αλλά δεν εκφράζουν ανοιχτά ακόμη οι
πολιτικοί αναλυτές στην Τουρκία είναι ότι στα μάτια των ΗΠΑ η Άγκυρα όχι μόνο
δεν “συμβάλλει στην εύρεση λύσεων”, αλλά “αποτελεί πλέον μέρος του προβλήματος”.