ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ενδιά – μέσο;

«Εφημερίδα αγάπη μου!» ήταν ο τίτλος που έδωσαν «ΤΑ ΝΕΑ» στην ανταπόκριση
της γαλλικής εφημερίδας «Le Monde» την Παρασκευή 8 Ιουνίου. Το άρθρο
αναφερόταν στις εργασίες του ετησίου Κογκρέσου της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και στα συλλεχθέντα στοιχεία της Ένωσης, που δείχνουν κυρίως αυξανόμενες ή
στάσιμες κυκλοφορίες. Ωστόσο, μια προσεκτική εξέταση των στοιχείων αλλάζει
κάπως την εικόνα.

Δεν μπορεί κανείς να κατηγορήσει τη ΔΕΕ για υπερβολικό ενθουσιασμό. Τα
τελευταία χρόνια έχει ανακοινώσει θλιβερά αποτελέσματα πολλές φορές ­ η
υπερβολική ευφορία σίγουρα συγχωρείται. Άλλωστε, τα νέα είναι, εν γένει, καλά:
σε πολλές χώρες, η κυκλοφορία είτε αυξάνεται είτε σταθεροποιείται και,
παγκοσμίως, σήμερα υπάρχουν περισσότερες εφημερίδες απ’ ό,τι πριν από δέκα
χρόνια. Απλώς, η γεωγραφική ανάλυση των στοιχείων θα πρέπει να προβληματίσει.
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις προέρχονται από χώρες όπως η Ινδία (20,2%), η Βραζιλία
(8,8%), η Ρωσία (5%) και η Κίνα (12,7%) ­ δηλαδή αναπτυσσόμενες χώρες, όπου η
καταπολέμηση του αναλφαβητισμού μεγαλώνει διαρκώς την αγορά και η οικονομική
ανάπτυξη κάνει τις εφημερίδες «εφικτό» (για την τσέπη) προϊόν. Συχνά οι
εκδότες αναγνωρίζουν αυτή την τάση και στοχεύουν αντίστοιχα: πέρυσι, στη
Λατινική Αμερική κυκλοφόρησε πλειάδα «λαϊκών» εφημερίδων, που με ανθρώπινα
θέματα, καλό σχεδιασμό, πολύ χρώμα και φθηνή τιμή δημιούργησαν νέες αγορές.
Για παράδειγμα, η «Diario Gaucho» στο Πόρτο Αλέγκρε της Βραζιλίας έφθασε τα
250.000 αντίτυπα χωρίς να πάρει ούτε ένα φύλλο από τις άλλες (ποιοτικές)
εφημερίδες.

Ωστόσο, στις ανεπτυγμένες χώρες το σκηνικό αλλάζει: στις χώρες της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, η πτώση ήταν μόνο 0,4%, εν τούτοις το συνολικό ποσοστό των τελευταίων
πέντε ετών είναι 2,5%, δηλαδή περισσότερο από 2 εκατομμύρια αναγνώστες. Στις
πλουσιότερες χώρες η εικόνα επιδεινώνεται, όπως για παράδειγμα στην Αυστρία
(13%), στη Δανία (3%), στη Γερμανία (2,5%) και στη Φινλανδία (1,2%) ­ στις δε
τρεις τελευταίες, η πτωτική πορεία επιταχύνθηκε. Στις ΗΠΑ, η φετινή πτώση ήταν
σχεδόν ανεπαίσθητη (0,1%), ωστόσο την τελευταία πενταετία είναι 1,8% ­ γι’
αυτό άλλωστε έχασαν (από την Ινδία…) τη δεύτερη θέση που κατείχαν παγκοσμίως
σε συνολική κυκλοφορία. Στην Ιαπωνία, η πτώση συνεχίστηκε για τέταρτο
συνεχόμενο χρόνο, με τις απώλειες να είναι στο 0,4%. Εάν σε όλα αυτά
προσθέσουμε την πτώση κυκλοφορίας στο Χονγκ Κονγκ (3,1%) και την
αντιδιαστείλουμε με την αύξηση της Κίνας, ίσως θα μπορούσε κανείς να τολμήσει
την εξής υπόθεση: η εφημερίδα (τουλάχιστον ως μαζικό προϊόν) συνδέεται με ένα
συγκεκριμένο στάδιο οικονομικής ανάπτυξης ­ αλλά και κοινωνικής
(αναλφαβητισμός) και πολιτικής προόδου (πλουραλισμός) ­ και η υπέρβαση αυτού
του σταδίου οδηγεί αλλού. Πού όμως;

Πιθανότατα, στο μόνο μέσο που έχει σταθερές αυξητικές τάσεις στο κοινό του,
δηλαδή το Διαδίκτυο. Παντού στον Πλανήτη το Ίντερνετ αποκτά καθημερινά νέους
χρήστες, ενώ σε ανεπτυγμένες χώρες ­ όπως η Σουηδία, η Δανία, οι ΗΠΑ ­ η
πρόσβαση ξεπερνά πλέον το 50% του πληθυσμού. Και αυτό αρχίζει να
αντικατοπτρίζεται στην απορρόφηση διαφημιστικής δαπάνης, με το Ίντερνετ στη
Σουηδία να έχει μερίδιο 6,5% και στις ΗΠΑ 4,5%, προσπερνώντας τον
κινηματογράφο και τις αφίσες και πλησιάζοντας το ραδιόφωνο και τα περιοδικά.
Εκτιμάται ότι το 2005 το Ίντερνετ θα είναι το τρίτο μέσο σε απορρόφηση (μετά
την τηλεόραση και τις εφημερίδες) σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες. Μια ματιά
στους ρυθμούς αύξησης των διατιθέμενων κονδυλίων πείθει και τον πλέον
δύσπιστο: 203% στη Βρετανία, 253% στην Ισπανία, 212% στη Γερμανία, 200% στην
Ελβετία, 145% στην Ιαπωνία και 142% στην Αυστραλία. Οι εκδότες εφημερίδων,
παρά τους πανηγυρισμούς, γνωρίζουν τις τάσεις. Γι’ αυτό και οι ηλεκτρονικές
εκδόσεις εφημερίδων πολλαπλασιάστηκαν παγκοσμίως την περασμένη χρονιά και ο κ.
Timothy Balding, γενικός διευθυντής της ΔΕΕ, δήλωσε (σοφά) στην ομιλία του:
«Αναπτυσσόμαστε! Στα έντυπα ­ και στο Διαδίκτυο!»…

Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων και
μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.