Στις λιμνοθάλασσες του Λούρου

Ο Γιάννης στέκεται απέναντι στην οθόνη και με το πληκτρολόγιο ρυθμίζει μια
κάμερα που βρίσκεται μερικά χιλιόμετρα πιο μακριά. Παρακολουθούμε μαζί ένα
μικρό θαύμα που αποκαλύπτει όλο το μεγαλείο της φύσης. Ένας νεογέννητος
πελεκάνος κάνει τα πρώτα του βήματα στον κόσμο ετούτο, ενώ εμείς την ίδια
στιγμή τον παρακολουθούμε δίχως να τον ενοχλούμε. Η κάμερα στρέφει, κάνει ζουμ
παρακολουθώντας τον νέο φτερωτό κάτοικο της γης και ο Γιάννης μιλάει σιγά
απορροφημένος από την εικόνα: «Τον βλέπεις; Είναι μερικών ημερών… κοίτα το
κεφάλι του που έχει χνούδι…, το ράμφος του ακόμα είναι μαλακό και όχι καλά
σχηματισμένο…, άαα κοίτα που θέλει να πετάξει κιόλας…, ανοίγει τα φτερά
του, δοκιμάζει, βουτάει το ράμφος του στο νερό…, ήθελα να ξέρω πότε πρόλαβε
να τα μάθει όλα τούτα…, και η υπόλοιπη οικογένεια λείπει, κάπου θα έχουν
πάει να ψαρέψουν…, είναι ζωηρός ο μικρός και έξυπνος, κολυμπάει μια χαρά…,
να δεις που θα ανέβει και στο ανάχωμα…, ωωπ νάτος!». Ετούτη μού μοιάζει σαν
ζωντανή μετάδοση από το θαύμα της ζωής, τόσο απλή, αλλά και τόσο ουσιαστική,
ζεστή και αληθινή. Αισθάνομαι ενθουσιασμένος, το δείχνω και τα παιδιά από το
κέντρο πληροφόρησης της Σαλαώρας με κοιτούν χαμογελώντας. Εκείνοι έχουν δει
αυτό το «έργο» πολλές φορές και έχουν εντρυφήσει στη μαγεία του. Έχουν σταθεί
με αγάπη δίπλα στον υγρότοπο του Αμβρακικού ανακαλύπτοντας κομμάτια του εαυτού
τους αρμονικά δεμένα με τη φύση. Η μοιρασιά αυτής της στιγμής για μένα έχει να
πει ακόμα περισσότερα.

Για τη γεωγραφία ο Αμβρακικός είναι ένας τεράστιος κλειστός κόλπος ανάμεσα στη
Στερεά Ελλάδα και την Ήπειρο. Για την ιστορία εδώ έγινε το 31 π.Χ. η φοβερή
ναυμαχία του Ακτίου με νικητή τον Οκταβιανό και ηττημένους τον Αντώνιο και την
Κλεοπάτρα. Για εμάς του ίδιους όμως, ο Αμβρακικός είναι ένας σημαντικότατος
υγρότοπος, ενώ για όσους ζουν δίπλα του είναι πηγή ζωής.

Περίπου δύο εκατομμύρια χρόνια χρειάστηκαν για να δημιουργηθεί αυτό το
μαγευτικό δαιδαλώδες σύμπλεγμα των υγρότοπων που ανακατεύει το γλυκό νερό με
το αλμυρό και φιλοξενεί στην αγκαλιά του λιμνοθάλλασες, καλαμιώνες,
αλμυρόβαλτους, πυκνά δάση, λουρονησίδες φτιαγμένες από κοχύλια, αλλά και
σπάνια είδη πουλιών. Για την παροχή του γλυκού νερού φροντίζουν δύο μεγάλα
ποτάμια, ο Λούρος και ο Άραχθος που εκβάλλουν εκεί, ενώ το αλμυρό μπαίνει από
ένα άνοιγμα στο Ιόνιο, μήκους μόλις 600 μέτρων και βάθους 5!

Τον υγρότοπο του Αμβρακικού προτιμούν τα παπιά και οι φαλαρίδες που διατηρούν
εδώ τον μεγαλύτερο πληθυσμό, αλλά δεν λείπουν τα πολλά σπάνια είδη, όπως ο
αργυροπελεκάνος, ο κραυγαετός, ο στικταετός, η βαλτόπαπια, η λαγγόνα και ο
«αόρατος» Ήταυρος. Συνολικά εδώ έχουν παρατηρηθεί περίπου 270 είδη πουλιών εκ
των οποίων τα 71 κινδυνεύουν να εξαφανιστούν και προστατεύονται από την
ευρωπαϊκή νομοθεσία. Εκτός όμως από τα πουλιά ο Αμβρακικός είναι πολύ γνωστός
για τα παιχνιδιάρικα δελφίνια του, που είναι σχετικά εύκολο να δεις, τις
χελώνες, αλλά και για τον μικρό πληθυσμό από τσακάλια, που κινδυνεύει πλέον με
αφανισμό.

Στην τεράστια πεδινή έκταση που περιβάλλει τον κόλπο οι καλλιέργειες είναι
πλούσιες, αλλά και εντατικές. Από εδώ ξεκινάνε τα τεράστια περιβόλια με
εσπεριδοειδή, ενώ 4 λόφοι αποτελούν σημεία αναφοράς στον χώρο: του Προφήτη
Ηλία, του Μαυροβουνίου, της Σαλαώρας και της Στρογγυλής (Αγ. Αικατερίνης).

Πηγή πλούτου για όλη την περιοχή φυσικά το ψάρεμα. Ποιος δεν γνωρίζει τη
γάμπαρη (γαρίδα) του Αμβρακικού, τις γλώσσες, τα χέλια, τη σαρδέλα-παπαλίνα
και τα 5 είδη κέφαλου που τρώγονται ανάλογα με την περίοδο
(ξεραμένα-αλατισμένα-ψημένα) και αναγνωρίζονται ως τα πεντανόστιμα «πετάλια».

Δεν είναι όμως όλα «ρόδινα» για τον Αμβρακικό. Ένα καμπανάκι κινδύνου έχει εδώ
και αρκετό καιρό σημάνει όχι μονάχα για τα πουλιά και τους λαθροθήρες, αλλά
περισσότερο για τα ψάρια. Ο Αμβρακικός ρυπαίνεται συστηματικά από τα λιπάσματα
και τα φυτοφάρμακα που πέφτουν στα χωράφια του κάμπου, από τα οργανικά
απόβλητα των μεγάλων μονάδων εκτροφής γουρουνιών (πολλοί έχουν βάλει βιολογικό
καθαρισμό, αλλά δεν τον λειτουργούν!), ενώ την ίδια στιγμή ούτε ο Άραχθος ούτε
ο Λούρος έχουν συνεχή ροή. Στα φράγματα των ποταμών (της ΔΕΗ) συγκρατούνται
όλες οι φερτές ύλες, ενώ ιδιαίτερα στον Άραχθο η ροή του μπορεί να σταματήσει
για πάνω από 24 ώρες (όσοι περνάτε από το γεφύρι της Άρτας ρίχτε μια ματιά και
θα καταλάβετε)! Τα οικοσυστήματα έτσι διαταράσσονται, τα νερά σιγά-σιγά
γίνονται πιο αλμυρά, τα υδροχαρή φυτά του γλυκού νερού μαζί με τους καλαμιώνες
συρρικνώνονται. Οι ψαράδες αναρωτιούνται γιατί τα αλιεύματα έχουν μειωθεί τόσο
πολύ (1/10 και λιγότερο!) και άντε να εξηγήσεις σε έναν απλό άνθρωπο, που
ισορροπεί με το καμάκι πάνω στη γαΐτα (βάρκα της λιμνοθάλασσας με επίπεδη
καρίνα), πως ο Αμβρακικός ασθενεί και πως χρειάζονται πολλά χρόνια προσπάθειας
για να συνέλθει. Την ίδια στιγμή οι ίδιοι οι κάτοικοι των χωριών του κόλπου
μπαίνουν μέσα στον πυρήνα του δαιδαλώδη υγρότοπου (τον οποίο μονάχα εκείνοι
γνωρίζουν τόσο καλά!) και επιδίδονται στην παραδοσιακή τους «ψυχαγωγία»… το
κυνήγι. Αλόγιστα σκοτώνουν, αλόγιστα φοβίζουν τα υπόλοιπα πουλιά που
τρομαγμένα αφήνουν τις φωλιές και τα μικρά τους στο έλεος του Θεού. Το ίδιο
αλόγιστα αφήνουν πίσω τους σκάγια από μόλυβδο που τρώνε πουλιά και ζώα και
πεθαίνουν από μολυβδίαση! Όσο και αν τα παιδιά που εργάζονται στην Εταιρεία
Ανάπτυξης Αμβρακικού και εκπονούν προγράμματα (π.χ. Leader ) προσπαθούν να
αλλάξουν το σκηνικό, είναι σίγουρο πως θα περάσει πολύς καιρός μέχρι να
ευαισθητοποιηθούν και να καταλάβουν.

Στο δικό μου καλοκαιρινό ταξίδι στον Αμβρακικό πέρασα και στάθηκα απέναντι από
τη λιμνοθάλασσα Τσοπέλι με το παρατητήριο δίπλα στον αυτοκινητόδρομο Άρτας –
Πρέβεζας. Συνέχισα για το δάσος του Αγίου Βαρνάβα και μετά ανέβηκα στον λόφο
της Στρογυλλής. Θαύμασα και χάθηκα με τα μάτια στον μεγαλύτερο καλαμιώνα της
Ελλάδας, στον βάλτο της Ροδιάς και συνέχισα τον χωματόδρομο από Στρογγυλή για
Βίγλα. Η υπέροχη διαδρομή περνούσε δίπλα από το μοναστήρι της Παναγιάς της
Ροδιάς και φτάνοντας στο χωριό (Βίγλα) μπήκα στον τεράστιο Αρτινό
πορτοκαλαιώνα. Οδηγώντας προς τον λόφο της Σαλαώρας και το κέντρο ενημέρωσης,
πέρασα από τη λιμνοθάλασσα Λογαρού και είδα τη λουρονησίδα μήκους χιλιομέτρων
φτιαγμένη από κοχύλια. Από τη Σαλαώρα πήγα στην Κορωνησία και στάθηκα απέναντι
σε ό,τι έχει απομείνει από το μοναστήρι της Θεοτόκου του 7ου αιώνα μ.Χ., ενώ
δοκίμασα την περίφημη γάμπαρη του Αμβρακικού στις φημισμένες ψαροταβέρνες του
χωριού. Όλο το απόγευμα το αφιέρωσα στην παρατήρηση πουλιών και έφυγα γεμάτος
εικόνες από το «θαύμα της ζωής». Γνωρίζω ότι είδα μονάχα ένα μικρό κομμάτι του
Αμβρακικού που περιμένει και εσάς για να του δώσετε με τον τρόπο σας
το…«φιλί της ζωής».

ΔΑΣΟΣ ΑΓ. ΒΑΡΝΑΒΑ

Δεν είχε την ίδια όψη ο Αμβρακικός πολλά χρόνια πριν ο άνθρωπος εισχωρήσει
τόσο βαθιά. Μια από τις ασπίδες προστασίας του ήταν τα παρόχθια δάση με
φτελιές, ιτιές, φράξους, λεύκες και πλατάνια. Σήμερα μονάχα δύο μικρά τμήματα
των δασών αυτών έχουν απομείνει. Το ένα βρίσκεται κοντά στον ποταμό Λούρο και
είναι του Αγίου Βαρνάβα και το άλλο κοντά στο σημείο που εκβάλλει ο Άραχθος. Η
προσέγγιση είναι πανεύκολη και η μεταβυζαντινή εκκλησία του Αγίου Βαρνάβα
σηματοδοτεί όχι μονάχα τον χώρο αναψυχής, αλλά και την αρχή των περιπατητικών
διαδρομών που θα μπορούσε κάποιος να ακολουθήσει στα 200 στρέμματα του δάσους.
Η ηλικία των περισσότερων δέντρων είναι μεγάλη (τεράστια και πανύψηλα) και
ιδιαίτερο χαρακτηριστικό οι πολλοί αναρριχώμενοι κισσοί επάνω τους. Πουλιά και
ζώα μπορούν και κρύβονται ακόμα εκεί.

ΉΤΑΥΡΟΣ. ΤΟ «ΞΩΤΙΚΟ» ΤΟΥ ΒΑΛΤΟΥ!

Τον βλέπουμε σε ζωγραφιά γιατί είναι πολύ σπάνιο να τον δούμε σε φωτογραφία.
Στις Παραδόσεις του Ν. Πολίτη ο Ήταυρος αναφέρεται σαν ένα φοβερό θηρίο του
βάλτου που μουγκρίζει, αλλά δεν είναι παρά ένα ιδιαίτερα σπάνιο είδος ερωδιού.
Το χρώμα των φτερών του είναι καφεκίτρινο, όλο κηλίδες και ραβδώσεις και έτσι
είναι «αόρατος» όταν στέκεται ακίνητος ανάμεσα στα καλάμια. Η πρώτη απόδειξη
ότι ο Ήταυρος έρχεται και φωλιάζει στην Ελλάδα, βρέθηκε στους καλαμιώνες του
Αμβρακικού. Μονάχα 7-8 Ήταυροι έχουν παρατηρηθεί εδώ και οι περισσότεροι είναι
αρσενικοί. Το παράξενο τραγούδι του Ήταυρου, που μοιάζει με απόκοσμο φύσημα σε
στόμιο μπουκαλιού, ακούγεται ακόμα στους καλαμιώνες τα ήσυχα βράδια και πρωινά
της άνοιξης. Θέλουμε να συνεχίσουμε να το ακούμε τουλάχιστον… έτσι δεν
είναι;

ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Από αυτό εδώ το σημείο θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Θανάση Κιτσαντά για τη
βοήθεια στην περιήγηση, αλλά και το πληρέστατο πληροφοριακό υλικό που μου
παρέδωσε. Και αυτός, όπως και πολλά άλλα παιδιά, εργάζεται στην Εταιρεία
Ανάπτυξης του Αμβρακικού εκπονώντας προγράμματα-δραστηριότητες όπως το Life,
τα οποία χρειάζεται να συνεχιστούν για να προσφέρουν ανάσα ζωής στον «ασθενή»
Αμβρακικό. Υποδομή υπάρχει, όρεξη για δουλειά έχουν τα παιδιά, μονάχα οι
μικροπολιτικές σκοπιμότητες μπορούν να βλάψουν το μέχρι στιγμής σπουδαίο έργο
τους.

Η περιήγησή σας στον Αμβρακικό κόλπο είναι πολύ εύκολη και χρειάζεται
τουλάχιστον μία ημέρα για να δείτε τα βασικά, είτε από τη μεριά του Λούρου
(βάση η πόλη της Πρέβεζας) που περιέγραψα στο κομμάτι είτε από τη μεριά του
Άραχθου (βάση η Άρτα και υπόσχομαι να επανέλθω μελλοντικά). Η ξενάγησή σας
μπορεί να είναι οργανωμένη και περισσότερο ουσιαστική εάν επικοινωνήσετε με τα
κέντρα πληροφόρησης που βρίσκονται στη Σαλαώρα (0681-74772) και στην Κόπραινα
(0681-69683). Εάν έχετε παιδιά ή είστε δάσκαλοι, θα πρέπει να κρατήσετε αυτά
τα τηλέφωνα για να μπορέσετε να προσφέρετε μια ημέρα μαθήματος από το αληθινό
βιβλίο της ζωής στα παιδιά σας. Τα τηλέφωνα της Εταιρείας Ανάπτυξης Αμβρακικού
στην Πρέβεζα είναι 0682-22224 και στην Άρτα 0681-77115.

ΜΠΑΝΙΟ ΣΤΟΝ ΑΜΒΡΑΚΙΚΟ

Εκεί που οι λουρονησίδες χωρίζουν τις λιμνοθάλασσες από τον κύριο όγκο του
κόλπου μπορείτε να κάνετε το μπάνιο σας, ενώ θα πρέπει να ξέρετε ότι κάθεστε
πάνω σε εκατομμύρια κοχύλια! Οι πιο καλές παραλίες κοχυλιών βρίσκονται κοντά
στις λιμνοθάλασσες Τσουκαλιό και Λογαρού. Ακόμα ένα σημείο του πυρήνα του
Αμβρακικού που προσφέρεται για κολύμπι είναι κοντά στο χωριό Κορωνησία. Οι
τυχεροί που έχουν σκάφος μπορούν να επισκεφθούν την ονομαστή και μοναχική
παραλία στο νησάκι της Βουβάλας (απέναντι από την Κορωνησία). Γνωστές παραλίες
είναι αυτές που ξεκινούν από το Μενίδι και καταλήγουν στο Ακρωτήριο
κατάφουρκο, καθώς και η Αμφιλοχία, η Βόνιτσα κ.λπ. από την πλευρά του νομού
Αιτωλοακαρνανίας.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Δύο μεγάλες πόλεις-αστικά κέντρα μπορείτε να επιλέξετε για τη διαμονή σας. Την
Άρτα και την Πρέβεζα. Ενοικιαζόμενα δωμάτια πάντως υπάρχουν στην Κορωνησία
(Παπαγιάννης 0681-24074, Σπύρου 24042, Στόλης 24047) και στην Κόπραινα (Τάτσης
0681-28280). Τα παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά:

Διώνη (Πρέβεζα) 0682-27381

Μαργαρώνα 0682-24361

Βυζαντινό (Άρτα) 0681-52205

Αμβρακία (Άρτα) 0681-28311

ΦΑΓΗΤΟ

Όποιος επισκεφθεί τις ταβέρνες γύρω από τον Αμβρακικό είναι σίγουρο πως θα
πετύχει καλό ψάρι. Ονομαστή είναι η γάμπαρη (ψιλή γαρίδα) του Αμβρακικού, αλλά
και οι μεγαλύτερες είναι πεντανόστιμες. Οι κέφαλοι τρώγονται ανάλογα με την
εποχή τους, ενώ οι γλώσσες, τα χέλια και οι ελεύθερες τσιπούρες προτείνονται
ανεπιφύλακτα. Για τους περαστικούς υπάρχει το Μενίδι, δίπλα από την κεντρική
οδική αρτηρία, 13 χιλιόμετρα πριν από την Άρτα. Για εκείνους όμως που θέλουν
κάτι καλύτερο, μπορούν να κάνουν την παράκαμψη προς Κορωνησία. Απ’ όλες όσες
υπάρχουν εκεί ξεχωρίζει η ψαροταβέρνα «Μυρταριά». Για ψάρι, αλλά και κρέας
προτείνεται η ταβέρνα του Μαγκλάρα λίγο έξω από τη Σαλαώρα, ενώ πάλι για κρέας
φημίζονται οι ταβέρνες στα χωριά Κερασούντα, Λούρος και Στεφάνη. Όσοι
επισκεφθούν την Κόπραινα καλό θα είναι να περάσουν από το παραδοσιακό
καφενείο. Εκεί μπορούν να βρούν και φρέσκο ψάρι και μαγειρευτά.

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

(Κωδικός Πρέβεζας 0682)

Γραφείο τουρισμού 28120

Αστυνομία 22223

Τροχαία 28136

Τουριστική Αστυνομία 25489

Νοσοκομείο 22871, 25666

Λιμεναρχείο 22226