ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολιτισμός κατά ρατσισμού

Κάθε φορά που μιλάμε για «άτομα με ειδικές ανάγκες» εκείνο που φανερώνεται
είναι το ηθικό, αισθητικό, πολιτισμικό σύστημα αξιών που θεμελιώνει την
κοινωνία μας. Η Κίνηση Πολιτών Κατά του Ρατσισμού επιχείρησε σε ένα εξαιρετικό
τριήμερο που διοργάνωσε με θέμα «Ο πολιτισμός κατά του ρατσισμού» να μιλήσει
με τον δικό της τρόπο για τα ζωτικά αυτά ζητήματα.

Παραδομένοι καθώς ήμαστε στην ηγεμονία του κανονικού, όταν αναφερόμαστε στον
ανάπηρο, είναι συνήθως μέσα από μια εικόνα ελλειμματικότητας. Όχι διαφορετικός
αλλά κατώτερος. Άλλος. Εξώκοσμος. Η τηλεόραση αναπαράγει και εντείνει τα
στερεότυπα. Το άτομο με ειδικές ανάγκες προβάλλει σαν ένα ανυπεράσπιστο παιδί
που όταν δεν το αγνοούμε πρέπει να το προστατεύσουμε ή να το δαιμονοποιήσουμε.
Οίκτος, απαξίωση, απώθηση, άρνηση.

Αρνούμενοι τον ανάπηρο, είναι σαν να απομακρύνουμε από τον ορίζοντά μας την
έλλειψη, το γήρας, τη φθορά. Ασυνείδητα είναι σαν να καθησυχάζουμε τον εαυτό
μας «εμείς είμαστε πλήρεις, αψεγάδιαστοι».

Η εκδήλωση που οργανώθηκε τέλη Μαΐου στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου
Αθηνών προσέφερε μια μοναδική ευκαιρία ανατροπής των βάναυσων αυτών
στερεοτύπων. Τα ίδια τα άτομα με ειδικές ανάγκες μάς ταξίδεψαν στο μακρινό
ταξίδι των δυνατοτήτων τους. Στο βίντεο που παρουσίασε η πρόεδρος της
Εταιρείας Προστασίας Σπαστικών Δάφνη Οικονόμου παρακολουθήσαμε τις
δημιουργικές τους δυνατότητες. Στο Καλλιτεχνικό και Βιωματικό Σεμινάριο του
Προγράμματος Ανοιχτή Σκηνή, για πέντε μέρες Άγγλοι, Ιρλανδοί, Σκοτσέζοι,
Έλληνες, καλλιτέχνες, εκπαιδευόμενοι, ασθενείς, ακροατές, ανάπηροι και
αρτιμελείς συμμετέχουν στην πρόκληση μιας συνδημιουργίας στον Χορό, το Θέατρο,
τη Μουσική, τη Σκηνογραφία, την Αφήγηση.

Το στοίχημα κερδίζεται. Οι διαχωρισμοί και οι ταμπέλες καταργούνται. Μόνον μια
ιδιότητα παραμένει και κατισχύει. Εκείνη του δημιουργού.

Στη συνέχεια η εκδήλωση γέμισε από τη ζωντανή μουσική του συγκροτήματος
«Αέρικα». Μια ομάδα παιδιών από το Ίδρυμα Θεοτόκος που εδώ και 10 χρόνια
δουλεύει με τον εκπαιδευτικό Κώστα Αντάρα. Το μπουζούκι, οι κιθάρες, τα
τύμπανα, οι εξαίσιες μουσικές, οι μαγικές φωνές. Το μεράκι και η επιμονή και η
ομαδική δουλειά και η αγάπη της μουσικής έκφρασης που λυτρώνει και σώζει και
υπερβαίνει τις αναπηρίες και όλα τα σκεπάζει. Όλα.

Η δημιουργία δεν είναι προνόμιο της ευρύτερης ομάδας. Ανθεί με έναν μοναδικό
τρόπο και εκεί, στην περιφέρεια. Εκεί όπου εδράζεται η λεγόμενη διαφορά. Δεν
μπορεί να υπάρξει δημιουργία, κουλτούρα, πολιτισμός, χωρίς τον «άλλον», τον
«διαφορετικό». Αν αποκλείσεις το στοιχείο του «άλλου» στον πολιτισμό, έχασες
τον πολιτισμό.

Η κουλτούρα του διαφορετικού είναι αναγκαία για να μπορέσει να υπάρξει η
κουλτούρα του ομοίου. Η κουλτούρα, όπως και το «εγώ», δεν συγκροτείται μέσα
στον καθρέφτη αλλά μέσα στο βλέμμα του άλλου. Σήμερα που η πολιτιστική έκφραση
απειλείται από τον εγκλωβισμό της είτε σε εθνικιστικά στερεότυπα, είτε σε
εισαγόμενους κανόνες, δεν μπορεί να υπάρξει πολιτισμός χωρίς να αφουγκράζομαι
αυτό το «άλλο», χωρίς να επιτρέπω στο «άλλο» να ακουσθεί, να ομιλεί και να
δημιουργεί.

Η ενθάρρυνση ενός τέτοιου βλέμματος δεν είναι μόνον θέμα ανθρωπιστικής
πρακτικής, είναι προάσπιση και ανάπτυξη της ίδιας της έννοιας της κουλτούρας.
Με αυτή την έννοια, η εκδήλωση της Κίνησης Πολιτών Κατά του Ρατσισμού δεν
αφορούσε τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Αφορούσε τον ίδιο τον πολιτισμό.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.