Ερίζουν τα δύο Ευρωδικαστήρια

Στο ξεκίνημα ενός ιδιόμορφου «πολέμου», ανάμεσα στα ευρωπαϊκά δικαστήρια,
βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κυβερνητικά επιτελεία των «15» αναζητούν
λύσεις, καθώς θύματα της νομικής σύγκρουσης είναι οι Ευρωπαίοι πολίτες και τα
ατομικά δικαιώματά τους.

«Μάχη» για την πρωτοκαθεδρία. Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (δεξιά) και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων βρίσκονται στο ξεκίνημα ενός ιδιόμορφου «πολέμου» για τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα Ευρώπη

Οι έρευνες της Γιούροπολ στην περιοχή του Ντίσελντορφ και της Κωλωνίας ήταν
πολύμηνες. Παρακολουθήσεις, προσαγωγές, έρευνες σε δεκάδες κατοικίες υπόπτων,
που για τους περισσότερους εκ των προτέρων ήταν φανερό ότι δεν είχαν καμία
ανάμειξη με την υπόθεση. Αλλά αυτό έπρεπε να πιστοποιηθεί και από τη νέα
ευρωπαϊκή αστυνομία. Αρκετοί Γερμανοί πολίτες και μετανάστες στη
Ρηνανία-Βεστφαλία βρέθηκαν στο στόχαστρο των αρχών από στοιχεία και
πληροφορίες που είχαν φτάσει από τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα. Οι μισές
χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως προέκυψε, είχαν συμμετοχή σε αυτήν την
αστυνομική επιχείρηση. Η Χάρτα των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ευρωπαίου
πολίτη, που εγκρίθηκε στη Σύνοδο της Νίκαιας, είχε επίσης σε πολλές
περιπτώσεις καταστρατηγηθεί από τις αρχές. Και αρκετοί πολίτες, που
ταλαιπωρήθηκαν άδικα και παράνομα, αποφάσισαν να προσφύγουν στα δικαστήρια.
Για να διαπιστώσουν ότι εκεί ακριβώς αρχίζουν τα προβλήματα…

Η μία λύση είναι να προσφύγουν άμεσα στα γερμανικά δικαστήρια, έστω και αν
υπήρχαν πολλά νομικά κενά, λόγω της εμπλοκής αρκετών κρατών στις επίμαχες
έρευνες. Μέσω των εθνικών δικαστηρίων, άνοιγε πάντως ο δρόμος για προσφυγή στο
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ). Η άλλη λύση θα ήταν να
ζητήσουν την παρέμβαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ), αφού η
Χάρτα των δικαιωμάτων είναι ένα κοινοτικό κείμενο, με φιλοδοξίες μάλιστα να
πάρει μελλοντικά τη θέση του Συντάγματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην πράξη
αποδεικνύεται, όμως, ότι λύσεις δεν υπάρχουν. Στην πρώτη περίπτωση οι
διαδικασίες είναι χρονοβόρες, ενώ αμφισβητείται και η αρμοδιότητα του ΕΔΑΔ να
επικαλεστεί τις κοινοτικές συμφωνίες. Στη δεύτερη τα πράγματα είναι ακόμη
χειρότερα: το ΔΕΚ δεν έχει εξουσιοδοτηθεί για ζητήματα που ξεφεύγουν από τη
λογική της ελεύθερης αγοράς (εμπόριο, εργασιακές σχέσεις κ.λπ.), δεν μπορεί να
κρίνει, δηλαδή, μια υπόθεση παράνομης αστυνομικής παρακολούθησης.

Το ερώτημα για τον ευρωπαϊκό πολιτικό και νομικό κόσμο προβάλλει πλέον
επιτακτικό: ποιο δικαστήριο θα αναλάβει τον πρώτο λόγο για την εφαρμογή της
Ευρωπαϊκής Χάρτας των Δικαιωμάτων; Ποιο θα έχει τα σκήπτρα στη νέα Ευρώπη που
διαμορφώνεται; Έννομη προστασία οι Ευρωπαίοι πολίτες θα αναζητούν στο
Λουξεμβούργο, όπου εδρεύει το ΔΕΚ, ή στο φουτουριστικό οικοδόμημα στις όχθες
του Ιλ, του παραπόταμου του Ρήνου, στο Στρασβούργο, όπου εδρεύει το Δικαστήριο
των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων; Διεκδικώντας μια απάντηση που θα τους δίνει την
πρωτοκαθεδρία, τα δύο δικαστήρια βρίσκονται πλέον σε παράταξη «μάχης».

Στη Στοκχόλμη

Το ζήτημα επιχείρησε να αντιμετωπίσει και η σουηδική προεδρία μέσα από ένα
μεγάλο νομικό συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα στη
Στοκχόλμη, για την επόμενη ημέρα της κοινοτικής δικαιοσύνης. Κάθε πλευρά έχει
τους υποστηριχτές της. Το δικαστήριο του Στρασβούργου, λέει το ένα στρατόπεδο,
έχει μεγάλη παράδοση στην προάσπιση των ατομικών δικαιωμάτων (σ.σ.: σε ό,τι
αφορά την Ελλάδα, αρκεί να δει κανείς τις αποφάσεις για την υπόθεση Λοϊζίδου ή
τις θρησκευτικές ελευθερίες) και εκπροσωπεί αυτήν τη στιγμή, ως όργανο του
Συμβουλίου της Ευρώπης, 40 ευρωπαϊκά κράτη. Με δεδομένη τη διεύρυνση της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρίσκεται ήδη πολλά βήματα μπροστά.

Η Χάρτα είναι κοινοτικό κείμενο και αφορά μόνον τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
απαντά η άλλη πλευρά. Επομένως, μόνο το ΔΕΚ μπορεί να είναι αρμόδιο για την
εφαρμογή της και όχι, για παράδειγμα, ένας Τσέχος ή ένας Ρώσος δικαστής που
μετέχει στο δικαστήριο του Στρασβούργου. Η αναφορά του προέδρου του ΔΕΚ, κ.
Κάρλος Ροντρίγκες Ιγκλέσιας, για την ανάγκη ενίσχυσης και αναβάθμισης του ΔΕΚ
δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών για τη θέση των μελών του δικαστηρίου του
Λουξεμβούργου.

Η Ελλάδα

Εκ των βασικών εισηγητών στο συνέδριο της Στοκχόλμης ο Έλληνας υπουργός
Δικαιοσύνης, κ. Μιχ. Σταθόπουλος, ανέφερε ότι το ζήτημα δεν πρέπει να επιλυθεί
με την παραγκώνιση του ενός ή του άλλου δικαστηρίου. Ο υπουργός τόνισε ότι
υπάρχει κίνδυνος συγκρούσεων ανάμεσα στις νομολογίες των δύο δικαστικών
σχηματισμών, ενώ επέκρινε και το ΔΕΚ, διότι «έχει παραμελήσει τις ηθικές
ελευθερίες στο όνομα των οικονομικών ελευθεριών». Ποτέ μέχρι σήμερα το
δικαστήριο του Λουξεμβούργου δεν ακύρωσε έναν κοινοτικό κανονισμό ή μια οδηγία
ως αντίθετη στα ατομικά δικαιώματα. Για τον Έλληνα υπουργό, είναι χρήσιμο να
συνταχθεί ένα κοινός χάρτης δικαιωμάτων, που θα καλύπτει τόσο την Ευρωπαϊκή
Ένωση όσο και το Συμβούλιο της Ευρώπης, ενώ ένα νέο όργανο, ένα ευρωπαϊκό
Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, συγκροτούμενο από μέλη και των δύο δικαστηρίων και
τρίτες προσωπικότητες, θα μπορεί να επιλύει τις διαφορές που προκύπτουν από τη
σύγκρουση αποφάσεων.

Με τη θέση του κ. Σταθόπουλου συντάχθηκε και ο μέχρι πρότινος γραμματέας του
Συμβουλίου της Ευρώπης, Σουηδός καθηγητής κ. Ντανιέλ Ταρσίς, ενώ αποστάσεις
κράτησε ο γενικός εισαγγελέας της Μεγάλης Βρετανίας, λόρδος Γκόλντσμιθ.
Προβάλλοντας το στίγμα των ευρωσκεπτικιστών, υποστήριξε ότι η Χάρτα των
θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν είναι δεσμευτικό κείμενο για τα ευρωπαϊκά όργανα
και αρκεί η Σύμβαση των δικαιωμάτων, που έχουν υπογράψει τα μέλη του
Συμβουλίου της Ευρώπης για την πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.