ΔΡΟΜΟΙ

Με ευπατρίδες…

… έμοιαζαν οι όμοιοί τους πριν από τρεις δεκαετίες. Οι σημερινοί υπάλληλοι,
οι «χαρτογιακάδες», δουλεύουν ατέλειωτες ώρες, για τις ίδιες αποδοχές και για
λιγότερες παροχές, σε δουλειές που είναι λιγότερο σίγουρες και σε εταιρείες
που θεωρούν τις μαζικές απολύσεις τον καλύτερο τρόπο για να κερδίσουν την
εύνοια του χρηματιστηρίου. Η τεχνολογία που προοριζόταν να κάνει λιγότερο
επαχθή τη δουλειά τους ­ θυμάστε τις υποσχέσεις; ­ έχει διαβρώσει τη ζωή τους,
όχι μόνο στο γραφείο, αλλά και στο σπίτι, στοιχειώνει τις μέρες τους και τις
νύχτες τους, τις διακοπές και τα Σαββατοκύριακά τους.

Οι υπάλληλοι…

… δεν είναι θύματα της φτώχειας, όπως η εργατική τάξη, αλλά της προόδου:
ζουν στο πετσί τους τις ανεπιθύμητες παρενέργειες μιας αλματώδους οικονομικής
ανόδου. Μήπως όμως η παρακμή της υπαλληλικής τάξης δεν είναι συνέπεια αλλά
αιτία της παρατηρούμενης σήμερα οικονομικής επιβράδυνσης; Μήπως το
χρηματιστήριο δεν δημιουργεί νέο πλούτο αλλά απλώς τον αναδιανέμει παίρνοντάς
τον από τους εργαζόμενους και δίνοντάς τον στους μετόχους; Μήπως τον αφαιρεί
από τους εργαζόμενους και τον δίνει στα συνταξιοδοτικά ταμεία τους που
«παίζουν» και αυτά στο χρηματιστήριο; Τέτοια ερωτήματα απασχολούν την Τζιλ
Αντρέσκι Φρέιζερ στο βιβλίο της «Η παρακμή των χαρτογιακάδων» (εκδ. W.W.
Norton). Οι πιο πολλοί από μας καταβροχθίζουμε ο ένας τον άλλο. Όσοι έχουμε
μετοχές, είμαστε μέτοχοι, μας νοιάζουν μόνο τα κέρδη μας. Έτσι ζεσταίνουμε
στον κόρφο μας το φίδι που μας κατατρώγει τη δουλειά και τη ζωή. Αν αυτός ο
καπιταλισμός δεν είναι κανιβαλιστικός, τότε τι είναι;

Οι τάσεις…

… που παρατηρούνται σήμερα, αν συνεχιστούν, υποστηρίζει σε ένα άλλο βιβλίο η
καθηγήτρια των Οικονομικών Τζούλιετ Σορ («Ο καταπονημένος Αμερικανός»), μέχρι
το τέλος του αιώνα οι Αμερικανοί θα δουλεύουν περισσότερες ώρες από όσες
δούλευαν στις αρχές του προηγούμενου αιώνα ­ όταν είχε επικρατήσει το οκτάωρο.
Η υπερεργασία θα γινόταν ίσως ανεκτή, αν ο εργαζόμενος αμειβόταν γι’ αυτήν.
Όμως, το 1997, οι χαρτογιακάδες κέρδιζαν κατά μέσο όρο 19,24 δολάρια την ώρα,
δηλαδή, μόλις έξι σεντς παραπάνω από όσα κέρδιζαν οι πατεράδες τους το 1973. Η
«περιστασιακή απασχόληση» ρίχνει τους μισθούς. Με την περιστασιακή εργασία
συμβαίνει ό,τι και με ένα προϊόν: η εργασία προσφέρεται μόνο αν και όταν
διαπιστώνεται ότι χρειάζεται. Όσο για τις παροχές, αυτές από το 1980 έχουν
πάρει τον κατήφορο ­ από την περίθαλψη και τις συντάξεις, μέχρι τις διακοπές
και τα επιδόματα.

Ποιος φταίει;…

… Η πιο σύντομη απάντηση σε αυτό είναι: ο ανταγωνισμός. Από τις 500
μεγαλύτερες αμερικανικές επιχειρήσεις του 1980, η μία στις τρεις δεν υπάρχει
πια. Έπεσαν θύματα του κανιβαλιστικού καπιταλισμού. Στο βιβλίο του «Μόνο οι
παρανοϊκοί επιβιώνουν», ο Άντριου Γκρόουβ, διευθυντής της Intel, έγραφε: «Όταν
ούτε οι ίδιες οι επιχειρήσεις δεν έχουν πια ισόβια καριέρα, πώς μπορούν να
εγγυηθούν μια τέτοια καριέρα για τους υπαλλήλους τους;». Τότε τι αξίζει ένα
σύστημα που δεν μπορεί να απαντήσει σε ένα τέτοιο στοιχειώδες ερώτημα;