Εφιάλτης στη ζούγκλα της Σρι Λάνκα

Μαρί Κόλβιν. Ενδέχεται να χάσει την όρασή της από το αριστερό της μάτι, όταν χτυπήθηκε από θραύσματα οβίδας

«΄Ηταν η πιο δύσκολη απόφαση της ζωής μου. Ήμουν ξαπλωμένη σε ένα ανοιχτό
σημείο, με μια συστάδα αγριόχορτα να με καλύπτουν. Το φεγγάρι δεν είχε φανεί
στον ουρανό και η νύχτα ήταν σκοτεινή. Κάθε πέντε λεπτά μια λάμψη, που
προερχόταν από τη γειτονική βάση και τα πυρά των στρατιωτών της Σρι Λάνκα,
φώτιζε τη γύρω περιοχή. Κατά διαστήματα οι στρατιώτες, που προωθούνταν,
σάρωναν το πεδίο με τα αυτόματα όπλα τους. Έπρεπε να ήταν τόσο τρομαγμένοι όσο
κι εγώ.

Στο χώμα

Ήθελα μόνο να βρίσκομαι ξαπλωμένη και να περιμένω να ησυχάσουν. Σκέφτηκα ότι
δεν θα με πείραζε να βρίσκομαι έτσι επί ώρες. Παρατήρησα λίγα πράγματα. Το ένα
μπατζάκι του παντελονιού μου είχε μαζευτεί στο γόνατο και αυτό σήμαινε ότι η
λευκή μου γάμπα μπορεί να προκαλούσε την προσοχή. Υπήρχαν τρεις εκδοχές.
Μπορούσα να συρθώ στα τέσσερα. Όμως τι θα γινόταν αν ένας στρατιώτης είχε
ενισχυμένα ειδικά γυαλιά για τη νύχτα­ ακόμη και οι στρατοί με τους λιγότερους
πόρους δεν διαθέτουν στις ημέρες μας; Θα ήμουν το μόνο έρπον αντικείμενο και
θα με πυροβολούσαν. Αν δεν με αντιλαμβάνονταν, θα ήμουν και πάλι μόνη στη
ζούγκλα χωρίς παπούτσια. Αν στεκόμουν εκεί μέχρι να πέσουν πάνω μου οι
στρατιώτες, θα χτυπούσαν πρώτοι. Αν φώναζα και έλεγα ότι ήμουν δημοσιογράφος,
μπορεί να πυροβολούσαν. Δεν υπήρχε τέταρτη λύση. Πριν από μία εβδομάδα είχα
περάσει μυστικά στο Βάνι, μια περιοχή που εκτείνεται σε 2000 μίλια στη Βόρεια
Σρι Λάνκα, η οποία από το 1995, που οι κυβερνητικοί κατέλαβαν τη χερσόνησο
Τζάφνα, κατέστη καταφύγιο για τους (αντάρτες) Τίγρεις Ταμίλ. Η κυβέρνηση
απαγόρευε στους δημοσιογράφους να ταξιδεύουν στην περιοχή. Η απαγόρευση αυτή
σήμαινε ότι οι δημοσιογράφοι δεν μπορούσαν να μιλήσουν με την ηγεσία του
αντάρτικου κινήματος, αν και η κυβέρνηση είχε εμπλακεί σε διαπραγματεύσεις
μαζί τους μέσω ενός Νορβηγού απεσταλμένου. Ακόμη πιο σημαντικό, η απαγόρευση
δεν επέτρεπε το ρεπορτάζ για τις δοκιμασίες των 500.000 πολιτών Ταμίλ, από
τους οποίους οι 340.000 ήταν πρόσφυγες, κλεισμένοι στο Βάνι και υπό οικονομικό
αποκλεισμό, τον οποίο μάλιστα η κυβέρνηση αρνιόταν. Είχα επισκεφθεί τα χωριά
τους και ανακάλυψα μια ανείπωτη ανθρωπιστική κρίση, άνθρωποι να πεινούν, χωρίς
ηλεκτρικό, χωρίς τηλέφωνα, χωρίς καύσιμα για τα αυτοκίνητα, χωρίς αντλίες για
νερό, χωρίς βοήθεια λόγω της απαγόρευσης στις οργανώσεις αρωγής να διανείμουν
βοήθεια… Κάθε νύχτα προσπαθούσα να φύγω καθοδηγούμενη από τους Ταμίλ. Κάθε
φορά όμως αποφάσιζαν ότι ήταν παρακινδυνευμένο να διασχίσω τις στρατιωτικές
γραμμές… Ώσπου μια νύχτα, καθώς προσπαθούσαμε να περάσουμε την τελευταία
σκοτεινή περιοχή πριν από τη ζούγκλα, η σιωπή διαταράχθηκε από έναν καταιγισμό
πυρών. Έπεσα κάτω ψάχνοντας κάλυψη. Έτσι βρέθηκα εκεί, μόνη, πίσω από τα
αγριόχορτα. Κάποιες στιγμές που τα πυρά σταματούσαν, σκεπτόμουν ότι τελείωνε,
είχα επιζήσει. Ήξερα όμως ότι δεν ήταν αλήθεια. Μας είχαν αντιληφθεί. Ο
στρατός θα υπέθετε ότι επρόκειτο για περιπολία των Ταμίλ και θα μας κυνηγούσε.
Ήμουν ξαπλωμένη στο έδαφος κι έπρεπε να πάρω μια απόφαση. Να τρέξω, να μείνω
έτσι ή να φωνάξω.

Άκουσα στρατιώτες στον δρόμο να μιλούν και να γελούν. Κάποιος πυροβόλησε
στοχεύοντας το σημείο στο οποίο βρισκόμουν. Αν δεν φώναζα τότε, θα σκόνταφταν
πάνω μου και θα με χτυπούσαν. «Δημοσιογράφος, δημοσιογράφος. Αμερικανίδα.
ΗΠΑ!» Ένας στρατιώτης ανταποκρίθηκε πυροβολώντας. Αυτός ο στρατός δεν παίρνει
αιχμαλώτους. Αίμα έτρεξε από το μάτι μου. Με κατέλαβε μια έντονη λύπη, γιατί
ένιωθα ότι θα πέθαινα. Ύστερα σκέφτηκα ότι θα πάρει χρόνο, βασανιστικά αρκετό
χρόνο για να πεθάνω, αν πράγματι με είχαν πυροβολήσει στο κεφάλι (επρόκειτο
για θραυσματοφόρα οβίδα), έτσι άρχισα ξανά να κραυγάζω. «Αγγλικά! Μιλάει
κανείς Αγγλικά;».

Ακούστηκαν κι άλλα πυρά, όμως φάνηκαν ξεθυμασμένα και πολλές υστερικές φωνές
από τους στρατιώτες. Αυτό ήταν κακό.

«Μην πυροβολείτε!»

Ήταν τρομαγμένοι, όπως κι εγώ. Δεν μ’ ένοιαξε, γιατί μου φάνηκε ότι, ούτως ή
άλλως, θα πέθαινα κι έτσι συνέχισα να φωνάζω. Αναζητώντας μια λέξη που μπορεί
να αναγνώριζαν όσοι δεν μιλούσαν αγγλικά, κατέληξα στο «doctor» (γιατρός)
προσθέτοντας ότι τον χρειαζόμουν. Κάποια στιγμή, μια φωνή απάντησε στη γλώσσα
μου. «Σήκω πάνω, σήκω πάνω». Έριξε μερικές ακόμη βολές για να δώσει έμφαση.
Σηκώθηκα αργά, με τα χέρια ψηλά λέγοντας «Μην πυροβολείτε, Αμερικανίδα»…
«Βγάλε το μπουφάν σου», απάντησε η φωνή. Έβγαλα το μπλε μπουφάν μου και
στάθηκα όρθια με τα χέρια ψηλά. Έτρεχε αίμα στο πρόσωπό μου και δεν μπορούσα
να δω πολλά. Κάποιος φώναξε «περπάτα στον δρόμο». Κινήθηκα μπροστά. Κάθε φορά
που έπεφτα, νιώθοντας εξασθενημένη, φώναζαν υστερικά, φοβούμενοι ότι κάτι άλλο
είχα στο μυαλό μου και σηκωνόμουν πάλι… Σκεπτόμουν ότι με πάνε κάπου να με
σκοτώσουν. Θυμάμαι που σκεπτόμουν ότι ήταν όλοι τους τρομαγμένοι και ότι θα
έπρεπε να φανώ ευάλωτη και φοβισμένη. Δεν μπορούσα να περπατήσω άλλο κι έπεσα
ζητώντας γιατρό. Έβαλαν τα δύο μου χέρια στους ώμους δύο στρατιωτών. Όμως με
ξαναχτύπησαν όταν το χέρι μου έπεσε και ένας στρατιώτης είπε ότι ήθελα να πάρω
τη χειροβομβίδα του. Ο εφιάλτης έμοιαζε ατέλειωτος. Φθάσαμε σε ένα ανοιχτό
μέρος και με πέταξαν στο έδαφος. Φώναζαν για τα «όπλα μου» σε σπασμένα αγγλικά
και κάποιος μου έσκισε τη μπλούζα. Συνέχιζα να λέω «δημοσιογράφος, χρειάζομαι
γιατρό».

«Ο πόλεμος είναι τρόμος. Δουλειά μου είναι να γίνομαι μάρτυρας»

Μάρτυρας καταστάσεων: Ο πόλεμος δεν είναι καθαρός. Έχει να κάνει με την προπαγάνδα

΄Ηρθε ένας αξιωματικός, και οι ερωτήσεις έγιναν ανάκριση. «Πού έλαβες
εκπαίδευση; Πόσοι ήταν μαζί σου; Πού είναι το όχημά σου; Λες ότι είσαι
Αμερικανίδα όμως δεν έχεις αυτοκίνητο; Παραδέξου ότι ήρθες να μας σκοτώσεις.
Τουλάχιστον, ότι η δική σου πλευρά έβαλε πρώτη. Έτσι δεν είναι;». «Όχι κύριε»,
απάντησα, «οι στρατιώτες σας έριξαν πρώτοι». Ύστερα άρχισε μια ατέλειωτη σειρά
από ταξίδια. Με έβαλαν στο πίσω μέρος ενός φορτηγού. Τα πνευμόνια μου γέμιζαν
υγρά…Κάποιος ευγενικός άνθρωπος βρισκόταν στο φορτηγό. Μου έλεγε συνέχεια
στα αγγλικά: «Σε μεταφέρουμε στο νοσοκομείο. Θα γίνεις καλά». Τον άκουγα ενώ
μου κρατούσε το κεφάλι για να μπορώ να αναπνέω. Στο πρώτο νοσοκομείο, το
στρατιωτικό της Βαβουνίγια, μου έβγαλαν κομμάτια θραυσμάτων από το κεφάλι,
τους ώμους και το στήθος. Συνειδητοποίησα ότι δεν μπορούσα να δω από το
αριστερό μάτι μου και νομίζω ότι οι γιατροί ζήτησαν από τους στρατιώτες να
φανούν λογικοί. Με μετέφεραν σε άλλα δύο νοσοκομεία και αποκαλύφθηκε ότι είχα
θραύσματα στο μάτι. Οι γιατροί φάνηκαν να ανησυχούν και ζήτησα να καλέσουν την
αμερικανική πρεσβεία.

Όμως ένας χειρουργός επέμενε να με χειρουργήσει αμέσως. «Όπως και να ‘χει θα
το χάσεις το μάτι σου», μου είπε. Γίνονταν τηλεφωνήματα. Φάνηκε ότι το αίτημά
μου να με πάνε στο Κολόμπο μεταφερόταν σε ανώτερους αξιωματούχους. Κάποια
στιγμή άκουσα κάποιον να προσπαθεί να προφέρει στο τηλέφωνο το όνομα του Στιβ
Χολγκέιτ, του εμφανίσιμου υπεύθυνου δημοσίων σχέσεων της πρεσβείας. Φώναξα
«δώσε μου το τηλέφωνο» και ένιωσα ανακούφιση που κάποιος γνώριζε πού ήμουν.

Το ξημέρωμα με μετέφεραν με στρατιωτικό ελικόπτερο στο Κολόμπο. Ως εκ
θαύματος, λίγα λεπτά αργότερα εμφανίστηκε ο Χολγκέιτ και είπε απλώς στους
στρατιώτες ότι με αναλαμβάνει η πρεσβεία… Ήμουν ασφαλής. Γιατί καλύπτω
πολέμους; Αναρωτήθηκα πολλές φορές την περασμένη εβδομάδα. Δύσκολο να
απαντήσω.

Δεν το είχα σκοπό να γίνω πολεμική ανταποκρίτρια. Είχα πάντα την εντύπωση ότι
γράφω για την ανθρωπότητα των άκρων, που οδηγείται σε μη ανεκτά όρια και ότι
αυτό που έχει σημασία είναι να λες στον κόσμο τι πραγματικά συμβαίνει στους
πολέμους ­ αυτά που λέγονται και τα άλλα, που δεν λέγονται…Ο πόλεμος δεν
είναι καθαρός. Έχει να κάνει με την προπαγάνδα.

Με αυτούς που σκοτώνονται, με τα μέλη του σώματος που ακρωτηριάζονται, τη
βρωμιά και την πέτρα, με τη σάρκα που σκίζεται από καυτό μέταλλο. Είναι
τρόμος. Είναι μητέρες, πατέρες, γιοι και κόρες που στερούνται αλλήλους
απαρηγόρητοι. Είναι παιδιά τραυματισμένα. Δουλειά μου είναι να γίνομαι
μάρτυρας.