«Ιέρακες» και «περιστερές»

ΕΝΑΜΙΣΗ χρόνο μετά το Ελσίνκι, το εκκρεμές των ελληνοτουρκικών σχέσεων
εξακολουθεί να κινείται από το ένα άκρο στο άλλο. Το «διπλωματικό ταγκό» των
υπουργών Εξωτερικών Γ.Α. Παπανδρέου και Ισμαήλ Τζεμ συνεχίζεται, αλλά οι
βασικές διαφορές Αθήνας και Άγκυρας παραμένουν αγεφύρωτες. Η «χειρονομία καλής
θελήσεως» από την Τουρκία ­ π.χ. άρση του casus belli για την επέκταση των
χωρικών υδάτων ­ ακόμη αναμένεται. Αν και υποστηρίζεται ότι η ελληνοτουρκική
προσέγγιση έχει αποφέρει καρπούς και επισημαίνεται σχετικά η μείωση της
έντασης στο Αιγαίο, αυτό δεν σημαίνει ότι απουσιάζουν οι παρεκτροπές.
Τελευταίο παράδειγμα, η πρόσφατη άρνηση της Άγκυρας να επιτρέψει πτήση
ελικοπτέρου που μετέφερε τον αρχηγό ΓΕΝ στην Τουρκία για εκδήλωση του ΝΑΤΟ, αν
αυτό σταματούσε για ανεφοδιασμό στη Ρόδο, με τη δικαιολογία ότι τα Δωδεκάνησα
είναι αποστρατιωτικοποιημένη περιοχή. Με αυτά τα δεδομένα, τα ερωτήματα
παραμένουν: Ποιο είναι το πραγματικό νόημα των τουρκικών διεκδικήσεων και πώς
βλέπει πραγματικά η Άγκυρα την Αθήνα; Αν και δεν είναι διαδεδομένη στη χώρα
μας η διάκριση σε «ιέρακες» και «περιστερές» εκείνων που ασχολούνται με την
εξωτερική πολιτική, οι απόψεις για τις διαθέσεις της Τουρκίας διαφέρουν.

Αγεφύρωτες διαφορές

1. Η υφαλοκρηπίδα

Η Τουρκία εξακολουθεί να μαδάει τη μαργαρίτα για το αν θα αποδεχθεί
προσφυγή στη Χάγη ή όχι.

2. To casus belli

Η ­ νόμιμη κατά το Διεθνές Δίκαιο ­ επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων
από τα έξι στα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί αιτία πολέμου για την Άγκυρα.

3. Ο εναέριος χώρος

Ο ελληνικός εναέριος χώρος εκτείνεται στα 10 ν.μ., η Τουρκία το αμφισβητεί,
με αποτέλεσμα τις γνωστές αερομαχίες στο Αιγαίο.

4. To Κυπριακό

Ο Ραούφ Ντενκτάς παραμένει αδιάλλακτος, ενώ απέχει και από το τραπέζι των
συνομιλιών. Οι ενταξιακές συνομιλίες με την Ε.Ε. δίνουν το πλεονέκτημα στην
ελληνική πλευρά και προκαλούν απειλές από την Τουρκία.

5. Οι γκρίζες ζώνες

Ίμια, βραχονησίδες, Γαύδος και, κατά καιρούς, το μισό Αιγαίο διεκδικεί η
Άγκυρα σε φάσεις έξαρσης του τουρκικού επεκτατισμού.

ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΑΠΑΘΕΜΕΛΗΣ

Οι Τούρκοι μας θέλουν χώρα περιορισμένης κυριαρχίας

Μια ερώτηση σε Έλληνα περί του αν είναι η Τουρκία επεκτατική, δείχνει ή…
μαζοχισμό ή τυφλότητα με την αριστοτελική σημασία (πρβλ. «Αριστοτέλης
ερωτηθείς διά τι των καλών ο έρως», «τυφλού» είπεν «η ερώτησις»).

Οι Νεότουρκοι μετά το 1923 αφού με εθνοκάθαρση ξερίζωσαν τον υπολειπόμενο εκεί
Ελληνισμό, ιδίως από το ’74 κλιμακώνουν τον ηγεμονισμό και τον επεκτατισμό
τους εις βάρος του Ελληνισμού στην Ελλάδα και την Κύπρο.

Με εργαλεία τον στρατιωτικό εκβιασμό η Άγκυρα επέτυχε εις βάρος των
κυριαρχικών μας δικαιωμάτων και των ζωτικών μας συμφερόντων κέρδη, τα οποία
υπό συνήθεις συνθήκες μόνον μετά από ένα κάθε φορά νικηφόρο πόλεμο θα μπορούσε
να αποκομίσει. Η Τουρκία έχει αποκρυσταλλώσει μίαν επεκτατική στρατηγική,
μακροπρόθεσμη και αναλλοίωτη, την οποία υλοποιεί με υπομονή και επιμονή. Ξέρει
καλά τι θέλει, μηχανεύεται συνεχώς τρόπους και σοφιστείες προώθησής της και
δεν παραιτείται ποτέ από αυτό που θέλει.

Η Τουρκία προβάλλει κατά σύστημα μιαν ατέλειωτη σειρά παρανοϊκών διεκδικήσεων,
οι οποίες συνεχώς εμπλουτίζονται με νέες, που, διαρκώς επαναλαμβανόμενες στη
διεθνή αγορά, παρασκευάζουν κλίμα υπέρ του επιτιθεμένου ως δήθεν και
αδικημένου.

Η Ελλάς, εκτός εξαιρέσεων, υποκύπτει μονίμως στους στρατιωτικούς εκβιασμούς
του αντιπάλου. Έτσι:

α. Σιωπήσαμε αιδημόνως και απέσχαμε από κάθε αντενέργεια εναντίον της
κακουργίας των βανδαλισμών και της όλης εθνοκάθαρσης κατά Κωνσταντινουπολιτών,
Ιμβρίων και Τενεδίων.

β. Αδρανοποιήσαμε και αχρηστεύσαμε τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις σ’
όλη τη διάρκεια της εισβολής του «Αττίλα» στη Μεγαλόνησο.

γ. Διά του εθισμού και της συνεχούς υποχωρητικότητάς μας
αποποινικοποιήσαμε τον «Αττίλα». Προς αισχύνη μας ήρθε προχθές το Ευρωπαϊκό
Δικαστήριο και θύμισε πρωτίστως στη δική μας ένοχη λήθη, αλλά και στον διεθνή
φαρισαϊσμό, ότι στην Κύπρο το έγκλημα ­ μητέρα όλων των έκτοτε εγκλημάτων ­
είναι η τουρκική εισβολή και κατοχή.

δ. Διακηρύσσουμε μεν (τώρα όχι πια!) ότι είναι δικαίωμά μας τα 12 μίλια
στα χωρικά μας ύδατα, αλλά απέχουμε σταθερά από το να το ασκήσουμε.

ε. Συναποφασίσαμε με την Κύπρο για τη στοιχειώδη άμυνά της τους S-300,
αλλά εις πρώτην ζήτηση του εχθρού τα μαζέψαμε και φύγαμε.

στ. Αιγαίο, γκρίζες ζώνες, αποστρατικοποίηση νησιών, πετρέλαια Αιγαίου,
Ίμια, ανάδειξη μειονότητας Θράκης, πάγια συνολική στρατηγική με εναλλασσόμενες
τακτικές προκλήσεων συνιστούν όλα πεδία ενός αμείωτου επεκτατισμού που και
αυτοδιαφημίζεται κυνικά και πραγματώνεται με σταθερά βήματα προέλασης.

Ο ακρωτηριασμός της Κύπρου και οι συστηματικές διεκδικητικές ενέργειες στον
ελλαδικό χώρο επιβεβαιώνουν ότι η Άγκυρα στοχεύει να καταστήσει την Ελλάδα
χώρα περιορισμένης κυριαρχίας.

Διά ταύτα, ο όρος επιβίωσης του Ελληνισμού είναι η άσκηση της ικανότητας και
της βούλησής του να αντιστέκεται και να ανταποδίδει.

Τότε μόνο θα μας σέβονται οι φίλοι και θα μας λογαριάζουν οι εχθροί.

ΗΡΑΚΛΗΣ ΜΗΛΛΑΣ

Επιθετικότητα που πηγάζει από χρόνια φοβία και ανασφάλεια

Στην Τουρκία οι αρχές και η κοινή γνώμη πιστεύουν ότι ακολουθείται πιστά η
παρακαταθήκη του μυθικού ηγέτη Μ. Κεμάλ, γνωστή ως «Μισάκι Μιλλή». Αυτό το
δόγμα αναπτύχθηκε ενάντια στην τυχοδιωκτική και επεκτατική πολιτική των
Νεότουρκων και υποστηρίζει ότι πλέον η Τουρκία θα αρκεστεί με τα υπάρχοντα
εδάφη της χωρίς να κάνει και περαιτέρω παραχωρήσεις.

Λόγω αυτής της «εικόνας» που έχουν οι ίδιοι οι Τούρκοι για την εξωτερική τους
πολιτική (και ξεχνώντας την Αλεξανδρέττα και την Κύπρο) εξανίστανται όταν η
ελληνική πλευρά χαρακτηρίζει την Τουρκία ως επεκτατική. Η Τουρκία υποστηρίζει
ότι προσπαθεί να βάλει ένα φραγμό κατά του ελληνικού επεκτατισμού (Μεγκάλο
Ιντέα!). Υπενθυμίζεται η προσάρτηση της Κρήτης παρά τα συμφωνημένα, η
εκστρατεία στα βάθη της Μικράς Ασίας, το πραξικόπημα στην Κύπρο, η «απειλή»
επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων κ.ά.

Η Τουρκία μέσα στη δεκαετία του 1970 (και σε συνάρτηση με τις εξελίξεις του
Κυπριακού) δρομολόγησε μια πιο ενεργή, δυναμική, παρεμβατική και επιθετική
εξωτερική πολιτική με σκοπό, όπως υποστηρίζεται, να μην είναι ένας απλός
θεατής των γεγονότων στην περιοχή. Μέσα στο πρόγραμμα αυτής της νέας
αναθεωρητικής θέσης είναι και η ρύθμιση ορισμένων «εκκρεμοτήτων» με τους
γείτονές της. Μια κλασική τουρκική Μεγάλη Ιδέα για Χαμένες Πατρίδες εκφράζεται
μόνο από περιθωριακές ομάδες όπως συμβαίνει και στην Ελλάδα.

Η Τουρκία προσπαθεί να αναπτύξει ένα πολιτικό λόγο ο οποίος δεν θα ηχεί
επεκτατικός αν και θα είναι σαφώς διεκδικητικός και απειλητικός,
εξασφαλίζοντας τα μελλοντικά κυριαρχικά της «δικαιώματα». Κατά διαστήματα
πείθει τους τρίτους. Η απειλή πολέμου, η κατοχή στην Κύπρο, η αμφισβήτηση
κάποιων γκρίζων περιοχών, η σθεναρή αντίδραση κατά της αλλαγής των δεδομένων
της υφαλοκρηπίδας με τον εποικισμό των ελληνικών βραχονησίδων, η ένσταση κατά
του εξοπλισμού των νησιών κ.ά., είναι γεγονότα που δεν αμφισβητούνται. Το πως
θα ερμηνευτούν αυτά είναι και ένα θέμα ορισμού και σημειολογίας. Κάθε έθνος
αναπτύσσει ένα εθνικό λόγο όπου μέσα από ιστορικούς συνειρμούς οι λέξεις
εκφράζουν διαφορετικές έννοιες για κάθε πλευρά. Θα προτιμούσα να περιγράφεται
μια πολιτική παρά να χαρακτηρίζεται. Προσωπικά θα χρησιμοποιούσα τον όρο
«επιθετική» για να χαρακτηρίσω την πολιτική της Τουρκίας. Μια επιθετικότητα η
οποία πηγάζει από αντανακλαστικά μιας χρόνιας φοβίας και ανασφάλειας.

Ο Στέλιος Παπαθεμελής είναι βουλευτής Θεσσαλονίκης του ΠΑΣΟΚ, πρώην
υπουργός.

Ο Η. Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας (Dr) και διδάσκει στο
Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

LINKS:

* www.mfa.gr ­ ο κόμβος του ελληνικού
υπουργείου Εξωτερικών στο Διαδίκτυο.