Πιθανή απειλή για το ευρώ ο Μπερλουσκόνι

Η νίκη του μεγιστάνα Σίλβιο Μπερλουσκόνι και του συντηρητικού συνασπισμού του
στις βουλευτικές εκλογές τη Ιταλίας την προηγούμενη εβδομάδα, ίσως αποτελέσει
τη μεγαλύτερη πρόκληση για το νεογέννητο κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Αυτό
τουλάχιστον ισχυρίζονται πολλοί ιθύνοντες της ευρωπαϊκής οικονομικής
πολιτικής. Ο Μπερλουσκόνι έχει δεσμευτεί να προχωρήσει σε μεγάλες μειώσεις της
φορολογίας που μπορούν να οδηγήσουν την Ιταλία εκτός των αυστηρών ορίων του
δημοσίου χρέους και του δημοσιονομικού ελλείμματος που προβλέπει το Σύμφωνο
Σταθερότητας και Ανάπτυξης και έχει υπογραφεί από τις δώδεκα χώρες μέλη της
ευρωζώνης.

Ενώ πολλοί πολιτικοί στην Ευρώπη είναι προβληματισμένοι από τις
αντιμεταναστευτικές απόψεις του ακροδεξιού συμμάχου του Μπερλουσκόνι, του
Ουμπέρτο Μπόσι, ηγέτη της Λέγκας του Βορρά, οι οικονομολόγοι τονίζουν ότι
ανησυχούν πολύ περισσότερο για το οικονομικό του πρόγραμμα. «Το πρόγραμμα αυτό
μπορεί να οδηγήσει σε μια μεγάλη κρίση τη σταθερότητα του κοινού ευρωπαϊκού
νομίσματος», σημειώνει ένας κορυφαίος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για να εξασφαλιστεί ότι οι δώδεκα οικονομίες της ζώνης του κοινού ευρωπαϊκού
νομίσματος θα συμβαδίζουν όσον αφορά στη δημοσιονομική τους κατάσταση, οι
κυβερνήσεις τους έχουν συμφωνήσει στην εφαρμογή αυστηρών κριτηρίων όσον αγορά
στην άσκηση της δημοσιονομικής τους πολιτικής. Έχουν συμφωνήσει ότι το ύψος
του δημόσιου χρέους δεν πρέπει να ξεπερνά το 60% του Ακαθάριστου Εγχώριου
Προϊόντος τους ή να βρίσκεται σε πτωτική τροχιά και ότι το έλλειμμα των
προϋπολογισμών τους δεν θα είναι μεγαλύτερο του 3% του Ακαθάριστου Εγχώριου
Προϊόντος τους.

Η μη τήρηση αυτών των όρων θεωρείται πολύ σοβαρή απόκλιση: αν μια χώρα
παρουσιάσει υψηλούς ρυθμούς πληθωρισμού, λέει η θεωρία, αυτό μπορεί να
ζημιώσει τις υπόλοιπες χώρες του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος που κινούνται
σύμφωνα με τους όρους των κριτηρίων, καθώς θα απαιτηθεί αύξηση των επιτοκίων.
Έτσι, για να διατηρήσουν όλες οι χώρες τη δημοσιονομική τους κατάσταση σύμφωνα
με τα κριτήρια, έχουν συμφωνήσει σε ένα σύστημα επιβολής προστίμων που μπορούν
να φθάσουν ακόμη και το 1% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος τους.

Το πρόγραμμα Μπερλουσκόνι

Ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι, νικητής των ιταλικών βουλευτικών εκλογών, έχει δηλώσει ότι θα προχωρήσει σε σημαντικές μειώσεις της φορολογίας

Σύμφωνα με το οικονομικό πρόγραμμα που εξήγγειλε προεκλογικά ο Μπερλουσκόνι
και ο ίδιος παραδέχεται ότι εμπνεύστηκε από την οικονομική πολιτική που άσκησε
τη δεκαετία του ’80 στις Ηνωμένες Πολιτείες ο Ρόναλντ Ρήγκαν, η Ιταλία θα
προχωρήσει σε μια οικονομική επανάσταση με βάση τα οικονομικά της προσφοράς
(supply side). Αυτό, μεταξύ άλλων, προβλέπει ότι η φορολογία εισοδήματος
φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων θα μειωθεί κατά περίπου 30 δισεκατομμύρια
δολάρια και πως ο ρόλος του κράτους στην οικονομία θα μειωθεί δραστικά.

Η μείωση αυτή της φορολογίας, στην περίπτωση που εφαρμοστεί, δεν θα έχει
προηγούμενο στην ηπειρωτική Ευρώπη και θα είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή που
πραγματοποίησε στη Βρετανία τη δεκαετία του ’80 η Μάργκαρετ Θάτσερ.

Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι αδιαμφισβήτητα το οικονομικό πρόγραμμα του
Μπερλουσκόνι μπορεί να προκαλέσει μια μεγάλη ώθηση που θα βελτιώσει τις
αναπτυξιακές προοπτικές της έβδομης μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη. Μπορεί
όμως να παραβιάσει και τους όρους του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης που
έχουν υπογράψει οι δώδεκα χώρες της ευρωζώνης και να οδηγήσει στην επιβολή
προστίμων την Ιταλία, που μπορεί να φθάσουν τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η κλίμακα αυτών των προστίμων ίσως καθοριστεί από έναν Ιταλό, τον πρόεδρο της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ρομάνο Πρόντι, ο οποίος ως πρωθυπουργός της Ιταλίας
βοήθησε στο νοικοκύρεμα των οικονομικών της Ιταλίας και στην αποδοχή της χώρας
στη ζώνη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος.

Επικρίσεις

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας ο Μπερλουσκόνι, ωστόσο,
κατηγόρησε την οικονομική πολιτική που εφήρμοσε ο Πρόντι ως επιζήμια για την
ιταλική οικονομία. Μάλιστα τόνισε ήταν ήταν τόσο επιζήμια, που όλες οι άλλες
ευρωπαϊκές χώρες σημείωσαν υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης σε σχέση με την
Ιταλία τα τελευταία πέντε χρόνια. Η Ιταλία είναι το τελευταίο παράδειγμα χώρας
της ζώνης του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος που, με βάση την οικονομική
πολιτική που σχεδιάζει, κινείται προς την κατεύθυνση απόκλισης από τις
υπόλοιπες οικονομίες της ευρωζώνης.

Η Ιρλανδία δέχθηκε τις έντονες επικρίσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ενός από
το κορυφαία όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν προχώρησε σε σημαντικές
μειώσεις της φορολογίας σε μια περίοδο κατά την οποία η οικονομία αναπτυσσόταν
με ταχύτατους ρυθμούς. Ωστόσο, επειδή η κυβέρνηση του Δουβλίνου συνέχισε να
πραγματοποιεί πλεονάσματα στους προϋπολογισμούς της, ακόμη και μετά τη μείωση
της φορολογίας, δεν της επιβλήθηκαν πρόστιμα.

Παράλληλα, ενώ η γαλλική, η ισπανική και η ιρλανδική οικονομία παρουσιάζουν
υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, η γερμανική ­ η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης ­
προσγειώνεται. Η απόκλιση αυτή έχει περιπλέξει το έργο της Ευρωπαϊκής
Κεντρικής Τράπεζας, η οποία θέλει να προχωρήσει σε μειώσεις επιτοκίων
προκειμένου να ενθαρρύνει την ανάπτυξη στη Γερμανία. Από την άλλη όμως φοβάται
ότι θα φουντώσει τον πληθωρισμό σε χώρες της ευρωζώνης που οι οικονομίες τους
έχουν υπερθερμανθεί.

«Τώρα γίνεται ξεκάθαρο πόσο δύσκολο θα είναι για την Ευρωπαϊκή Κεντρική
Τράπεζα να χαράσσει και να ασκεί νομισματική πολιτική για δώδεκα διαφορετικές
οικονομίες», λέει ο Τζούλιαν Κάλοου, επικεφαλής οικονομολόγος της διεθνούς
επενδυτικής τράπεζας Κρεντί Σουίς Φερστ Μπόστον. «Το μεγαλύτερο στοίχημα με το
ευρώ ήταν πάντα το αν διαφορετικές οικονομίες όπως αυτές την Ελλάδας και της
Φινλανδίας μπορούν να εφαρμόσουν την ίδια συνταγή οικονομικής πολιτικής».

Ο Τζούλιο Τρεμόντι, ο οποίος αναμένεται να είναι ο επόμενος υπουργός
Οικονομικών της Ιταλίας, έχει δηλώσει ότι οι περικοπές της φορολογίας θα είναι
σταδιακές και πως η νέα ιταλική κυβέρνηση θα κάνει τα πάντα για να τηρήσει
τους όρους που αφορούν στο ύψος του δημοσιονομικού ελλείμματος και του
δημόσιου χρέους. Ωστόσο, ο ίδιος ο Μπερλουσκόνι έχει πει άλλα. «Σε κάθε χώρα
θα πρέπει να επιτραπεί να διευθύνει την οικονομία της με τον δικό της τρόπο.
Πιστεύω ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ διαφορετικών δημοσιονομικών συστημάτων
πρέπει να υπάρχει μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και κυρίως στους
φόρους».

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης