Τα μυστικά και οι κίνδυνοι στις πωλήσεις «αέρα»

‘Οταν οι επενδυτές προβλέπουν άνοδο στο Χρηματιστήριο, τότε μπορούν να
αγοράσουν μετοχές. Αν δεν έχουν τα απαραίτητα χρήματα, μπορούν να δανειστούν,
όπως προβλέπει ο νέος θεσμός της αγοράς μετοχών με πίστωση (margin account).
Αν, όμως, προβλέπουν πτώση, μπορούν να πουλήσουν μετοχές. Αν δεν έχουν μετοχές
ή αν δεν έχουν τον απαραίτητο αριθμό μετοχών, μπορούν να τις δανειστούν και
στη συνέχεια να τις πουλήσουν. Τη δυνατότητα αυτή, έναντι καταβολής επιτοκίου,
ενεχύρου και ανάληψης αρκετού ρίσκου, τη δίνει το νέο επενδυτικό εργαλείο της
ανοικτής πώλησης (short selling).

Με απλά λόγια, οι επενδυτές θα μπορούν να πωλούν μετοχές που δεν έχουν.
Ωστόσο, στην πράξη δεν είναι τόσο απλό. Όπως άλλωστε ανακοίνωσε το
Χρηματιστήριο, «η χρήση των παραπάνω επενδυτικών εργαλείων θα αρχίσει να
γίνεται σταδιακά από το επενδυτικό κοινό, καθώς απαιτείται γνώση της
λειτουργίας των εργαλείων αυτών και θα χρειαστεί βάθος χρόνου έως ότου
επεκταθεί σε ικανοποιητικό βαθμό».

Κι αυτό διότι η ανοικτή πώληση γίνεται μέσω δανεισμού μετοχών έναντι ενοικίου
για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, μέσα στο οποίο ο επενδυτής θα μπορεί να τις
πουλάει και να τις αγοράζει στο ΧΑΑ.

Το επιτόκιο δανεισμού

Ο επενδυτής θα μπορεί να δανείζεται μετοχές από την ΕΤΕΣΕΠ για έξι μήνες το
πολύ. Η ΕΤΕΣΕΠ είναι η Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών επί Παραγώγων, η οποία
θα παίζει τον ρόλο του ενδιάμεσου μεταξύ αυτών που δανείζουν τις μετοχές και
εκείνου που τις δανείζεται. Για την «εξυπηρέτηση» η οποία θα παρέχεται στον
επενδυτή που δανείζεται τις μετοχές θα ζητείται από την ΕΤΕΣΕΠ ένας τόκος που
θα βασίζεται σε ένα επιτόκιο πάνω στην αξία των δανειζόμενων μετοχών. Το ύψος
του επιτοκίου αυτού δεν είναι σταθερό και υπολογίζεται με βάση έναν τύπο, ο
οποίος λαμβάνει υπόψη του τη δυνατότητα της ΕΤΕΣΕΠ για τη διάθεση της
συγκεκριμένης μετοχής ή των συγκεκριμένων μετοχών στους επενδυτές που τις
ζητούν για δανεισμό. Δηλαδή, το επιτόκιο εξαρτάται από τις συνθήκες της
προσφοράς και της ζήτησης για τον δανεισμό της κάθε μετοχής (εάν η ζήτηση για
δανεισμό είναι μικρή, ενώ η προσφορά είναι μεγάλη τότε το επιτόκιο θα είναι
μικρότερο).

Το κόστος του ενεχύρου

Ταυτόχρονα, η ΕΤΕΣΕΠ για να διασφαλιστεί θα απαιτεί από τον επενδυτή που ζητεί
να δανειστεί τις μετοχές για να τις πουλήσει στη Σοφοκλέους μία εγγύηση. Η
εγγύηση αυτή λέγεται margin και θα ισούται ανά πάσα στιγμή με το 125% της
τρέχουσας αξίας των μετοχών που δανείζεται ο επενδυτής. Για παράδειγμα, εάν ο
επενδυτής έχει δανειστεί μετοχές αξίας 100 δραχμών, τότε θα πρέπει να
προσφέρει εγγυήσεις για το ποσό των 125 δραχμών. Οι εγγυήσεις αυτές (margin)
μπορούν να καλύπτονται με μετρητά ή με μετοχές (τίτλοι).

Όσον αφορά τον αριθμό των μετοχών που μπορεί να δανειστεί ένας επενδυτής και
στο ελάχιστο ποσό που θα πρέπει να διαθέτει το πορτοφόλι τους, διευκρινίζεται
ότι ο ελάχιστος αριθμός μετοχών και, συνεπώς, το ελάχιστο ποσό ισούται με την
αξία 100 μετοχών (όσο ένα συμβόλαιο) επί 125%. Σύμφωνα με πληροφορίες, το
Χρηματιστήριο Παραγώγων εξετάζει το ενδεχόμενο να αυξήσει τον ελάχιστο αριθμό
τεμαχίων (μετοχών) σε 1.000 για μετοχές των οποίων η τιμή είναι κάτω από 3.400
δρχ. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι εάν η τιμή μιας μετοχής είναι 100 δραχμές,
τότε η αξία των μετοχών που θα δανειστεί ο επενδυτής θα είναι 100.000 δραχμές.
Επομένως θα πρέπει να διαθέτει εγγυήσεις για το margin ύψους 125.000 δραχμών.

Ποιες, όμως, μετοχές μπορεί ο επενδυτής να δανείζεται από την ΕΤΕΣΕΠ και στη
συνέχεια να τις πουλάει και να τις αγοράζει στη Σοφοκλέους.

Σύμφωνα με την εισήγηση της ΕΤΕΣΕΠ οι μετοχές είναι οι εξής 75: Εθνική
Τράπεζα, ΟΤΕ, Τράπεζα EFG Eurobank Ergasias, Alpha Τράπεζα, Εμπορική Τράπεζα,
Coca-Cola, Πάναφον, Ελληνικά Πετρέλαια, Ιντρακόμ, Αγροτική Τράπεζα, Τράπεζα
Πειραιώς, Βιοχάλκο, Τιτάν, Ιντεραμέρικαν, ΕΤΒΑ, Δημοσιογραφικός Οργανισμός
Λαμπράκη, ΕΥΔΑΠ, Επιχειρήσεις Αττικής, Ελληνική Τεχνοδομική, CosmOTE,
Ιντρασόφτ, Αλουμίνιο Ελλάδος, Εθνική Ακινήτων, Ηρακλής, Folli-Folie, Μαΐλλης,
Γερμανός, ΕΧΑΕ, ΚΑΕ, Ιντραλότ, Hyatt Regency, Ιασώ, ΕΛΒΑΛ, ΕΤΕΒΑ, Πετρόλα,
Άκτωρ, Alfa Alfa Συμμετοχές, Altec, Εγνατία Τράπεζα, Ελλ. Βιομ. Ζάχαρης, Αργ.
και Βαρυτίνης, Ιατρικό Αθηνών, Χαλκόρ, Εθνική Ασφαλιστική, Παπαστράτος,
Σιδενόρ, ΑΕΓΕΚ, Μινωικές Γραμμές, Τεχνική Ολυμπιακή, Singular, Μυτιληναίος,
Τέλεσις Τράπεζα Επενδύσεων, ΜΕΤΚΑ, Γενική Τράπεζα, Goody’s, Σάνυο, Φουρλής,
Δέλτα Συμμετοχών, Τράπεζα Αττικής, Τηλέτυπος, Θεμελιοδομή, Alpha Αστικά
Ακίνητα, Ελμέψ Σπορτ, Inform Π. Λύκος, Lavipharm, Ασπίς Πρόνοια, Αστήρ Παλάς,
Γρ. Σαράντης, Δέλτα Πληροφορική, ΕΣΧΑ, Επενδύσεις Εργασίας, Κλωνατέξ,
Κλωστήρια Ναούσης και Χ.Κ. Τεγόπουλος Εκδόσεις.

Ποιοι μπορούν να πωλούν «αέρα»

Σύμφωνα με την εισήγηση του Χρηματιστηρίου για τη θεσμοθέτηση των ανοικτών
πωλήσεων μετοχών, κάθε επενδυτής δεν μπορεί να πουλάει ανοικτά μετοχές που
αντιστοιχούν περισσότερο από το 1% της διασποράς κάθε μετοχής. Μέχρι σήμερα τη
δυνατότητα αυτή την είχαν 7 κωδικοί που δραστηριοποιούνται στο Χρηματιστήριο
Παραγώγων. Πρόκειται για τους Ειδικούς Διαπραγματευτές Τύπου Β, οι οποίοι
μπορούν να κάνουν τη χρήση αυτού του εργαλείου (να πωλούν ανοικτά μετοχές στη
Σοφοκλέους), αλλά με προϋποθέσεις. Η βασικότερη είναι ότι δεν τους επιτρέπεται
να είναι ταυτόχρονα πωλητές στα Παράγωγα και στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών,
ώστε να αποφευχθούν αθέμιτες κερδοσκοπικές κινήσεις.

Εν όψει, όμως, της επέκτασης της χρήσης του εργαλείου αυτού σε όλους τους
επενδυτές, πρόκειται να αρθεί ο παραπάνω περιορισμός. Έτσι, σε ανοικτές
πωλήσεις θα μπορούν να προχωρούν όσοι επενδυτές το επιθυμούν, ανεξάρτητα από
τις θέσεις που έχουν στα παράγωγα. Αρκεί να έχουν τις προϋποθέσεις που
αναφέρθηκαν. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι από τη στιγμή που η
δυνατότητα αυτή δίνεται σε όλη την αγορά, δεν υπάρχει νόημα για ύπαρξη
«ασυμβίβαστων» θέσεων. Κι αυτό διότι δεν μπορούν να δημιουργηθούν
κερδοσκοπικές κινήσεις ή χειραγώγηση αγοράς «από λίγους».

Επίσης, σύμφωνα με την εισήγηση του ΧΑΑ, μία χρηματιστηριακή εταιρεία μπορεί
να προχωρήσει σε ανοικτή πώληση μετοχών για ίδιο λογαριασμό ή ύστερα από
εντολή πελάτη της. Όμως για να γίνει αυτό, θα πρέπει πρώτα να έχει κάνει
σύμβαση αγοράς με σύμφωνο επαναπώλησης με ένα μέλος του Χρηματιστηρίου
Παραγώγων. Μάλιστα, η σύμβαση αυτή θα καλύπτει ισάριθμες και ομοειδείς μετοχές
με αυτές που πρόκειται να πουληθούν ανοικτά.

Η χρηματιστηριακή εταιρεία οφείλει να δηλώνει μέσω του ΟΑΣΗΣ τις εντολές που
εισάγει στο σύστημα για την κατάρτιση της ανοικτής πώλησης. Στο σχέδιο
απόφασης προβλέπονταν κι άλλες λεπτομέρειες, οι οποίες είναι πιο τεχνικές και
αφορούν κυρίως την εκκαθάριση, τις ανοικτές πωλήσεις από Ειδικό Διαπραγματευτή
τύπου Β του Χρηματιστηρίου Παραγώγων, τις τιμές των μετοχών που μπορούν να
γίνουν ανοικτές πωλήσεις κ.λπ.

Το σκεπτικό και ο στόχος του Short Selling

Πότε, όμως, συμφέρει σε έναν επενδυτή να κάνει χρήση αυτού του εργαλείου και
τι κινδύνους μπορεί να ενέχει η απόφασή του αυτή; Οι ειδικοί εξηγούν ότι το
βασικό σκεπτικό και ο στόχος του short selling έχει πολλές ομοιότητες με
εκείνον της θέσης πώλησης παραγώγων.

Ειδικότερα, ένας επενδυτής προχωράει στην απόφασή του να δανειστεί μετοχές από
την ΕΤΕΣΕΠ και να τις πουλήσει στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών, εάν πιστεύει
ότι οι μετοχές αυτές (ή η συγκεκριμένη μετοχή) είναι υπερτιμημένες και
αναμένει πτώση. Το γενικό σκεπτικό μπορεί να δοθεί με το εξής υποθετικό
παράδειγμα. Έστω ότι μία μετοχή σήμερα στοιχίζει στο ΧΑΑ 1.000 δραχμές και ο
επενδυτής πιστεύει ότι τις επόμενες ημέρες η τιμή της θα πέσει. Τότε
δανείζεται (έστω 100 μετοχές) από την ΕΤΕΣΕΠ και τις πουλάει στο Χρηματιστήριο
εισπράττοντας έτσι 100.000 δρχ. Αν επαληθευτούν οι προβλέψεις του και η τιμή
της μετοχής φθάσει στις 500 δραχμές τις ξαναγοράζει καταβάλλοντας 50.000 δρχ.
και τις επιστρέφει στην ΕΤΕΣΕΠ πληρώνοντας το ενοίκιο (επιτόκιο για τις ημέρες
που τις δανείστηκε), ενώ θα πάρει πίσω τις εγγυήσεις τους. Το κέρδος του
επενδυτή από τη στρατηγική αυτή είναι 50.000 δρχ. μείον τους τόκους που
πλήρωσε στην ΕΤΕΣΕΠ. Οι τόκοι αυτοί διανέμονται στη συνέχεια από την ΕΤΕΣΕΠ σε
όσους έχουν δανείσει τις μετοχές τους σε αυτήν.

Αν, όμως, δεν επαληθευτούν οι προβλέψεις του επενδυτή, τότε αυτός θα
αναγκαστεί να τις ξαναγοράσει σε υψηλότερη τιμή και θα επιβαρυνθεί από την
αύξηση της τιμής, από το επιτόκιο (ενοίκιο) και από το κόστος δέσμευσης των εγγυήσεων.