Ένας θεσμός με… λίγες διαρροές

Ένας μήνας έχει περάσει από την άδεια χωρίς… επιστροφή του Χρ. Παπαδόπουλου
και ο (οκτάκις) ισοβίτης, «εγκέφαλος» της «εταιρείας δολοφόνων», εξακολουθεί
να διαφεύγει της σύλληψης. Όπως εξακολουθούν και οι αντιδράσεις για την άδεια
που του χορηγήθηκε και η οποία, όπως δείχνουν τα πρώτα στοιχεία από την ΕΔΕ
που διενεργείται, ήταν καθ’ όλα νόμιμη. Αναπόφευκτα, το αίτημα προς το αρμόδιο
υπουργείο Δικαιοσύνης, που υποβλήθηκε και μέσω αιχμηρών ερωτήσεων βουλευτών
στη Βουλή, είναι να υπάρξουν τροποποιήσεις στο θεσμικό πλαίσιο για τη χορήγηση
αδειών σε κρατουμένους. Ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Μιχ. Σταθόπουλος άφησε
ανοικτό το ενδεχόμενο αλλαγών, αν και τόνισε ότι οι βασικές διατάξεις του
επίμαχου νόμου θα μείνουν αμετάβλητες.

Το υπουργείο Δικαιοσύνης επικαλείται στατιστικά στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία
κατά τη δεκαετία που εφαρμόζεται και στη χώρα μας ο θεσμός της χορήγησης
αδειών σε καταδίκους ο αριθμός των κρατουμένων που εκμεταλλεύτηκαν τις νόμιμες
άδειες για να διαφύγουν είναι αμελητέος (μόλις 1%).

Τα ονόματα όμως ορισμένων καταδίκων που αποφάσισαν να… παρατείνουν τη άδεια,
αρκούν για να επιφέρουν σοβαρά πλήγματα στο θεσμό και, συνακόλουθα, να
προκαλέσουν μεγάλη ανησυχία (και σε αρκετές περιπτώσεις την εύλογη οργή…)
στην κοινή γνώμη. Γιατί εκτός από τον ισοβίτη Χρ. Παπαδόπουλο είχαν ξεφύγει
και ο Βαγγέλης Ρωχάμης, ο μεγαλέμπορος ναρκωτικών Αντέμ Χουσεΐνογλου κ.ά.

Σε όλες τις χώρες της Ευρώπης

­ 1991: Ο θεσμός της χορήγησης αδειών σε κρατουμένους αρχίζει να
εφαρμόζεται και στην Ελλάδα, ενώ έκανε «πρεμιέρα» στις ΗΠΑ τη δεκαετία του
’50. Από το 1957 έχει συμπεριληφθεί και στους Κανονισμούς του ΟΗΕ για τη
μεταχείριση κρατουμένων. Ο θεσμός εφαρμόζεται σήμερα σε όλες τις χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

­ Ένας κρατούμενος για να υποβάλει αίτηση χορήγησης αδείας (πενθήμερης ή
οκταήμερης) πρέπει να έχει εκτίσει το 1/5 της ποινής του ή τουλάχιστον 8
χρόνια εάν είναι καταδικασμένος σε ισόβια. Νέα άδεια μπορεί να ζητήσει ύστερα
από την πάροδο τουλάχιστον δύο μηνών από την λήξη της προηγούμενης, ενώ
ετησίως οι μέρες αδειών δεν μπορούν να ξεπερνούν τις 40.

­ Ο ισχύον σωφρονιστικός κώδικας (νόμος 2776/99) προβλέπει ότι δεν μπορεί
να χορηγηθεί άδεια σε υπόδικο ή διωκόμενο για άλλο αδίκημα ή ύποπτο για τη
διάπραξη νέων αδικημάτων. Το τελευταίο κριτήριο βασίζεται στις εκτιμήσεις του
τριμελούς συμβουλίου διοίκησης της φυλακής (το οποίο εγκρίνει την άδεια), που
κάποιες φορές αποδεικνύονται εσφαλμένες… Κάθε παραβάτης που θα συλληφθεί,
πάντως, θα αντιμετωπίσει πειθαρχικές και ποινικές ευθύνες, ενώ δεν θα μπορεί
να λάβει άδεια τουλάχιστον για ένα χρόνο…

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΟΥΣΗΣ

Δικαίωμα από Σύνταγμα και Σωφρονιστικό Κώδικα

Το ποινικό μας σύστημα δεν προβλέπει ­ όπως π.χ. το γαλλικό ­ «ασυμπίεστες
ποινές» (peines incompressibles), η έκτιση των οποίων γίνεται χωρίς να
χορηγούνται ευεργετικά μέτρα (όπως άδειες, υπό όρους απόλυση κ.λπ.), ούτε
τιμωρεί την τρίτη υποτροπή με γενική σωφρονιστική τιμώρηση ­ όπως π.χ. το
αμερικανικό σύστημα όπου ισχύει η αρχή «Three strikes and you ‘re out».

Επίσης η εγκληματολογική θεωρία δεν αποδέχεται ότι υπάρχουν εξαρχής και εκ της
φύσεως του τελεσθέντος εγκλήματος «αβελτίωτοι» εγκληματίες (οι οποίοι απλώς
πρέπει να σαπίσουν, μέχρι να πεθάνουν, στη φυλακή).

Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, αυτός που καταδικάζεται σε ισόβια κάθειρξη έχει
όλα τα εκ του Συντάγματος και εκ του Σωφρονιστικού Κώδικα (Ν. 2776/99)
απορρέοντα δικαιώματα. Ανάμεσα στα δικαιώματα αυτά υψηλή θέση κατέχει η
επικοινωνία με το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον (κεφάλαιο έβδομο Σωφρονιστικού
Κώδικα) όπου στα άρθρα 54, 55, 56, 57, 58 ρυθμίζονται τα σχετικά με τις
άδειες.

Σύμφωνα λοιπόν με το άρθρο 55, ο «ισοβίτης» μπορεί να ζητήσει πενθήμερη άδεια
μετά την έκτιση 8 ετών κράτησης, ενώ, σύμφωνα με το άρθρο 56, μπορεί να
ζητήσει οκταήμερη άδεια εάν έχει εκτίσει 12 χρόνια κράτησης.

Υπενθυμίζω ότι σύμφωνα με το άρθρο 105 του Ποινικού Κώδικα ο ισοβίτης μπορεί
να απολυθεί υπό όρους στα 16 χρόνια (ή στα 20 χρόνια εάν του έχουν επιβληθεί
και άλλες ποινές).

Να σημειωθεί ότι με τη Γνωμοδ. 7/93 του εισαγγελέως του Αρείου Πάγου έχει
κριθεί πως ακόμα και για τους κρατουμένους σε δις ή τρις ισόβια (με την αυτή
απόφαση) αρκεί το διάστημα των 8 ετών για να τους χορηγηθεί η πρώτη άδεια.

Αφού λοιπόν η κακουργηματική πράξη δεν αρκεί για να θεωρηθεί κάποιος «ισόβια
επικίνδυνος», αφού το δικαίωμα στη δεύτερη ευκαιρία και στην κοινωνική
επανένταξη το έχουν όλοι οι κρατούμενοι, αφού η εμπειρία και η πρακτική
αποδεικνύουν ότι οι άδειες αποσυμπιέζουν τις φυλακές και την ψυχολογία του
κάθε κρατούμενου, αφού δεν επιτρέπουν ούτε ο πολιτισμός μας ούτε οι διεθνείς /
ευρωπαϊκές μας δεσμεύσεις να επιστρέψουμε σε «κάτεργα κολασμένων», θεωρώ
χρήσιμο, ανθρωπιστικό και αναγκαίο να χορηγούνται ­ σύμφωνα με τις
προβλεπόμενες προϋποθέσεις ­ άδειες και στους ισοβίτες.

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥΛΑΚΟΣ

Μόνο στον τελευταίο χρόνο της κράτησης

Διαβόητοι εγκληματίες, οι οποίοι εξέτιαν ποινές ισόβιας κάθειρξης, όπως ο
μεγαλέμπορος ναρκωτικών Χουσεΐνογλου και ο εγκέφαλος της εταιρείας δολοφόνων,
Χρήστος Παπαδόπουλος, πέτυχαν να δραπετεύσουν εκμεταλλευόμενοι τον θεσμό των
αδειών κρατουμένων. Όπως ήταν επόμενο, θόρυβος πολύς σηκώθηκε και μεγάλη
συζήτηση άνοιξε γύρω από τον θεσμό των αδειών.

Δεν είναι ούτε εύκολο ούτε επιτρεπτό να απορρίψει κανείς ολοκληρωτικά τον
θεσμό αυτό, ο οποίος δικαιολογείται από την ανάγκη εξανθρωπισμού του
σωφρονιστικού συστήματος και από την κοινωφελή επιδίωξη σταδιακής επανεντάξεως
του κρατουμένου στην κοινωνία, μετά την αποφυλάκισή του.

Υπάρχουν όμως κατηγορίες κρατουμένων, για τις οποίες οι δικαιολογητικοί λόγοι
καθιερώσεως του θεσμού πρέπει να υποχωρούν μπροστά στην επιτακτική ανάγκη
προστασίας της κοινωνίας από τους κινδύνους που συνεπάγεται η χορήγηση αδειών
και εμπεδώσεως αισθήματος ασφαλείας στο κοινωνικό σύνολο. Τέτοιες κατηγορίες
είναι των ισοβιτών κρατουμένων, των κρατουμένων εμπόρων ναρκωτικών και των
βιαστών. Η έντονη κοινωνική απαξία των εγκλημάτων για τα οποία κρατούνται
είναι πρόδηλη. Στις περιπτώσεις μάλιστα των ισοβιτών κρατουμένων, οι άδειες
επιτείνουν την εικονικότητα της επιβαλλομένης από τα δικαστήρια ποινής της
ισόβιας κάθειρξης, αφού τα ισόβια, κατά την έκτιση, δεν επιτρέπεται να
υπερβούν τα 16 χρόνια, μετά δε την έκτιση ποινής 8 ετών, παρέχεται η
δυνατότητα τακτικών αδειών συνολικής διάρκειας περίπου 60 ημερών κατ’ έτος.
Έτσι, στη συνείδηση της κοινωνίας ακυρώνεται πλήρως η αποτρεπτική αξία των
επιβαλλομένων από τα δικαστήρια ποινών. Παράλληλα απλώνεται και η ανασφάλεια
στους πολίτες, όταν βλέπουν να κυκλοφορούν ανάμεσά τους ειδεχθείς φονιάδες ή
μεγαλέμποροι ναρκωτικών, 8 μόλις χρόνια μετά τη σύλληψη και φυλάκισή τους.

Αλήθεια, τι προέχει επιτέλους; Η επιείκεια και η φιλανθρωπία απέναντι σε
ειδεχθείς εγκληματίες ή η περιφρούρηση των υψίστων εννόμων αγαθών και
φιλησύχων πολιτών;

Σε κάθε όμως περίπτωση, ο θεσμός των αδειών πρέπει να εφαρμόζεται και στις
παραπάνω κατηγορίες κρατουμένων, αλλά μόνο κατά τα τελευταία ένα ή δύο έτη της
κράτησης, για να διευκολύνεται η κοινωνική τους επανένταξη, η οποία λειτουργεί
υπέρ της κοινωνίας.

Ο καθηγητής Εγκληματολογίας Γιάννης Πανούσης είναι πρόεδρος του
Κεντρικού Επιστημονικού Συμβουλίου Φυλακών (ΚΕΣΦ).

Ο δικηγόρος Απόστολος Ανδρεουλάκος είναι βουλευτής της Ν.Δ. στη Β’
Αθήνας.

LINKS:

*http:www.ministryofjustice.gr
(ο δικτυακός τόπος του υπουργείου Δικαιοσύνης που δέχεται παράπονα και προτάσεις…)