ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ «Η καρδιά χτυπά αριστερά»

Πριν από λίγο καιρό η διεθνής αγγλική εταιρεία Marks and Spencer ανακοίνωσε
ότι «κλείνει» όλα τα καταστήματά της στην ηπειρωτική Ευρώπη στο πλαίσιο μιας
καινούργιας στρατηγικής λόγω της παγκοσμιοποίησης. Μόνο στη Γαλλία
«εξαφανίστηκαν» 1.700 θέσεις εργασίας.

Οι συνδικαλιστές αντέδρασαν έντονα κι ένα γαλλικό δικαστήριο διέταξε την
αγγλική εταιρεία να συμμορφωθεί με τους αντίστοιχους εργατικούς νόμους. Ο Λ.
Ζοσπέν συνηγόρησε για την οικονομία, αλλά όχι για την κοινωνία της αγοράς.

Την ίδια ακριβώς περίοδο οι Γάλλοι πολιτικοί καλούσαν τους καταναλωτές, τα
σχολεία και τους δήμους να μποϊκοτάρουν τα cookies της δικής τους εταιρείας,
της Danone που αποκάλυπτε επίσης το σχέδιό της για την περικοπή 2.000 θέσεων
απασχόλησης σ’ όλη την Ευρώπη. Το ίδιο εφιαλτικό σενάριο για τον εκτοπισμό
7.000 θέσεων εργασίας γνωστοποιούσε ταυτόχρονα και η ολλανδική εταιρεία
Philips.

Απολύσεις, ανισότητες, φτώχεια. Έτσι, τραγικά ξαναμπαίνουν στην ημερήσια
διάταξη τα μεγάλα αιτήματα του ανεπανάληπτου κινήματος του Σιάτλ για τη
διαμόρφωση ενός διαφορετικού μοντέλου για την παγκοσμιοποίηση που δεν θα
προκαλεί τέτοιες εκτεταμένες περιθωριοποιήσεις. Κάποιοι, βέβαια, όπως ο
Krugman ή ο Lafontaine, αμφισβητούν έντονα αν οι εξευτελιστικοί μισθοί του
Πεκίνου ή των Ινδιών μπορούν να επηρεάζουν τους υψηλούς μισθούς των Ευρωπαίων
στο πλαίσιο του γνωστού μηχανισμού για την εξίσωση των συντελεστών της
παραγωγής σε παγκόσμια κλίμακα. Άλλοι μιλούν για την ελλειπτική
παγκοσμιοποίηση που έχει βασικά χρηματοπιστωτική έκφανση, αφού οι ηλεκτρονικά
συνδεδεμένες κεφαλαιαγορές διακινούν κάθε μέρα ένα τρισεκατομμύριο δολάρια,
γεγονός που εμποδίζει ολοκληρωτικά την εφαρμογή μιας εθνικής οικονομικής
πολιτικής σε μια μόνο χώρα.

Ανεξάρτητα πάντως απ’ αυτό, η ανισότητα στον πλούτο αυξάνεται συνεχώς, αφού,
σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη των Ηνωμένων Εθνών, οι 358 δισεκατομμυριούχοι
κατέχουν σήμερα συνδυασμένα περιουσιακά στοιχεία που υπερβαίνουν το συνολικό
ετήσιο εισόδημα του μισού πληθυσμού που ζει στη γη. Επιπλέον 600 εκατομμύρια
είναι άστεγοι. Μάλιστα, το μοντέλο του «πολιτισμικού καπιταλισμού» που
περιγράφει ο Rifkin θα οξύνει την κατάσταση αυτή, αφού μερικά ισχυρά δίκτυα θα
ελέγχουν την επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων και το κεντρικό ζήτημα δεν θα
είναι η ιδιοκτησία, αλλά η «πρόσβαση» σ’ αυτόν τον μεταμοντέρνο κόσμο.
Παράλληλα η πολιτισμική ηγεμονία των ΗΠΑ διογκώνεται. Είναι χαρακτηριστικό,
έτσι, ότι το 80% των κινηματογραφικών ταινιών είναι αμερικανικές.

Υπάρχει, όμως, ένα ευρωπαϊκό ή παγκόσμιο κοινωνικό κίνημα που μπορεί να
περιορίσει τις επαχθείς παρενέργειες της παγκοσμιότητας, όπως είναι η
απίστευτη φτώχεια των χωρών του Τρίτου Κόσμου; Η απάντηση είναι, δυστυχώς,
όχι. Ίσως, η μεγαλύτερη επιτυχία αυτών των ποικιλόμορφων κινημάτων ήταν η
ακύρωση της πολυμερούς συμφωνίας για τις επενδύσεις το 1998, που περιόριζε την
εξουσία των εθνικών κυβερνήσεων υπέρ της ανεξέλεγκτης ροής των κεφαλαιουχικών
αγαθών των μεγάλων επιχειρήσεων. Από την άλλη μεριά βέβαια, τα συνδικαλιστικά
κινήματα διατηρούν σήμερα την εθνική τους προοπτική. Όταν, έτσι η Renault
«έκοψε» 3.000 θέσεις εργασίας στο Βέλγιο, καμία εργατική ένωση δεν αντέδρασε
στην υπόλοιπη Ευρώπη. Το ίδιο ακριβώς έγινε όταν η Nissan απέλυσε 20.000
εργαζόμενους στην Ιαπωνία. Επομένως, η ιστορική πρόκληση είναι η εξής: Δηλαδή,
η διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού κοινωνικού κινήματος που θα έχει διεθνικές
στοχεύσεις (περιβάλλον, κοινωνική ασφάλιση, όροι της εργασίας κ.λπ.).

Ένα τέτοιο κίνημα θα σηματοδοτεί με τη σειρά του νέες ιδεολογικές αξίες που
συμπυκνώνονται επιτυχημένα στα λιτά λόγια του Lafontaine: «Das Herz wird…
nicht an der Βörse gehandelt. Es schlägt links» (η καρδιά χτυπάει
αριστερά και όχι στο Χρηματιστήριο).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.