Η Ευρώπη των πανεπιστημίων

Ποιο θα είναι το μέλλον; Τα πανεπιστήμια της Ευρώπης προσπαθούν να συντονιστούν ώστε να γίνουν ανταγωνιστικά προς τα ΑΕΙ των ΗΠΑ και να πετύχουν καλύτερη σύνδεση σπουδών – αγοράς εργασίας. Σε ποιον βαθμό θα το πετύχουν θα εξαρτηθεί από τις συμφωνίες που θα γίνουν στην Πράγα, στη δεύτερη σύνοδο των Ευρωπαίων υπουργών Παιδείας μετά την Μπολόνια

Την ιδια στιγμή που στη χώρα μας εξελίσσεται μια σκληρή μάχη ανάμεσα στους δυο
“Πυλώνες της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης”, τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ, με επίκεντρο τις
λέξεις-κλειδιά “αξιολόγηση” και “επαγγελματικά δικαιώματα αποφοίτων”,
ολόκληρος ο εκπαιδευτικός κόσμος της Ευρώπης ετοιμάζεται να ασχοληθεί με τα
ίδια ακριβώς θέματα στη σύνοδο 29 Ευρωπαίων υπουργών Παιδείας, που ξεκινά στις
18 Μαΐου στην Πράγα.

Πώς θα γίνει συντονισμένα σε όλη την Ευρώπη η αξιολόγηση πανεπιστημίων και
ΤΕΙ; Πώς τα πανεπιστημιακά πτυχία θα είναι συγκρίσιμα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές
χώρες και πώς οι πανεπιστημιακές σπουδές θα αποκτήσουν μεγαλύτερη σύνδεση με
την αγορά εργασίας, ώστε οι απόφοιτοι να βρίσκουν ευκολότερα δουλειά; Πόσα
χρόνια χρειάζονται για την απόκτηση πτυχίου που θα οδηγεί στον επαγγελματικό
στίβο, αρκούν μήπως τρία; Αυτά είναι τα κύρια θέματα συζήτησης στην Πράγα,
εξηγεί ο γραμματέας Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης του υπουργείου Παιδείας κ. Διον.
Κλάδης.

Η σύνοδος της Πράγας έρχεται ως συνέχεια των αποφάσεων για τη σύγκλιση των
ευρωπαϊκών συστημάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης σε έναν “Ενιαίο Χώρο” που
ελήφθησαν στην Μπολόνια της Ιταλίας το 1999 και κωδικοποιήθηκαν στη “Διακήρυξη
της Μπολόνιας” ενα είδος “εκπαιδευτικού Μάαστριχτ”. Τα θέματα αιχμής στην
Πράγα, λοιπόν, αναμένεται να είναι η θέσπιση συστημάτων αξιολόγησης των
πανεπιστημίων σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, ώστε πλέον οι επιδόσεις των ΑΕΙ να
είναι πανευρωπαϊκά συγκρίσιμες, και ο βαθμός σύνδεσης των σπουδών με την αγορά
εργασίας. Θέματα για τα οποία, παρά τη γενική διάθεση συννενόησης, έχουν
εκφραστεί αρκετές αντιρρήσεις απο διάφορες χώρες, ανάμεσα στις οποίες και η
δική μας.

Για να κοπάσουν οι αντιρρήσεις τόσο στα θέματα αυτά όσο και στα προγενέστερα
που έθεσε η Διακήρυξη της Μπολόνιας (το περίφημο “3-5-8”, δηλαδή η δομή των
σπουδών σε 3 χρόνια για πτυχίο, 5 για μεταπτυχιακό και 8 για διδακτορικό, η
απασχολησιμότητα, κ.λπ.), ο πρόεδρος των Ευρωπαίων πρυτάνεων και βασικός
εμπνευστής του Κοινού Ευρωπαϊκού Χώρου Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης κ. Γκάι
Χάουγκ, εξέδωσε τον περασμένο μήνα μελέτη για την πρόοδο της υλοποίησης της
Διακήρυξης, στην οποία τονίζει κατηγορηματικά ότι:

* Η σύγκλιση δεν προσπαθεί να επιβάλει ομοιογενοποίηση των διαφορετικών
ευρωπαϊκών συστημάτων, αλλά μόνο να τα οργανώσει καλύτερα ώστε να είναι
συγκρίσιμα.

* Είναι απολύτως συμβατή με τα διάφορα “δυαδικά” συστήματα Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης (π.χ., ΑΕΙ – ΤΕΙ).

* Το σύστημα μεταφοράς διδακτικών πιστωτικών μονάδων των φοιτητών από κράτος
σε κράτος έχει στόχο να οργανώσει καλύτερα τις διαφορετικές σπουδές της
Ευρώπης, και δεν μπορεί να επιβάλει σε ένα πανεπιστήμιο να αναγνωρίσει
αδιακρίτως τη μεταφορά που κάποιος φοιτητής θα επιχειρήσει, έχοντας λάβει
μονάδες από κάποιο μη αναγνωρισμένο ίδρυμα στη χώρα του. Αυτό έχει μεγάλη
σημασία για την Ελλάδα, καθώς βάζει φρένο στην προσδοκία των “κολεγίων” που
συνεργάζονται με ΑΕΙ του εξωτερικού.

* Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους τα πτυχία μπορεί να “σχετίζονται με
την αγορά εργασίας” και η ανάγκη που προκύπτει δεν είναι ο πλήρης συσχετισμός,
αλλά να ανοίγουν πραγματικές πιθανότητες εισδοχής σε αυτήν για τους αποφοίτους
των πανεπιστημίων.

Ο Έλληνας υπουργός Παιδείας κ. Πέτρος Ευθυμίου θα μετάσχει στη σύνοδο, η οποία
έχει στόχο να συγκεκριμενοποιήσει το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των συμφωνιών
με καταληκτικό όριο το 2010, έχοντας ένα αρκετά περίπλοκο έργο: από τη μια
πλευρά, να μην απομονωθεί η Ελλάδα μένοντας εκτός των τεκταινομένων στην
υπόλοιπη Ευρώπη και να ακολουθήσει πιστά τις συμφωνίες με τις οποίες δεν έχει
λόγο να διαφωνεί.

Τέτοιες κοινά αποδεκτές συμφωνίες είναι κατ’ αρχήν η θέσπιση αξιόπιστου
συστήματος αξιολόγησης των πανεπιστημίων. Επίσης, η κινητικότητα φοιτητών και
καθηγητών ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες, η θέσπιση συστήματος μεταφοράς
διδακτικών πιστωτικών μονάδων και ο καθορισμός ενιαίου τρόπου με τον οποίο θα
υπολογίζονται σε όλη την Ευρώπη. Ακόμα, η θέσπιση ενός “συμπληρώματος πτυχίου”
ώστε να μπορεί να αναγνωρίζονται τα πρόσθετα προσόντα των σπουδαστών.

Από την άλλη πλευρά όμως πρέπει να πείσει ότι η χώρα μας δεν είναι δυνατόν να
ακολουθήσει ορισμένες κατευθύνσεις, όπως η τριετής διάρκεια των προπτυχιακών
σπουδών. Η χώρα μας δέχεται τη διατύπωση “σπουδές 2 κύκλων (προπτυχιακού –
μεταπτυχιακού) και 3 τίτλων (πτυχίο – μεταπτυχιακό – διδακτορικό)”, όμως
θεωρεί ότι η κάθε χώρα πρέπει να αποφασίζει μόνη της και χωρίς δεσμεύσεις ως
προς τη διάρκειά τους. Αυτό, με την πρόσφατη επεξήγηση του κ. Χάουγκ,
θεωρείται πλέον σίγουρο ότι θα γίνει κατανοητό. Ήδη εξάλλου η τάση είναι να μη
γίνεται πλέον αναφορά σε χρόνο σπουδών αλλά σε πιστωτικές μονάδες που
αντιστοιχούν στον χρόνο αυτόν ώστε το πτυχίο να παρέχεται όταν ο φοιτητής
συγκεντρώσει τουλάχιστον 180 έως 240 μονάδες. Ωστόσο οι περισσότερες
ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν σαφή τάση να ακολουθήσουν το μοντέλο του τριετούς
“επαγγελματικού” πτυχίου, οπότε ζητούμενο είναι τι θα γίνει αν η χώρα μας
μείνει από τις ελάχιστες που δεν θα το ακολουθήσουν.

Επίσης, ο υπουργός Παιδείας πρέπει να κάνει σαφές ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται
να προβεί σε έμμεση αναγνώριση ιδιωτικών πανεπιστημίων (μέσω των ξένων ΑΕΙ που
συνεργάζονται με ελληνικά “κολέγια”) εξηγώντας ότι αυτό είναι αντίθετο με το
Σύνταγμα και, ακόμα, ότι η πλήρης και απόλυτη σύνδεση των πανεπιστημιακών
σπουδών με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας (κάτι που προωθούν κυρίως οι
Βρετανοί) δεν είναι εφικτή λόγω διαφορετικής φιλοσοφίας της ελληνικής
εκπαίδευσης, που ­σε αντίθεση με το αγγλοσαξονικό μοντέλο­ ενδιαφέρεται όχι
μόνο για την επαγγελματική αποκατάσταση, αλλά και για την ακαδημαϊκή γνώση.

Εκεί, ουσιαστικά, αναμένεται να γίνει το μεγάλο “παζάρι”, ευτυχώς όχι με μόνη
την Ελλάδα αντίθετη. Η Βρετανία, η Ολλανδία και το Βέλγιο λιγότερο, αλλά και η
Γερμανία και η Γαλλία είναι οι χώρες που πιέζουν προς την κατεύθυνση
επικράτησης του μοντέλου του “εμπορικού πανεπιστημίου”, δηλαδή του
πανεπιστημίου που έχει μεγάλη σύνδεση με την αγορά, κάνει εκτεταμένες έρευνες
για επιχειρήσεις, επιχορηγείται από αυτές και οι φοιτητές του απορροφώνται
γρήγορα. Πολλές από αυτές τις χώρες έχουν ήδη θεσπίσει το λεγόμενο
“επαγγελματικό πτυχίο”, που κατόπιν σύντομων σπουδών τριετούς διάρκειας οδηγεί
τον απόφοιτο στην αγορά εργασίας. Αντίθετα, η Ελλάδα, η Ιταλία (που όμως
θέσπισε κι εκείνη τριετές επαγγελματικό πτυχίο), η Πορτογαλία, η Αυστρία και
οι ενώσεις των Ευρωπαίων φοιτητών αρνούνται να δεχτούν ιδιαίτερα μεγάλη
διείσδυση των επιχειρήσεων στα πανεπιστήμια ενώ ενδιάμεση στάση τηρούν οι
άλλες χώρες.