ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η χαμένη αθωότητα

Είναι αλήθεια ότι πάντα θέλαμε να γίνουμε Σουηδία. Μάλλον το κοινωνικό της
κράτος ζηλεύαμε όμως, όχι την πολιτική της στο ζήτημα των ναρκωτικών.

Ζήτημα επιβίωσης. Φύλλα κόκας μετατρέπονται σε κοκαΐνη

Πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μπορούσε κανείς να αγοράσει κοκαΐνη, μορφίνη
ή ηρωίνη σε οποιοδήποτε φαρμακείο, και μάλιστα σε λογική τιμή. Το μόνο που
χρειαζόταν ήταν συνταγή. Ο μέσος χρήστης ναρκωτικών ήταν έτσι μια αξιοσέβαστη
μεσήλικας νοικοκυρά που ήθελε να της περάσουν τα νεύρα. Και οι περισσότεροι
χρήστες δεν είχαν κανένα πρόβλημα. Ο Γλάδστων συνήθιζε πριν από τις ομιλίες
του στη Βουλή να πίνει δύο γουλιές λαύδανο, ένα διάλυμα οπίου. Η Βασίλισσα
Βικτωρία χρησιμοποιούσε ένα βάμμα κάνναβης για τους πόνους της περιόδου. Το
περίεργο, γράφει ο Μάρεκ Κον στο βιβλίο του «Τα κορίτσια της ντόπας» (εκδ.
Granta), δεν είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί έπαιρναν ναρκωτικά. Το πραγματικά
περίεργο είναι ότι θεωρούμε περίεργη τη συμπεριφορά τους.

Όλα άλλαξαν το 1898, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες προσάρτησαν τις Φιλιππίνες και
απαγόρευσαν στους ντόπιους να καπνίζουν όπιο. Η απαγόρευση επεκτάθηκε στη
συνέχεια και στην Αμερική, με αποτέλεσμα οι καπνιστές να στραφούν στη μορφίνη,
την κοκαΐνη και την ηρωίνη. Οι νέοι χρήστες δεν ήταν πια νευρικές κυρίες, αλλά
τζογαδόροι, πόρνες, μαστροποί και παιδεραστές. Τα ναρκωτικά άρχισαν να
συνδέονται με τη διαστροφή και την εγκληματικότητα. Κι έπειτα πέρασαν στην
Ευρώπη, κυρίως μέσω των Αμερικανών στρατιωτών που στάθμευαν στη Βρετανία κατά
τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για να αποτρέψει τη μόλυνση του στρατού της, η
βρετανική κυβέρνηση αποφάσισε «εκτάκτως» το 1916 να απαγορεύσει τη χρήση οπίου
και κοκαΐνης. Όπως συμβαίνει όμως με τα περισσότερα έκτακτα μέτρα που
λαμβάνονται σε καιρό πολέμου, έτσι κι αυτό δεν ήρθη ποτέ. Η απαγόρευση των
ναρκωτικών, γράφει ο Μάρεκ Κον, αποτέλεσε άλλο ένα καρφί στο φέρετρο της
φιλελεύθερης Αγγλίας, ο θάνατος της οποίας είχε ολοκληρωθεί με το τέλος του
πολέμου.

Τα τελευταία χρόνια, πάντως, κάτι άρχισε να αλλάζει. Είναι χαρακτηριστικό ότι
οι μισές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (7 στις 15) δεν τιμωρούν την προσωπική
χρήση οποιουδήποτε είδους ναρκωτικών ή επιβάλλουν απλές διοικητικές κυρώσεις.
Σε ό,τι αφορά την κάνναβη, το μέτωπο είναι ακόμη ευρύτερο. Μόνο τέσσερις χώρες
εξακολουθούν επισήμως να τιμωρούν την κατανάλωσή της: η Γαλλία, η Φινλανδία, η
Σουηδία και η Ελλάδα. Αλλά κι αυτές αρχίζουν να βάζουν νερό στο κρασί τους.
Μια κυβερνητική οδηγία που εκδόθηκε το 1999 στη Γαλλία προτείνει να μη
διώκονται οι απλοί χρήστες, αλλά να τους προτείνεται μια θεραπευτική αγωγή.
Και στην Ελλάδα ακούγονται τον τελευταίο καιρό γενναία λόγια. «Ποτέ δεν θα
ξαναβρούμε εκείνη την αθωότητα», έγραψε ο Φίλιπ Λάρκιν. Εκείνη την ευφυΐα,
όμως; Εκείνη την ελευθερία;