Μορφωμένοι, 40άρηδες και Αθηναίοι οι συστηματικοί πότες

Η υπεύθυνη της μελέτης, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Αντωνία Τριχοπούλου

Οι σαραντάρηδες Αθηναίοι, με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, είναι οι πιο
συστηματικοί πότες στην Ελλάδα. Οι διαζευγμένοι όμως ­ και, περιέργως, όχι
όσοι ζουν μόνοι ή είναι χήροι ­, οι αγρότες και οι πιο αμόρφωτοι είναι αυτοί
που κάνουν τα πιο συχνά και έντονα μεθύσια.

Πρόσφατη πανεπιστημιακή μελέτη σε περίπου 15.000 Έλληνες (από το Καστελλόριζο
έως το Δέλτα του Έβρου), τα αποτελέσματα της οποίας βρίσκονται υπό δημοσίευση
στο έγκυρο επιστημονικό περιοδικό «Substance Use and Misuse», έδειξε ότι ένας
στους 5 νεαρούς και ενήλικους ή μεσήλικους Έλληνες πίνει περισσότερα από 3
ποτήρια αλκοόλ την ημέρα. Πάνω από 7 στους 10 άνδρες στην Ελλάδα, ηλικίας
20-59 χρόνων, βρέθηκε ότι πίνουν καθημερινά 3 ή λιγότερα ποτήρια αλκοόλ.

Στις γυναίκες, βρέθηκε ότι περισσότερες από 7 στις 10, ηλικίας 20 έως 49
χρόνων, πίνουν 2 ή λιγότερα ποτήρια αλκοόλ την ημέρα. Μόνο το 4,3% των
Ελληνίδων ηλικίας 20-40 χρόνων και το 3% των Ελληνίδων 40-59 χρόνων πίνουν
περισσότερα από 2 ποτήρια την ημέρα.

Πώς έγινε η έρευνα

Η μελέτη, με τίτλο «Κοινωνικοδημογραφικοί συσχετισμοί της αποχής και της
κατάχρησης αλκοόλ στον ελληνικό πληθυσμό», εκπονήθηκε από το Τμήμα Υγιεινής
και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, το Ερευνητικό
Ινστιτούτο Εξαρτήσεων και το Τμήμα Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου «Έρασμος»
του Ρότερνταμ της Ολλανδίας (Μπεγόνια Σαν Ζοσέ, Παγώνα Λάγιου, Γιάννης
Χλόπτσιος και Αντωνία Τριχοπούλου). Η έρευνα εντάσσεται στο πλαίσιο του
ελληνικού προγράμματος της «Ευρωπαϊκής Προοπτικής Διερεύνησης στον Καρκίνο και
στη Διατροφή» (μελέτη EPIC). Η μεγάλη αυτή ευρωπαϊκή έρευνα γίνεται ταυτόχρονα
σε 9 χώρες (Δανία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Ολλανδία, Ισπανία,
Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο).

«Σκοπός της μεγάλης αυτής έρευνας ­ του EPIC ­, που έχει αρχίσει πριν από 10
χρόνια και πρόκειται να διαρκέσει συνολικά 20 χρόνια, είναι η παρακολούθηση
ανά 3 χρόνια της υγείας και της διατροφής χιλιάδων Ευρωπαίων», λέει η υπεύθυνη
της μελέτης για την Ελλάδα, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο
Αθηνών κ. Αντωνία Τριχοπούλου. «Αυτά είναι τα πρώτα στοιχεία από μια πολύ καλή
έρευνα για το αλκοόλ στην Ελλάδα ­ και θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι η
σουηδική προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει θέσει το αλκοόλ και την
αντιμετώπισή του ως υγειονομική προτεραιότητα. Τα αποτελέσματα της έρευνάς μας
βοηθούν στον προσδιορισμό των ομάδων υψηλού κινδύνου για ασθένειες που
σχετίζονται με τη μεγάλη ή τη μικρή κατανάλωση αλκοόλ και στη χάραξη εθνικής
στρατηγικής για πρόληψη ή παρέμβαση, ιδιαίτερα για την πρόληψη των τροχαίων
ατυχημάτων από μέθη και τον έλεγχο των γεννήσεων».

Το δείγμα της έρευνας αποτελούσαν Έλληνες ηλικίας 20 έως 63 χρόνων απ’ όλη την
Ελλάδα, οι οποίοι ερωτήθηκαν μεταξύ άλλων για την κατανάλωση που έκαναν σε 9
δημοφιλή ποτά (κρασί, μπίρα, βερμούτ, λικέρ, μπράντι, ουίσκι, τζιν, βότκα και
ούζο). Το ερωτηματολόγιο κάλυπτε επίσης κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες
(φύλο, τόπο διαμονής και μορφωτικό επίπεδο), ιατρικό ιστορικό, τρόπο
διατροφής, σωματική δραστηριότητα και χόμπι.

Τι δείχνουν τα αποτελέσματα

Οι Αθηναίοι πίνουν πιο τακτικά λόγω συχνών κοινωνικών συναναστροφών, ενώ οι Έλληνες της περιφέρειας πίνουν λιγότερο συχνά, αλλά κάνουν περιστασιακά έντονα μεθύσια

«Σε όλες τις ομάδες ηλικιών», σχολιάζουν οι ερευνητές, «το ποσοστό των
γυναικών που απέχουν από το αλκοόλ ήταν υψηλότερο των ανδρών που απείχαν. Και
για τους άνδρες και για τις γυναίκες, το ποσοστό όσων δεν έπιναν αυξανόταν με
την ηλικία, ενώ το ποσοστό όσων έκαναν κατάχρηση αλκοόλ μειωνόταν. Όσοι είχαν
χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, οι χήροι και όσοι έμεναν έξω από την ευρύτερη
περιοχή της πρωτεύουσας απείχαν από τα οινοπνευματώδη ποτά σε μεγαλύτερο
ποσοστό από τους υπολοίπους. Αντιθέτως, οι διαζευγμένοι ­ άνδρες και γυναίκες
­ έκαναν κατάχρηση αλκοόλ σε μεγαλύτερο ποσοστό απ’ όσο οι παντρεμένοι».

Ειδικά για τους άνδρες, η κατάχρηση αλκοόλ ήταν πολύ πιο πιθανή επίσης μεταξύ
εκείνων με προχωρημένο μορφωτικό επίπεδο (που είχαν πάνω από 12 χρόνια
εκπαίδευσης) και έμεναν στην περιοχή της πρωτεύουσας ή με το χαμηλότερο
μορφωτικό επίπεδο (6 ή λιγότερα χρόνια εκπαίδευσης) που έμεναν εκτός Αθηνών.
Οι πρώτοι έπιναν πιο τακτικά, ενώ οι δεύτεροι έκαναν περιστασιακά έντονα
μεθύσια. Οι ερευνητές αποδίδουν αυτό το φαινόμενο στο ότι οι πιο μορφωμένοι
κάτοικοι των πόλεων έχουν την ευκαιρία να πίνουν αλκοόλ πιο συχνά σε
κοινωνικές συνευρέσεις, ενώ οι αγρότες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο έχουν
περισσότερες πιθανότητες να εμπλακούν σε μια περιστασιακή κατάχρηση.

Η ελαφρά έως μέτρια κατανάλωση αλκοόλ στους κατοίκους της Αθήνας και στους
μορφωμένους θα μπορούσε ­ κατά τους ερευνητές ­ να αποδοθεί στην εύκολη
πρόσβαση που έχουν αυτοί στα μηνύματα υγείας, τα οποία τους έχουν
ευαισθητοποιήσει για τους κινδύνους της κατάχρησης αλκοόλ αλλά και της αποχής
από αυτό.

«Διαπιστώνουμε και εδώ, όπως και στη διατροφή γενικότερα, ότι ενώ παλαιότερα
οι αγρότες και οι λιγότερο μορφωμένοι ακολουθούσαν την παραδοσιακή ελληνική
διατροφή και οι μορφωμένοι και αστοί έτρωγαν ό,τι πιο ευρωπαϊκό και
ανθυγιεινό, σήμερα γίνεται το αντίστροφο: oι πρώτοι τρώνε μετά μανίας
“φαστ-φουντ” και οι δεύτεροι έχουν επιστρέψει στην παραδοσιακή διατροφή και
στο κρασάκι με το φαγητό», σχολιάζει η κ. Τριχοπούλου.

Όσοι έπιναν κρασί βρέθηκε να έχουν λιγότερες πιθανότητες να γίνουν «σκληροί»
πότες, σε σχέση με όσους έπιναν άλλα οινοπνευματώδη ποτά. «Τα αποτελέσματα της
μελέτης μας δείχνουν ότι το κρασί είναι το ποτό του μέτρου», υπογραμμίζουν οι
ερευνητές.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το να ζει κανείς μόνος έχει συσχετισθεί σε πολλές
ξένες μελέτες με κατάχρηση αλκοόλ, ιδιαίτερα στους άνδρες. Από τα αποτελέσματα
αυτής της ελληνικής μελέτης φαίνεται ότι οι Έλληνες που ζουν μόνοι τους
απέχουν σε μεγαλύτερο ποσοστό από το αλκοόλ σε σχέση με όσους ζουν με
σύντροφο.

Διαφορές από χώρα σε χώρα

Τα πρότυπα της πόσης οινοπνευματωδών ποτών ­ όπως αναφέρεται στη μελέτη ­
διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Στη Νότια Ευρώπη, το ποτό είναι κοινωνικά αποδεκτό
και μέρος της καθημερινής ζωής, ενώ στις ισλαμικές χώρες το αλκοόλ είναι
αντίθετο με τους θρησκευτικούς και παραδοσιακούς κανόνες. Ορισμένοι λαοί, όπως
οι Ιρλανδοί, οι Γερμανοί και οι Ολλανδοί, πίνουν κυρίως μπίρα, ενώ άλλοι, όπως
οι Ιταλοί, οι Ισπανοί και οι Έλληνες πίνουν κυρίως κρασί.

Στις γυναίκες βρέθηκε ότι περισσότερες από 7 στις 10, ηλικίας 20 έως 49 χρόνων, πίνουν 2 ή λιγότερα ποτήρια αλκοόλ την ημέρα

Διαφορές επίσης έχουν παρατηρηθεί όσον αφορά το φύλο. Οι άνδρες που ζουν μόνοι
τους διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να γίνουν συστηματικοί πότες, ενώ σε
όλες τις ευρωπαϊκές χώρες οι γυναίκες πίνουν λιγότερο από τους άνδρες.
Εντούτοις, το ποσοστό των γυναικών που πίνουν αυξάνεται διαχρονικά. «Η
κατανάλωση αλκοόλ είναι γνωστό από έρευνες ότι σχετίζεται με ανεπιθύμητες
ενέργειες, όπως η κίρρωση του ήπατος, τα τροχαία ατυχήματα, οι τραυματισμοί, ο
αλκοολισμός, η επαγγελματική, οικογενειακή και κοινωνική αποδιοργάνωση, η
παραβατική συμπεριφορά (με ποινικά αδικήματα) και οι αυτοκτονίες»,
επισημαίνουν οι επιστήμονες. «Εντούτοις, πριν από περίπου δύο δεκαετίες οι
ερευνητές άρχισαν να συζητούν για το “γαλλικό παράδοξο”. Δηλαδή, τη συχνότητα
της στεφανιαίας νόσου στους Γάλλους, η οποία ήταν το ένα τρίτο περίπου αυτής
στις Ηνωμένες Πολιτείες ­ παρά το γεγονός ότι η γαλλική διατροφή ήταν πλούσια
σε λιπαρές τροφές».

Έρευνες που δημοσιεύθηκαν το 1992 απέδωσαν το παράδοξο αυτό στην υψηλή
κατανάλωση κόκκινου κρασιού, η οποία παραδοσιακά γίνεται στη Γαλλία. Τα
σημαντικά οφέλη από την ελαφρά έως μέτρια κατανάλωση αλκοόλ αναφέρθηκαν και
από άλλους ερευνητές αργότερα στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία. Όσοι
έπιναν με μέτρο βρέθηκε να έχουν χαμηλότερη θνησιμότητα, καθώς και λιγότερα
καρδιακά εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια σε σχέση με όσους δεν έπιναν
καθόλου ή έπιναν πάρα πολύ.

«Σήμερα συνιστούμε στους άνδρες να πίνουν 2-3 ποτηράκια αλκοόλ την ημέρα και
στις γυναίκες ένα ποτηράκι», συμβουλεύει η κ. Τριχοπούλου. «Για τις γυναίκες
δεν συνιστάται περισσότερο, γιατί η μεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ έχει
συσχετισθεί με τον καρκίνο του μαστού ­ αν και αυτό βρίσκεται τελευταία υπό
αμφισβήτηση».

Και οι ερευνητές καταλήγουν: «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι οι ενημερωτικές
εκστρατείες κατά της κατάχρησης αλκοόλ θα πρέπει να εστιασθούν πλέον σε
συγκεκριμένες κοινωνικοδημογραφικές ομάδες».