ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τα διόδια του Δικτύου

«Δεν έχετε κανένα ηθικό δικαίωμα να μας διαφεντεύετε ούτε διαθέτετε κάποια
μέθοδο επιβολής που έχουμε λόγο να φοβόμαστε», έγραψε το 1996 προς τις
κυβερνήσεις του πλανήτη ο Τζον Μπάρλοου, ένας από τους «προφήτες» του
Ίντερνετ, στη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας του Κυβερνοχώρου.

Σήμερα σίγουρα θα αισθάνεται άσχημα καθώς οι πρώτες πραγματικές
απαγορευτικές πινακίδες εμφανίζονται στο Διαδίκτυο. Ευτυχώς ή δυστυχώς;

Η αισιοδοξία του κ. Μπάρλοου ήταν δικαιολογημένη: το Ίντερνετ, ως παγκόσμιο
δίκτυο δικτύων, δεν μπορούσε να ελεγχθεί από εθνικές κυβερνήσεις. Ήταν άλλωστε
δημιουργία του αμερικανικού Πενταγώνου που αποσκοπούσε στην εγγυημένη
παγκόσμια επικοινωνία υπό οποιεσδήποτε συνθήκες ­ «Δεν έχουμε νερό ή ηλεκτρικό
αλλά το Διαδίκτυο δουλεύει μια χαρά!» ήταν ένα από τα πρώτα (ηλεκτρονικά)
μηνύματα που έφθασαν από το Κόμπε το 1994 λίγα λεπτά μετά τον καταστροφικό
σεισμό. Είχε συνεπώς η τεχνολογία ­ αιχμή του δόρατος, για ορισμένους, του
καπιταλιστικού συστήματος ­ δημιουργήσει ένα νέο κόσμο που πλησίαζε την
αναρχική ουτοπία; Μάλλον όχι ­ άλλωστε η τεχνολογία δεν έχει εγγενείς αξίες
και όπως μπορεί να απελευθερώσει, μπορεί και να περιορίσει. Έτσι, όταν κατά τη
διάρκεια της πολύκροτης δίκης «Yahoo! εναντίον γαλλικού κράτους», ο δικαστής
Ζαν Ζακ Γκομέζ ζήτησε τη γνώμη τριμελούς επιτροπής ειδικών για το εάν μπορεί η
μηχανή αναζήτησης Yahoo! να μπλοκάρει την εμφάνιση ναζιστικών σελίδων στους
Γάλλους χρήστες (ή, σωστότερα, σε χρήστες βρισκόμενους στη Γαλλία), αυτοί
απάντησαν θετικά λέγοντας ότι, πλέον, μέσω φιλτραρίσματος περιεχομένου ή νέων
ισχυρών εργαλείων «γεωεντοπισμού» (geolocation) του χρήστη, αυτό είναι εφικτό.

Ήταν συνεπώς η «ελευθεριότητα» του Δικτύου ένα νηπιακό στάδιο και καθώς
έρχεται η ενηλικίωση έρχεται και η συμμόρφωση προς νόμους και κανόνες; Δεν
είναι βέβαιο: οι σημερινοί μηχανισμοί ελέγχου μπορούν να παρακαμφθούν μέσω
απλών κόλπων (τίποτα ­ πλην του πορτοφολιού του ­ δεν εμποδίζει έναν χρήστη
στην Γαλλία να συνδεθεί μέσω ΗΠΑ και έτσι να εκληφθεί ως ευρισκόμενος στις
ΗΠΑ) ή νέων τεχνολογιών όπως τα νέα δίκτυα «χρήστη προς χρήστη» (peer to peer)
που παρακάμπτουν στη μετάδοση περιεχομένου κάθε κεντρικό (και συνεπώς
ευκολότερα ελεγχόμενο) υπολογιστή. Αυτό που αναμένεται να συμβεί μέσα στα
επόμενα χρόνια είναι μία διαρκής αντιπαράθεση «ελεγκτών – λογοκριτών» και
«αναρχικών», με τις τεχνολογικές εξελίξεις να χρησιμοποιούνται από τη μία ή
την άλλη πλευρά.

Έτσι, ίσως το ενδιαφέρον ερώτημα να μην είναι εάν οι περιορισμοί στο Διαδίκτυο
είναι εφικτοί αλλά εάν είναι επιθυμητοί. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι
η προσπάθεια επιβολής των νόμων του κάθε κράτους είναι και θεμιτή και
αναμενόμενη, ειδικά σε ένα μέσο που όχι μόνο είναι παγκόσμιο (και η δορυφορική
τηλεόραση μπορεί να είναι) αλλά, κυρίως, μεταδίδει απεριόριστο όγκο
πληροφορίας καθιστώντας τον ανθρώπινο έλεγχο αδύνατο. Ωστόσο, το θέμα δεν
είναι τόσο απλό: για κάθε Γάλλο που δεν θα δει ναζιστικό υλικό, θα υπάρχει
ένας Σαουδάραβας ή Κινέζος ή Βιετναμέζος που βρίσκει την έξοδο από την πλύση
εγκεφάλου ερμητικά κλειστή…

Καίρια παράμετρος είναι το τι θα κάνουν οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται
στο Διαδίκτυο: εάν συμμορφώνονται στους νόμους του κράτους όπου έχουν την έδρα
τους, δεν είναι υποχρεωμένες να προσαρμοστούν στους διαφορετικούς νόμους της
κάθε χώρας στον πλανήτη. Για παράδειγμα, το Yahoo!, παρά την καταδίκη του στην
Γαλλία, αναμένεται να δικαιωθεί στα αμερικανικά δικαστήρια βασίζοντας τη θέση
του στο Σύνταγμα της χώρας που είναι ιδιαίτερα φιλελεύθερο σε θέματα
ελευθερίας (έστω και ναζιστικού) λόγου. Ωστόσο, σιωπηλά δεχόμενο την απόφαση
του Γάλλου δικαστή, απέσυρε το σχετικό υλικό ώστε να συνεχίσει απρόσκοπτα τη
διείσδυσή του στη γαλλική αγορά, μία από τις μεγαλύτερες της Ευρώπης.
Επιπρόσθετα, πολλές από τις εταιρείες του Διαδικτύου βασίζουν το μέλλον τους
σε έσοδα από το ηλεκτρονικό εμπόριο που απαιτεί τον εντοπισμό και τη
διαπίστωση στοιχείων του χρήστη. Απλά, ίσως εδώ ­ ερήμην, βέβαια, των χρηστών
­ οι κυβερνήσεις και οι κολοσσοί του Ίντερνετ τα βρουν. Τη λογοκρισία πολλοί
εμίσησαν, το χρήμα ουδείς;

Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων και
μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.