Υπονομεύεται η κοινωνική συνοχή και σύγκλιση

Η ένταξη της ελληνικής οικονομίας στη ζώνη του ευρώ, ιδιαίτερα μετά την
πρόσφατη δημοσιονομική εκτροπή, συνοδεύεται από την ένταση της πολιτικής και
επιστημονικής συζήτησης για το περιεχόμενο και τον χαρακτήρα της οικονομικής
και κοινωνικής πολιτικής.

Οι εξελίξεις της διεθνούς οικονομίας που περιβάλλουν τις συνθήκες αναπαραγωγής
της ελληνικής οικονομίας, επικεντρώνονται στην ένταση της διεθνοποίησης, στη
βελτίωση του επιπέδου ανταγωνιστικότητας, στις γνωσιολογικές και τεχνολογικές
ανακατατάξεις, στις νέες μορφές του διεθνούς καταμερισμού εργασίας και της
τεχνολογίας με την ολοκληρωμένη διείσδυσή της στην παραγωγή και την κυκλοφορία
καθώς και στην τεχνική και οργανική ανασυγκρότηση της παραγωγικής διαδικασίας.

Το ζητούμενο επομένως για την ελληνική οικονομία είναι ο στρατηγικός
προσανατολισμός της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, με την έννοια της
προσαρμογής της στον νέο καταμερισμό εργασίας, στο πλαίσιο της διεθνούς ή της
ευρωπαϊκής ανασυγκρότησης της παραγωγικής διαδικασίας ή της αναβάθμισης της
θέσης της στον νέο καταμερισμό εργασίας.

Από την άποψη αυτή θεωρούμε ότι η μόνη ολοκληρωμένη και κυρίως δίκαιη και
κοινωνικο-οικονομικά ισορροπημένη στρατηγική επιλογή της ελληνικής οικονομίας
είναι αυτή της αναβάθμισης της θέσης της στον νέο καταμερισμό εργασίας,
κυρίως, με την αύξηση την επενδύσεων (δημόσιων και ιδιωτικών), τη βελτίωση των
αναπτυξιακών και κοινωνικών υποδομών, της κλαδικής βιομηχανικής και
τεχνολογικής πολιτικής, της αναβάθμισης του εργατικού δυναμικού με τη βελτίωση
της ποιότητας των ικανοτήτων του, των συνθηκών εργασίας και του εισοδήματος,
προκειμένου να επιτευχθεί η διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα με την αύξηση της
παραγωγικότητας και όχι με την παθητική προσαρμογή της εργασίας και της
κοινωνικής προστασίας στις τεχνολογικές και παραγωγικές εξελίξεις, με τη
μείωση των κοινωνικών δαπανών και την επιδείνωση των συνθηκών αναπαραγωγής της
εργασίας.

Στην κατεύθυνση αυτή οι συζητήσεις για την κοινωνική ασφάλιση απαιτείται, κατ’
αρχήν, να προσδώσουν σ’ αυτή ένα χαρακτήρα αναβάθμισης του ρόλου και της θέσης
της στη λειτουργία του οικονομικού και κοινωνικού σχηματισμού στη χώρα μας.

Από την άποψη αυτή κεντρικής σημασίας ζήτημα αποτελεί η αποκατάσταση του
αναδιανεμητικού ρόλου της κοινωνικής ασφάλισης, ο οποίος στην Ελλάδα έχει σε
σημαντικό βαθμό διαβρωθεί με τη μετεξέλιξη του κοινωνικού προϋπολογισμού σε
τμήμα του κρατικού προϋπολογισμού.

Έτσι, η κρατική διαχείριση του κοινωνικού κεφαλαίου που πραγματοποιήθηκε στη
μεταπολεμική Ελλάδα διηύρυνε το πεδίο των πελατειακών σχέσεων, με την
ενσωμάτωση στους κόλπους της πολιτικής εξουσίας νέων κοινωνικών στρωμάτων,
αποδομώντας, ταυτόχρονα, σε μεσο-μακροπρόθεσμο επίπεδο τις συνθήκες
οικονομικής ευρωστίας του συστήματος κοινωνικών ασφαλίσεων.

Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό το συμπέρασμα της μελέτης του Ινστιτούτου
Εργασίας της ΓΣΕΕ – ΑΔΕΔΥ σύμφωνα με το οποίο η πραγματοποιούμενη κρατική
διαχείριση δημιούργησε καθ’ όλη τη μεταπολεμική περίοδο, κατ’ εκτίμηση,
απώλειες της τάξεως των 15 τρισ. δρχ., με αποτέλεσμα η «κόκκινη γραμμή» των
οικονομικών δυνατοτήτων του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης να εμφανίζεται το
2005 αντί του έτους 2023.

Στην ίδια κατεύθυνση και με διαφορετικούς τρόπους, την τελευταία εικοσαετία, η
κρατική διαχείριση του κοινωνικού κεφαλαίου απέβλεπε στη μείωση των
ελλειμμάτων του κρατικού προϋπολογισμού, στερώντας την κοινωνική ασφάλιση από
μεγαλύτερες πραγματικές αποδόσεις, στο πλαίσιο μιας αυτοτελούς και ορθολογικής
αξιοποίησης των περιουσιακών της στοιχείων.

Ακριβώς αυτή η συστηματική αποστέρηση πόρων της κοινωνικής ασφάλισης από την
πραγματοποιούμενη κρατική διαχείριση του κοινωνικού κεφαλαίου της, σε
συνδυασμό με την μη είσπραξη νομοθετημένων εσόδων της (εισφοροδιαφυγή 700 δισ.
δρχ., 500.000 άνεργοι αντιστοιχούν σε απώλειες εσόδων 380 δισ. δρχ. τον
χρόνο), την μη ένταξη ενός εκατ. απασχολουμένων, Ελλήνων και ξένων (απώλεια
760 δισ. δρχ. τον χρόνο), στην κοινωνική ασφάλιση και με την περιορισμένη
χρηματοδοτική συμμετοχή του κρατικού προϋπολογισμού στο σύστημα κοινωνικής
ασφάλισης (2% των εσόδων του), έχει συρρικνώσει σε σημαντικό βαθμό τη
χρηματο-οικονομική του κατάσταση.

Ακριβώς η εξασφάλιση των προαναφερόμενων πόρων μπορεί να αποτελέσει τη δέσμη
μέτρων άμεσης χρηματοδοτικής απόδοσης για την μακράς πνοής βιωσιμότητα τους
συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.

Με αφετηρία αυτές τις διαπιστώσεις προκύπτουν δύο βασικά ερωτήματα:

Πρώτον, πώς με τόσο σημαντικό μέγεθος απώλειας πόρων, για μία τόση μεγάλη
χρονική περίοδο, μπορεί και λειτουργεί χρηματο-οικονομικά η κοινωνική ασφάλιση
στην Ελλάδα;

Δεύτερον, με ποιο τρόπο θα αντιμετωπιστεί το χρηματο-οικονομικό ζήτημα της
κοινωνικής ασφάλισης, το οποίο από την ανάλυση και τη μελέτη του
ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ αποδεικνύεται ότι αποτελεί τον σκληρό πυρήνα του κοινωνικο-
ασφαλιστικού προβλήματος.

Αναφορικά με το πρώτο ερώτημα, η απάντηση σχετίζεται με το χαμηλό επίπεδο των
παροχών (50,5% των συνταξιούχων της χώρας και το 70% των συνταξιούχων του ΙΚΑ
συνταξιοδοτούνται με τα κατώτατα όρια συντάξεων) το οποίο υποστηρίζει
χρηματοδοτικά την κοινωνική ασφάλιση, με την ταυτόχρονη διεύρυνση του
κοινωνικού ελλείμματος.

Παράλληλα, η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα σχετίζεται με την εξασφάλιση των
νομοθετημένων πόρων της κοινωνικής ασφάλισης και την ανεύρεση νέων πόρων
(καταπολέμηση της ανεργίας, τριμερής χρηματοδότηση, ειδικός πόρος).

Όμως παρά αυτή την αντικειμενική πραγματικότητα, η κυβέρνηση με τις πρόσφατες
ανακοινώσεις της για την κοινωνική ασφάλιση, απομακρύνεται από τις
προαναφερόμενες επιλογές που εξασφαλίζουν πόρους στο κοινωνικο-ασφαλιστικό
σύστημα χωρίς να διευρύνεται το κοινωνικό έλλειμμα. Με άλλα λόγια, επιλέγει
την προσφιλή μέθοδο της εισπρακτικής λογικής για τη χρηματοδότηση του
ελλείμματος, προσπαθώντας να εξασφαλίσει πόρους με τρόπους (μείωση των
συνταξιοδοτικών παροχών και επιδείνωση των όρων και των συνθηκών
συνταξιοδότησης) που διευρύνουν το κοινωνικό έλλειμμα και συρρικνώνουν τις
προϋποθέσεις κοινωνικής συνοχής και σύγκλισης. Έτσι, προκύπτει το ερώτημα:
είναι δυνατόν να ομιλούμε στην Ελλάδα για συνταξιοδοτικές και άλλες
κοινωνικο-ασφαλιστικές παροχές που εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο
διαβίωσης στους ασφαλισμένους και στους συνταξιούχους, όταν την τελευταία
δεκαετία με τρεις αλλεπάλληλες παρεμβάσεις (Ν. 1902/90, Ν. 2084/92 και
πρόσφατες ανακοινώσεις) καταβάλλεται προσπάθεια η ελλιπής χρηματοδότηση του
κρατικού προϋπολογισμού να υποκατασταθεί με τη συρρίκνωση του επιπέδου των
παροχών;

Παράλληλα, είναι δυνατόν ένα τόσο σοβαρό ζήτημα που αφορά τρεις γενεές
(συνταξιούχοι, ασφαλισμένοι, νέες γενεές) να αντιμετωπίζεται με έναν διάλογο-
εξπρές διάρκειας δύο μηνών;

Τέλος, είναι δυνατόν ένα ζήτημα ανεύρεσης νέων πόρων να μη συζητείται
παράλληλα με το φορολογικό;

Πράγματι, εάν το ζήτημα της κοινωνικής ασφάλισης δεν συζητηθεί σε ένα εύλογο
χρονικό διάστημα με ηρεμία και τεκμηρίωση, στη βάση: α) των τεκμηριωμένων
διαπιστώσεων των μελετών που έχουν εκπονηθεί από τους κοινωνικούς συνομιλητές,
β) της επιλογής των κατευθυντήριων γραμμών και γ) των απαιτούμενων μέτρων
ουσιαστικής αντιμετώπισής του, τότε θα είμαστε μάρτυρες μιας
κοινωνικο-ασφαλιστικής πολιτικής διεύρυνσης του κοινωνικού ελλείμματος και των
κοινωνικών ανισοτήτων, με αποτέλεσμα την τρέχουσα δεκαετία να επιδεινωθούν,
ακόμα περισσότερο, οι συνθήκες αναπαραγωγής του οικονομικού και κοινωνικού
σχηματισμού στη χώρα μας.

Οι ανακοινώσεις της κυβέρνησης απλά επιβεβαίωσαν τους φόβους που όλοι οι
εμπλεκόμενοι φορείς είχαν εκφράσει σε ανύποπτο χρόνο. Η εισπρακτική λογική
απλά διαιωνίζει το πρόβλημα. Ενώ όλοι παραδέχονται ότι το πρόβλημα έχει φτάσει
στο απροχώρητο, ενώ τα αδιέξοδα ορθώνονται πλέον μπροστά μας, ενώ τα ταμεία
αδειάζουν, επιλέγεται ως μοναδικός τρόπος αντιμετώπισης η μείωση των
ασφαλιστικών παροχών και η επιδείνωση των όρων και των συνθηκών
συνταξιοδότησης.

Πρέπει να λάβουν όλοι οι κοινωνικοί εταίροι υπόψη τους ότι δεν λύνονται μεγάλα
κοινωνικά προβλήματα όπως αυτό της κοινωνικής ασφάλισης όταν υπονομεύεται η
κοινωνική συνοχή και η κοινωνική σύγκλιση. Δυστυχώς τόσο τα μέτρα που
εξαγγέλθηκαν όσο και οι συνεπακόλουθες αντιδράσεις μάς οδηγούν στο αντίθετο
της σύγκλισης. Τέλος το μικρό χρονικό διάστημα που ορίστηκε για να ολοκληρωθεί
ο διάλογος αποτελεί τροχοπέδη και εμπόδιο στην κοινωνική σύγκλιση. Ένα
πρόβλημα τόσων ετών δεν θα μπορούσε άραγε να περιμένει λίγους μήνες για να ψηφιστεί;

Ο Σάββας Γ. Ρομπόλης είναι καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου,
επιστημονικός διευθυντής ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ