Στα στέκια με τους χρήστες

Σκηνές από την πλατεία Ομονοίας, λίγο μετά τις 10 μ.μ. Τέσσερις άνθρωποι
περνούν το φανάρι της Πανεπιστημίου και πλησιάζουν τον πεζόδρομο όπου έχει
μετακομίσει η πιάτσα. Κρατούν στα χέρια τους διάφορα φυλλάδια που αναφέρονται
στη βοήθεια που δίνει το Κέντρο, στις αρρώστιες που περιτριγυρίζουν όσους
κάνουν χρήση, στην ηπατίτιδα και το AIDS. Επιπλέον περιλαμβάνουν πολλά
τηλέφωνα. Οι τέσσερις χωρίζονται σε δύο ομάδες.

Ο Δήμος Αθηναίων σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ έχει ιδρύσει ένα κέντρο πρόληψης
που προσφέρει δωρεάν ενημερωτική και συμβουλευτική υποστήριξη σε ανθρώπους και
οικογένειες που αντιμετωπίζουν πρόβλημα ουσιοεξάρτησης. Προσφέρει ενημέρωση
και σε όλους τους άλλους ανθρώπους. Το Κέντρο λέγεται «Αθηνά Υγεία». Ανάμεσα
στις δραστηριότητές του περιλαμβάνεται και η «δουλειά στον δρόμο». Μια ομάδα
παιδιών με επιστημονική κατάρτιση πηγαίνει στις πιάτσες χρηστών. Προσπαθεί να
τους πλησιάσει, να τους δώσει κάποια φυλλάδια, να διαπραγματευτεί μαζί τους
την έξοδο από αυτή την ιστορία.

Το μέρος μοιάζει με σφηκοφωλιά. Σε ένα χώρο λίγων τετραγωνικών μέτρων όλοι
πηγαίνουν πάνω – κάτω. Μπαίνουν και βγαίνουν σε αυτό τον χώρο, σταματάνε,
μιλάνε μεταξύ τους φεύγουν, μιλάνε με άλλους, κοιτάνε ο ένας τον άλλον,
κοιτάνε γενικά. Στον πεζόδρομο υπάρχουν κυρίως αγόρια και κορίτσια. Ντυμένοι
οι περισσότεροι casual, με φουλάρι στον λαιμό για το κρύο, στενά ξεφτισμένα
τζιν παντελόνια, μποτάκια παλιά, μπουφάν τριμμένα, βρώμικα. Πολλά από τα
αγόρια είναι αξύριστα, με λαδωμένα μαλλιά. Κάποια περπατάνε γρήγορα, κάποια
άλλα πιο αργά, τρέμοντας. Τρέμει το χέρι τους όταν το ακουμπούν στο πρόσωπο
για να καπνίσουν. Τα κορίτσια είναι λιγότερα. Σε κάποια σκαλάκια κάθονται δύο
γυναίκες γύρω στα 35. Η μία κρατά ένα τσιγάρο που σκύβει για να καπνίσει η
άλλη. Ύστερα από λίγα λεπτά έχουν γείρει και άλλο μπροστά, δεν μιλάνε ούτε
κοιτάνε κανέναν και σε λίγη ώρα αυτή που κάπνιζε έχει γείρει περισσότερο στα
γόνατα της φίλης της. Δείχνει ότι κοιμάται και μια κοπέλα από την ομάδα θα πει
ότι «έτσι θα βρίσκονται μέχρι το πρωί».

Υπάρχουν και δύο κορίτσια. Μια ξανθιά και μια μελαχρινή. Η ξανθιά κοπέλα είναι
δεν είναι 17 χρόνων και κάθεται στα σκαλάκια δίπλα στις 35χρονες γυναίκες.
Είναι μόνη της, φοράει μαύρο μπουφάν και μαύρο εφαρμοστό παντελόνι, έχει
σπυράκια στο λευκό της πρόσωπο και γίνεται εύκολα «στόχος» για την πρώτη ομάδα
που πολύ φιλικά την πλησιάζει και της μιλά.

Παίρνουν τα φυλλάδια

Η κοπέλα χαμογελά και απλώνει το χέρι της να πάρει το φυλλάδιο που μιλά για
την ηπατίτιδα, ενώ την ίδια στιγμή λίγα μέτρα πιο πέρα η άλλη ομάδα στέκεται
στη μέση του χώρου και συγκεντρώνει τα βλέμματα των περισσοτέρων από αυτούς
που πάνε κι έρχονται. Η ξανθιά κοπέλα κοιτάζει το φυλλάδιο και το μάτι της
ακολουθεί το δάκτυλο του παιδιού από την ομάδα που της δείχνει κάτι, αυτή
χαμογελά, κουνάει το κεφάλι της και μοιάζει να ζητεί και άλλες πληροφορίες,
ρωτάει συνέχεια, γίνεται διάλογος που κρατά ώρα και στο τέλος πιάνει καλά το
φυλλάδιο χωρίς να το αφήνει από το χέρι της ώστε κάνει την υπόλοιπη ομάδα να
σκεφτεί ότι «κάτι συμβαίνει με την ηπατίτιδα».

Την ίδια ώρα, ένα άλλο παιδί πλησιάζει τη δεύτερη ομάδα φορώντας μαύρο παλτό
και έχοντας μια πληγή στο ανάποδο της παλάμης του. Μιλάει στην κοπέλα της
ομάδας με το μικρό της όνομα. Δείχνουν ότι γνωρίζονται κάμποσο καιρό, τον
ρωτάει τι κάνει και πού βρίσκεται και τι είναι αυτό στο χέρι του, αλλά εκείνος
απαντά ότι χτύπησε κάπου και ότι ψάχνει την αδελφή του που έχει να τη δει από
χθες και δεν μπορεί να τη βει ούτε στο κινητό και προσθέτει ότι ο πατέρας τους
κοντεύει να «σαλτάρει». Η κοπέλα της ομάδας τού μιλάει γλυκά και τον κοιτάει
στα μάτια, έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη του, τον ρωτά πώς είναι αυτόν τον
καιρό, προσπαθεί να τον πείσει να έρθει στο Κέντρο, να πάρει κάποιο τηλέφωνο,
ενώ εκείνος της λέει ότι είναι μια χαρά. Η δεύτερη κοπέλα, η μελαχρινή,
διακόπτει τη συνομιλία, είναι πιο περιποιημένη, με προσεκτικό βάψιμο στα
μάτια, η ηλικία της δεν ξεπερνά τα 20 χρόνια και τον ρωτά αν έχει φέρει τίποτα
μαζί του. Ψάχνει για χάπια, φεύγει άπρακτη, δεν την ενδιαφέρει το «τι ρόλο
παίζει» το μέλος της ομάδας ούτε και τι είναι τα φυλλάδια που κουβαλά. Το
παιδί εγκαταλείπει τη συζήτηση, τη θέση του παίρνει ένα άλλο με κόκκινο κασκόλ
στον λαιμό, ενώ η κοπέλα στέκεται αγκαλιά λίγο πιο πέρα με έναν τύπο που κρατά
ένα μάτσο κλειδιά και φορά πέτσινο μπουφάν. Το χέρι του εύκολα γλιστρά από
πίσω της, αλλά δεν την αγκαλιάζει πραγματικά μιας και της… γλιστρά κάτι στη
μικρή τσάντα που κρέμεται στην πλάτη της.

Ο νεαρός με το κόκκινο κασκόλ ρωτά να μάθει τι γίνεται με τη μεθαδόνη, αν
μπορεί να μπει στη λίστα και γενικά λέει για την προσπάθεια που κάνει κάθε
τρεις και λίγο να μείνει καθαρός. Λέει ότι δεν τον πειράζει ο σωματικός πόνος,
ότι τον έχει ξεπεράσει, αλλά αυτό που δεν μπορεί να νικήσει είναι η ιδέα που
έχει καρφωθεί στο μυαλό του και που δεν τον αφήνει να ξεκόψει.

Οι δύο ομάδες μιλάνε και με άλλα παιδιά, δίνουν περισσότερα φυλλάδια. Μιλάνε
με παιδιά που τους πλησίασαν επειδή τους είδαν να μιλάνε με φίλους τους ή από
περιέργεια για κάποιο νταραβέρι αλλά αντί γι’ αυτό φεύγουν με κάποιο φυλλάδιο.

Η ομάδα προχωρά, αφήνει την πιάτσα στους δικούς της ρυθμούς και κατευθύνεται
στην πλατεία Βάθη για να μοιράσει φυλλάδια και να μιλήσει σε αλλοδαπούς.

Ένεση στην πολυκατοικία

Προχωρούν στην οδό Αβέρωφ και κατευθύνονται ξανά προς την Ομόνοια, αλλά
κοντοστέκονται στην είσοδο μιας σκοτεινής πολυκατοικίας όπου στα σκαλάκια,
χωρίς να το περιμένει κανείς μιας και όλος ο δρόμος δεν είχε ψυχή, βλέπουν ένα
νεαρό ζευγάρι να κάνει χρήση ηρωίνης. Η κοπέλα έχει γυμνώσει τον αγκώνα της
και τον έχει στηρίξει όρθιο στο γόνατο. Ο φίλος της με μακριά μαύρα μαλλιά σαν
τα δικά της έχει περάσει το ένα του χέρι πίσω από τον ώμο της και με το άλλο
πιάνει το ελεύθερο χέρι της που με τρεμάμενα δάκτυλα προσπαθεί να σπρώξει την
ένεση προς τα κάτω, μέσα στο δέρμα. Τα κεφάλια τους ακουμπούν ελάχιστα και από
το σημείο που η βελόνα τρυπά αναβλύζει κάμποσο αίμα που σχηματίζει ένα ρυάκι
και φθάνει μέχρι το πουλόβερ της κοπέλας. Η σύριγγα όμως δεν μένει καρφωμένη
στο χέρι γιατί κάτι έχει συμβεί, και η κοπέλα την ξανασηκώνει με τη βοήθεια
του φίλου της και την προχωρά σε άλλο σημείο. Δεν δίνουν σημασία στο τι
γίνεται μπροστά τους, μοιάζει να νιώθουν μόνοι τους. Η ομάδα κοντοστέκεται,
αλλά αποφασίζει να μην επέμβει την ώρα της χρήσης. Ήδη έχει σπάσει μια φλέβα
της κοπέλας. Αν η ομάδα κάνει τώρα αισθητή την παρουσία της, τα πράγματα θα
είναι άσχημα. «Θα τους βρούμε σε άλλη στιγμή».

Τα παιδιά του Κέντρου Πρόληψης κάνουν αυτή τη δουλειά δύο φορές την εβδομάδα.
Κάποιοι χρήστες τούς ξέρουν με τα μικρά τους ονόματα. Για μήνες ολόκληρους
προσπαθούν να απομακρύνουν από εκεί κάποιους από αυτούς. Κάποτε τα
καταφέρνουν, κάποτε όχι. Ο αγώνας δεν είναι άνισος όσο η θέληση υπάρχει.

Κτίζουμε σχέση εμπιστοσύνης

Τζακ Στάντον. Είναι επικεφαλής της ομάδας του Δήμου Αθηναίων

Επιστημονικός υπεύθυνος στο Κέντρο Πρόληψης «Αθηνά Υγεία» είναι ο ψυχίατρος κ.
Κώστας Μπάλας και επικεφαλής της ομάδας ο κ. Τζακ Στάντον που έχει έρθει στην
Ελλάδα από τον Καναδά φέρνοντας μαζί του και την πείρα που έχει αποκτήσει επί
πολλά χρόνια στην προσέγγιση των χρηστών. Η «δουλειά στον δρόμο» δεν είναι
εύκολη, λέει. «Πρόκειται ουσιαστικά για ένα διάλογο ανάμεσα στα παιδιά της
ομάδας και τα άλλα παιδιά που κάνουν χρήση. Είναι μια προσπάθεια ώστε να
κτιστεί μια αμοιβαία σχέση εμπιστοσύνης, μια ανιδιοτελής φιλία που θα οδηγήσει
τον χρήστη από την πιάτσα στο θεραπευτικό πρόγραμμα. Η αλήθεια είναι ότι τα
θεραπευτικά προγράμματα, τα κέντρα, δεν είναι αρκετά στη χώρα μας». Το ξέρουν
όλοι, το κατάλαβε και από την πρώτη στιγμή και ο Τζακ. Όμως εύκολος δεν είναι
και ο απεγκλωβισμός αυτών των ανθρώπων. Η ομάδα είναι εκπαιδευμένη. Ξέρει πώς
θα μιλήσει, πότε θα μιλήσει, τι θα πει, πώς θα το πει. Και θα δαπανήσει όση
ώρα χρειάζεται. Η δουλειά στον δρόμο έχει δείξει ότι το ενδιαφέρον υπάρχει.
Υπάρχει και η θέληση πολλές φορές από τα παιδιά που συχνάζουν στις πιάτσες
αλλά δεν είναι κάτι που έχει διάρκεια. Εδώ έρχεται να βοηθήσει η ομάδα που
συνεχώς τσιγκλάει αυτά τα παιδιά κόντρα στις απαιτήσεις εκείνων που μοιράζουν
τα χάπια και την ηρωίνη. Η ομάδα σε πολλές περιπτώσεις τα έχει καταφέρει. Τα
τηλέφωνα στο κέντρο έχουν χτυπήσει, κάποια παιδιά μάλιστα έχουν φθάσει και
μέχρι εκεί.

Στη Θεσσαλονίκη

Στην αντίδραση του δημοτικού συμβουλίου Θεσσαλονίκης σκοντάφτει η δημιουργία
του νέου Κέντρου Κοινωνικής Επανένταξης και Συμβουλευτικής του ΚΕΘΕΑ στην
πόλη. Σε συνέντευξη Τύπου, που διοργανώθηκε χθες, οι υπεύθυνοι του Κέντρου
Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων απευθύνθηκαν στον δήμαρχο και το δημοτικό
συμβούλιο της Θεσσαλονίκης με την έκκληση να ανακαλέσει την απόφαση που
αναφερόταν στη μη εγκατάσταση του κέντρου στην περιοχή Λαδάδικα. Οι
αντιδράσεις ξεκίνησαν όταν οι ιδιοκτήτες καταστημάτων της περιοχής
διαμαρτυρήθηκαν για τη δημιουργία του κέντρου. Στη συνέντευξη μίλησε και η
υφυπουργός Υγείας κ. Χριστίνα Σπυράκη, η οποία δήλωσε ότι «σε αυτές τις
περιπτώσεις το θετικό κλίμα αναπτύσσεται σταδιακά μετά τη λειτουργία της
δομής. Πάντως το υπουργείο θα συνεχίσει τη δημιουργία νέων δομών». Στη
συνέντευξη συμμετείχαν μεταξύ άλλων και ο πρόεδρος του Συνασπισμού κ. Νίκος
Κωνσταντόπουλος, καθώς και ο πρόεδρος της Διακομματικής Επιτροπής για τα
Ναρκωτικά κ. Μανώλης Σκουλάκης.