Δίκαιοι των Εθνών

Έγιναν το φως μέσα στο απόλυτο σκοτάδι. Τις νύχτες που ο χρόνος είχε
σταματήσει, αψήφησαν τον κίνδυνο για να εξασφαλίσουν στους Εβραίους το
εισιτήριο της επιβίωσης. Χωρίς αντάλλαγμα και χωρίς να ξέρουν αν η επόμενη
ημέρα θα τους έβρισκε ζωντανούς.

Μοιράστηκαν τα πάντα: τη φτώχεια, τη δυστυχία και την πείνα ο οκτάχρονος τότε Αθανάσιος Νταβής (αριστερά) με τον Χάιμ Μπαχάρ που η οικογένεια τον βάφτισε ατύπως Βασίλη και μεγάλο αδελφό για να τον σώσει από τους ναζί

Χθες, ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος, δικαιώθηκαν και επισήμως.
Παρ’ όλο που βαθιά μέσα τους γνώριζαν από τότε ότι δικαιώνονται, αφού άκουγαν
μόνον όσα τούς έλεγε η συνείδηση και η ψυχή. Ο τίτλος του «Δικαίου των Εθνών»,
η ύψιστη τιμητική διάκριση που δίνει το κράτος του Ισραήλ ­ συγκεκριμένα
ισραηλιτικός οργανισμός Γιάντ Βάσεμ, για τη Διαιώνιση της Μνήμης των Ηρώων και
Μαρτύρων του Ολοκαυτώματος ­ σε Έλληνες που βοήθησαν Εβραίους στην Κατοχή. Σε
μια εκδήλωση που έγινε στην κατοικία του πρέσβη του Ισραήλ στην Ελλάδα, κ. Ραν
Κουριέλ, τα παιδιά των αφανών ηρώων της Κατοχής ήταν εκεί για να παραλάβουν με
συγκίνηση και υπερηφάνεια τα βραβεία των γονιών τους, αφού οι περισσότεροι δεν
ζουν πια.

Με θάρρος και δύναμη αντιμετώπισε ο Αλέκος Νταβής και η σύζυγός του Γιαννούλα
τον μόλις 14 ετών Χάιμ Μπαχάρ. Σε ένα χωριό έξω από την Καβάλα ο νεαρός
συνάντησε τον Αλέκο και του ζήτησε δουλειά. Παρά το γεγονός ότι δεν του
απέκρυψε την εβραϊκή του ταυτότητα, ο Αλέκος του έδωσε δουλειά
διακινδυνεύοντας τη ζωή τη δική του και της οικογένειάς του. Το ίδιο έκαναν
και ο αδελφός του Γιάννης με τη σύζυγό του Παγώνα που δεν μαρτύρησαν ποτέ το
μυστικό. Συντροφιά του νεαρού εκείνες τις δύσκολες ώρες ήταν οι γιοι του
Αλέκου και του Γιάννη, Θανάσης και Παναγιώτης. Λίγο καιρό μετά ο Χάιμ
αποφάσισε να πάει στο βουνό με τους αντάρτες. Εκεί πληροφορήθηκε από τον Αλέκο
ότι έπιασαν τους δικούς του και τους εκτόπισαν. Ο ίδιος κατάφερε τελικά να
επιζήσει και να μεταναστεύσει στο Ισραήλ.

Με συγκίνηση παρακολουθούσε τη βράβευση, αφού ήρθε από το Ισραήλ ειδικά για
την εκδήλωση. «Τα μοιραστήκαμε όλα μ’ αυτήν την οικογένεια. Και την πείνα και
τη φτώχεια και τη δυστυχία», λέει στα «ΝΕΑ» ο Χάιμ Μπαχάρ αγκαλιάζοντας τον
Αθανάσιο Νταβλή, τον έναν από του πέντε γιους της οικογένειας που ήταν εκεί
για να παραλάβει το βραβείο και διηγήθηκε πως τότε ήταν οκτώ ετών και «η
οικογένειά μου ονόμασε τον Χάιμ Βασίλη και τον “βάφτισε” μεγάλο αδελφό για να
μην τον πιάσουν».

Το 1940 ο Ιωάννης Ιατρού γνώρισε στη Θεσσαλονίκη την Γκρατσιέλα Μπενουζίλιο,
την οποία παντρεύτηκε στην Αθήνα με ορθόδοξο γάμο. Αργότερα, όταν ο κίνδυνος
για τους Εβραίους μεγάλωσε, πήγαν να μείνουν μαζί με το νεαρό ζευγάρι η μητέρα
και ο αδελφός της Γκρατσιέλας, ενώ στη συνέχεια προστέθηκαν κι άλλοι συγγενείς
και φίλοι της νύφης. Ο Ιωάννης Ιατρού τότε νοίκιασε με κίνδυνο της ζωής του
ένα μεγάλο διαμέρισμα για να φιλοξενήσει τους καταδιωκόμενους Εβραίους, φίλους
της συζύγου του.

Την άμεση βοήθεια και συμπαράστασή τους προσέφεραν ακόμη τρεις οικογένειες. Ο
Γιώργος και η Φαίδρα Μόρφη που έκρυψαν στο σπίτι τους για τέσσερις μήνες τρία
από τα πέντε μέλη της οικογένειας του Μωυσή Ναχμία, τους γονείς και το
μικρότερο παιδί, ενώ τα άλλα δύο παιδιά φιλοξενήθηκαν για οκτώ μήνες από τον
Δημήτρη και τη Μαρία Αγγελοπούλου. Για μεγαλύτερη ασφάλεια όμως, ο πατέρας, η
μητέρα και το μικρότερο παιδί της οικογένειας έφυγαν από την οικογένεια Μόρφη
και εγκαταστάθηκαν στο σπίτι του Λέανδρου και της Καίτης Σπηλιωτοπούλου.
Αργότερα, η οικογένεια Ναχμία συγκεντρώθηκε στο σπίτι του Δημήτρη και της
Αργυρώς Σπληλιωτοπούλου, όπου έμεναν και όλα τα παιδιά τους. Εκεί παρέμεινε η
οικογένεια Ναχμία μέχρι το τέλος του πολέμου και χάρη στις τρεις οικογένειες
διασώθηκε ολόκληρη. Τα μετάλλια και των τριών οικογενειών παρέλαβαν τρία από
τα παιδιά τους.

Με την ελπίδα να διαφύγουν στη Μέση Ανατολή έφθασαν στην Κρήτη τα μέλη της
οικογένειας Αβραάμ. Εκεί γνώρισαν την οικογένεια Ξηρουχάκη, η οποία, παρ’ όλο
που γνώριζε τον κίνδυνο, φρόντισε ώστε να βρεθεί κατάλυμα για να διαμείνει η
οικογένεια Αβραάμ. Όταν οι Γερμανοί επιτέθηκαν στην Κρήτη, η οικογένεια
Ξηρουχάκη αναγκάστηκε να φύγει από το χωριό και να πάει στα γύρω βουνά, δεν
εγκατέλειψε όμως τους Αβραάμ. Πήρε την οικογένεια μαζί της και φρόντισε να της
εξασφαλίσει τα προς το ζην από τις προσωπικές της προμήθειες. Όταν άρχισε ο
διωγμός των Εβραίων και από την Κρήτη, η οικογένεια Ξηρουχάκη φρόντισε για την
ασφαλή μεταφορά της οικογένειας Αβραάμ στην Αθήνα, όπου φιλοξένησε τα μέλη της
σε διαφορετικά σπίτια, ένα από τα οποία ήταν το σπίτι της Αθηνάς Ξηρουχάκη.
Τελικά και τα οκτώ μέλη της οικογένειας Αβραάμ διασώθηκαν και διατήρησαν την
επαφή με την οικογένεια, με την οποία συναντιούνταν τουλάχιστον μία φορά τον
χρόνο για να γιορτάσουν μαζί το Πάσχα.

Μέχρι σήμερα το Γιάντ Βασέμ έχει βραβεύσει περίπου 200 Έλληνες, μεταξύ των
οποίων πολλοί εκπρόσωποι της Εκκλησίας, όπως ο επί Κατοχής Αρχιεπίσκοπος
Δαμασκηνός, οι Μητροπολίτες Γεννάδιος, Χρυσόστομος, Ιωακείμ, διοικητές της
Αστυνομίας κατά τη ναζιστική περίοδο, δήμαρχοι και πολλοί πολίτες.