Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση στην Ελλάδα

Η συνεχιζόμενη διά βίου εκπαίδευση για την απόκτηση γενικών γνώσεων ή και
συγκεκριμένων δεξιοτήτων (κατάρτιση), συναντά όλο και περισσότερο ενδιαφέρον,
με την αύξηση των προσφερόμενων προγραμμάτων εκπαίδευσης και την ταυτόχρονη
αναβάθμιση της ποιότητάς τους.

Στην Ελλάδα, το σύστημα της μετασχολικής εκπαίδευσης διογκώνεται, με τις
επενδύσεις των ευρωπαϊκών ταμείων (Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης). Αυτές έχουν
στόχο την αναβάθμιση της «απασχολησιμότητας» των ανθρώπινων πόρων και τη
στήριξη των μειονεκτουσών ομάδων του πληθυσμού. Υπεύθυνη για την αξιοποίησή
τους είναι η πολιτεία, που εκ των πραγμάτων καθίσταται ρυθμιστής της
«εκπαιδευτικής αγοράς». Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα! Γιατί, δυστυχώς, η
δημόσια διοίκηση δεν μπορεί να κατανοήσει τον ρόλο, που de facto τής
ανατίθεται. Στο σημείωμα αυτό θέλω να αναφερθώ ειδικά στην πολιτική του
υπουργείου Παιδείας για την επέκταση των ευέλικτων μορφών εκπαίδευσης στον
χώρο των πανεπιστημιακών σπουδών.

Εδώ και δύο χρόνια λειτουργεί το «Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο», ακολουθώντας
τα «παραδοσιακά» πρότυπα των υπόλοιπων (λίγων στον αριθμό) ευρωπαϊκών Ανοικτών
Πανεπιστημίων (βρετανικού, γερμανικού κ.λπ.). Παραδέχομαι ότι ­ εάν μου έπεφτε
ποτέ λόγος ­ δεν θα συμφωνούσα με τη σύσταση του ΕΑΠ. Όπως, χαρακτηριστικά,
ένας Ευρωπαίος εμπειρογνώμονας μού έλεγε «… δεν θεσμοθετείς, στα τέλη του
20ού αιώνα, ένα “παραδοσιακό” Ανοικτό Πανεπιστήμιο στην Ευρώπη…». Λόγω των
νέων τάσεων στην ανοικτή εκπαίδευση, με την εν δυνάμει εμπλοκή όλων των
πανεπιστημίων καθώς και άλλων οργανισμών. Σε κάθε περίπτωση, το ΕΑΠ συνεστήθη,
λειτουργεί κάτω από αντίξοες συνθήκες και δημιουργεί θετικό προηγούμενο για
την εξ αποστάσεως εκπαίδευση στην Ελλάδα, αλλά και για την προσφορά ποιοτικών
προγραμμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Πρόσφατα, στο ΥπΕΠΘ συζητείται η δραστηριοποίηση των πανεπιστημίων στην εξ
αποστάσεως εκπαίδευση, με αναφορές και στο ΕΑΠ. Είναι εύκολο να αντιληφθεί
κανείς ότι ο «καβγάς» είναι για «το πάπλωμα» (χρηματοδοτήσεις). Καμία σχέση με
υγιή «ανταγωνισμό» για την καλύτερη ποιότητα των υπηρεσιών στους ενηλίκους. Ας
ξεκαθαρίσουμε, λοιπόν, ορισμένα πράγματα.

Το ΕΑΠ συνιστά μιαν επιτυχημένη πραγματικότητα και γι’ αυτό θα πρέπει να
εξασφαλισθεί η απρόσκοπτη λειτουργία του. Πέραν αυτού, χρειάζεται μια πολιτική
ενίσχυσης των προγραμμάτων εξ αποστάσεως εκπαίδευσης των άλλων ιδρυμάτων. Η
εύκολη και προφανής λύση αντιστοιχεί στη «δίκαιη μοιρασιά» των χρηματοδοτήσεων
(με «επίσημες» ή και «ανεπίσημες» διαδικασίες). Ουδείς παραπονούμενος, παρά
μόνον η ποιότητα της προσφερόμενης εκπαίδευσης. Το πρόσφατο παρελθόν είναι
αμείλικτο (βλέπε τα αντίστοιχα προγράμματα του 2ου ΚΠΣ).

Υπάρχει και μια άλλη, κατά τη γνώμη μου, πλέον ορθολογική λύση, που
διασφαλίζει δικαιοσύνη για τους ωφελούμενους (εκπαιδευόμενους) καθώς και
ποιότητα με συναγωνισμό μεταξύ των ιδρυμάτων. Κατ’ αυτήν, η πολιτεία καθορίζει
τα κριτήρια ποιότητας και βιωσιμότητας για τα προγράμματα εξ αποστάσεως
εκπαίδευσης. Στη συνέχεια, τα ιδρύματα καταθέτουν τις προτάσεις τους και
προεπιλέγονται εκείνες που εκτιμάται ότι θα είναι βιώσιμες μετά το πέρας της
περιόδου χρηματοδότησης. Η χρηματοδότηση κάθε προγράμματος λαμβάνει, εν τέλει,
χώρα μετά την εξασφάλιση επαρκούς αριθμού σπουδαστών και είναι ανάλογη του
αριθμού αυτού.

Σήμερα, πλέον, δεν επαρκούν οι λύσεις ισορροπίας. Χρειάζεται να σχεδιάζουμε με
βάση τα αποτελέσματα και να αξιολογούμε συστηματικά. Η εκπαίδευση είναι το
κρισιμότερο κοινωνικό αγαθό ­ μετά την υγεία ­ για το οποίο δεν δικαιολογείται
οποιαδήποτε ανευθυνότητα της πολιτείας, της ακαδημαϊκής κοινότητας και της
κοινωνίας. Είμαστε όλοι υπεύθυνοι.

Ο Νικήτας Καστής είναι βοηθός γενικός διευθυντής του Ιδρύματος Μελετών
Λαμπράκη και μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής του «Ευρωπαϊκού Δικτύου για την
εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση» (EDEN).