Φόβοι για «εξαγωγή» προβλημάτων

«Ηφαίστειο» καθίσταται η Τουρκία για την ευρύτερη περιοχή, καθώς η
κατάσταση στη γείτονα λαμβάνει εκρηκτικές διαστάσεις.

Οι διαδηλώσεις εξαπλώνονται πλέον σε όλες τις πόλεις, οι άνεργοι αυξάνονται
κάθε μέρα κατά εκατοντάδες χιλιάδες, οι επιχειρήσεις κλείνουν η μια μετά την
άλλη, οι αυξήσεις είναι ιλιγγιώδεις.

Στο πλαίσιο αυτό, εντείνονται οι ανησυχίες της Αθήνας για «εξαγωγή» των
προβλημάτων, είτε πρόκειται για λύσεις «ισλαμικού» τύπου είτε για λύσεις
«στρατιωτικού» τύπου ­ με τον τελευταίο να χαρακτηρίζεται «μεταμοντέρνα»
παρέμβαση. Δηλαδή, ένα «εκσυγχρονιστικό» πραξικόπημα…

Αυτό που επί δεκαετίες δεν κατάφεραν να πετύχουν η Ελλάδα και η Τουρκία ­ την
αμοιβαία μείωση των εξοπλισμών ­ φαίνεται ότι επιτυγχάνεται στην πράξη για
λόγους… άσχετους με τα ελληνοτουρκικά: τα δημοσιονομικά προβλήματα των δύο
χωρών και την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να στηρίξει τα ασθενέστερα
οικονομικά κοινωνικά στρώματα.

Στην πραγματικότητα, βέβαια, δεν υπάρχει ακριβώς θέμα μείωσης των εξοπλισμών,
αλλά μείωσης των δαπανών για τα εξοπλιστικά προγράμματα. Στην περίπτωση της
Ελλάδας, οι δαπάνες για τους εξοπλισμούς μειώνονται κατά 1,7 τρισ. δρχ. στην
περίοδο μέχρι το 2004. «Θύμα» είναι κατ’ αρχήν το μαχητικό αεροσκάφος τετάρτης
γενεάς, το «Γιουροφάιτερ», ενώ ο κ. Τσοχατζόπουλος και οι επιτελείς του
αναζητούν από ποια οπλικά συστήματα θα περικόψουν το υπόλοιπο 1 τρισ.

Στην περίπτωση της Τουρκίας τα πράγματα είναι πολύ πιο περίπλοκα. Μετά το
ξέσπασμα της τελευταίας κρίσης, η Άγκυρα και ο «τσάρος» της οικονομίας κ.
Ντερβίς έχουν δεσμευθεί προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ότι θα μειώσουν το
ποσοστό του ΑΕΠ που δίδεται για τους εξοπλισμούς ­ για την 30ετία που
ξεκινούσε το 1996 οι εξοπλισμοί θα απορροφούσαν 150 δισεκατομμύρια δολάρια.

Τα «θύματα»

Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας στη γείτονα ­
αλλά δεν έχουν επιβεβαιωθεί από κανέναν ­ «θύματα» των περικοπών θα είναι τα
περίπου 1.000 καινούργια τανκ ­ κόστους 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ο
εκσυγχρονισμός των τανκ Μ60, τα ελικόπτερα τύπου «Κόμπρα» κόστους 4
δισεκατομμυρίων δολαρίων και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης AWAKS.

Στην Αθήνα, όμως ­ αλλά και στις Βρυξέλλες ­ επικρατεί αρκετή επιφυλακτικότητα
για το αν πράγματι θα υπάρξουν περικοπές από τουρκικής πλευράς. Και οι αιτίες
είναι πολλές:

Κατ’ αρχήν, υπάρχει η ιστορική εμπειρία. Από τη δεκαετία του ’60 ακόμη, κάθε
φορά που ξεσπούσε μια μεγάλη οικονομική κρίση στην Τουρκία ­ και δεν υπήρξαν
λίγες ­ και παρενέβαινε το ΔΝΤ, η Άγκυρα μιλούσε για περικοπές των αμυντικών
δαπανών. Ουδέποτε, ωστόσο, τις μείωσε πραγματικά.

Γιατί συνέβαινε αυτό; Διότι κάθε κρίση ενίσχυε στην Τουρκία τον ρόλο, την
εξουσία και την απήχηση των στρατηγών ­ οι οποίοι, φυσικά, έχουν αρκετά
ξεκάθαρες απόψεις για το τι χρειάζεται η άμυνα της χώρας.

Η τελευταία κρίση δεν αποτελεί, ως προς αυτό, εξαίρεση. Όλες οι δημοσκοπήσεις
δείχνουν ότι το κύρος του στρατού στην κοινή γνώμη έχει ενισχυθεί μετά την
κρίση που ξεκίνησε από τον «καβγά» του προέδρου Σεζέρ με τον πρωθυπουργό
Ετσεβίτ.

Επιπλέον, επειδή η Τουρκία δεν έχει μηχανισμούς ελέγχου και διαφάνειας
τέτοιους που υπάρχουν στις ευρωπαϊκές δημοκρατικές χώρες, στο παρελθόν έχει
εφαρμοσθεί το εξής «κόλπο»: δηλώνεται ότι κόβονται οι αμυντικές δαπάνες και
στη συνέχεια τα εξοπλιστικά προγράμματα βαφτίζονται διαφορετικά και προχωρούν
κανονικότατα. Το ποιοτικά νέο στοιχείο αυτής της οικονομικής κρίσης, που
ενδεχομένως οδηγήσει πράγματι σε περικοπές των αμυντικών δαπανών, είναι ότι
πια η Τουρκία είναι υποψήφια για την Ευρωπαϊκή Ένωση ­ κι αν επιθυμεί να
προχωρήσει η ευρωπαϊκή της προοπτική, δεν έχει περιθώρια για αλχημείες και
κόλπα του παρελθόντος.

Οι απόψεις

Την ίδια στιγμή, οι Τούρκοι στρατηγοί υπογραμμίζουν ότι η Τουρκία, ακόμη κι αν
συμφωνήσει για μείωση εξοπλισμών με την Ελλάδα, πρέπει να συνυπολογίζει και
τους εξοπλισμούς των άλλων γειτόνων της με τους οποίους δεν έχει καλές σχέσεις
όπως τη Συρία, το Ιράν, το Ιράκ. Ακόμη όμως και για την περίπτωση του Αιγαίου,
τονίζουν ότι το πρόβλημα δεν είναι το ύψος των δαπανών, αλλά το γεγονός ότι η
Ελλάδα έχει στρατιωτικοποιήσει τα νησιά της ­ κι αυτό είναι που πρέπει να
αντιμετωπιστεί.

Στην Αθήνα, πάλι, τονίζεται ότι και η Τουρκία έχει απέναντι την 4η Στρατιά,
που δεν μπορεί να μπει στο ίδιο «τσουβάλι» με τη στρατιωτικοποίηση των νησιών
­ για τον απλούστατο λόγο ότι αυτή, ακόμη κι αν απομακρυνθεί κάποια χιλιόμετρα
πιο μέσα, μπορεί να φτάσει ταχύτατα στα παράλια.

Η Άγκυρα υπερδιπλασίασε τις στρατιωτικές δαπάνες μέσα σε διάστημα δέκα ετών

Η Ελλάδα, αλλά και η Τουρκία, έχει το θλιβερό προνόμιο να διαθέτει ένα
σημαντικό τμήμα του εθνικού της εισοδήματος σε στρατιωτικές δαπάνες. Το
οικονομικό βάρος του τομέα της άμυνας αποτυπώνεται στο γεγονός ότι οι
ελληνικές αμυντικές δαπάνες, εκφρασμένες ως ποσοστό του ΑΕΠ, είναι τα
τελευταία έτη περίπου υπερδιπλάσιες του αντίστοιχου μέσου όρου, τόσο του ΝΑΤΟ
όσο και της Ε.Ε. Ειδικότερα, ο μέσος όρος των δαπανών άμυνας ως ποσοστό του
ΑΕΠ για την περίοδο 1985-98 ήταν για την Ελλάδα 5,4%, ενώ για την Ε.Ε. ήταν
2,6% και για ΝΑΤΟ 3,1%.

Χαρακτηριστικό είναι επίσης το γεγονός ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία του
σουηδικού ινστιτούτου SIPRI, του εγκυρότερου στον κόσμο σε θέματα εξοπλισμών,
τη δεκαετία 1989-99 σε απόλυτα μεγέθη και σταθερές τιμές, οι συνολικές
στρατιωτικές δαπάνες του ΝΑΤΟ παρουσίασαν φθίνουσα πορεία και μείωση της
τάξεως του 24% περίπου (από $601 δισ. σε $456 δισ.) και της Ε.Ε. μια μείωση
της τάξεως του 11% (από $209 δισ. σε $186 δισ.).

Σε αντίθεση, όμως, με την πτωτική τάση που ακολουθούν οι στρατιωτικές δαπάνες
των δύο αυτών οργανισμών, για την ίδια χρονική περίοδο, τόσο οι αμυντικές
δαπάνες της Ελλάδος όσο και της Τουρκίας ακολουθούν μια αυξητική πορεία.

Στην περίπτωση της Ελλάδος, η αύξηση σε σταθερές τιμές την περίοδο 1989-99
είναι της τάξεως του 30% (από $5.001 εκατ. σε $6.543 εκατ.), ενώ στην
περίπτωση της Τουρκίας καταγράφεται μια ακόμα υψηλότερη αύξηση, η οποία είναι
της τάξεως του 110% περίπου (από $4.552 εκατ. σε $9.588 εκατ.). Δηλαδή, οι
τουρκικές στρατιωτικές δαπάνες υπερδιπλασιάζονται.