Ρaul Samuelson Ταραγμένα τα νερά της παγκόσμιας οικονομίας
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της |
Είναι πλέον επίσημο. Η αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά βρίσκεται σε πτωτική
φάση (bear market). Η τεχνολογική φούσκα της «νέας οικονομίας» με αφετηρία τον
Μάρτιο του 2000 εξερράγη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα από τον περασμένο Οκτώβριο
οι ρυθμοί ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας να ψαλιδιστούν. Η επιβράδυνση
αυτή, όπως ακριβώς αναμενόταν, έχει αρχίσει να γίνεται αισθητή και σε άλλες
περιοχές του πλανήτη. Η ιαπωνική οικονομία, μετά τις δημοσιονομικές ενέσεις
που δέχθηκε από την κυβέρνηση, φαίνεται να βρίσκεται σε στασιμότητα. Στην Ασία
η κατάσταση δεν είναι η καλύτερη δυνατή. Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες, όπως
αυτή της Νότιας Κορέας, θα παρουσιάσουν φέτος τους μισούς ρυθμούς ανάπτυξης
από αυτούς που εμφάνισαν πέρυσι.
Γιατί αισιοδοξούν;
Οι κεντρικοί τραπεζίτες σε όλον τον κόσμο εμφανίζονται εξαιρετικά
καθησυχαστικοί και αισιόδοξοι, χωρίς ωστόσο να πείθουν. Ο σερ Έντι Τζορτζ,
διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, τόνισε τον περασμένο Ιανουάριο ότι η
επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας θα ήταν προσωρινή και ότι θα ακολουθήσει
σύντομα η ανάκαμψη. Μέχρι τον Μάρτιο η κατάσταση επιδεινώθηκε για τις διεθνείς
αγορές και την παγκόσμια βιομηχανική παραγωγή. Ωστόσο και τότε, όπως έκαναν
και οι αναλυτές της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς, ο Τζορτζ επανέλαβε
τις αισιόδοξες προβλέψεις του. Μόνο που αυτές ακούσθηκαν σε ένα ακροατήριο που
πλέον δεν ήταν διατεθειμένο να τον πιστέψει.
Μέχρι πριν από έναν χρόνο ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος της Ομοσπονδιακής
Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών, βρισκόταν στον Κολοφώνα της δημοτικότητας και
της δόξας του. Από τότε που ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους Τζούνιορ εγκαταστάθηκε
στον Λευκό Οίκο, ο Γκρίνσπαν άρχισε να δείχνει συμπτώματα σχιζοφρενικής
συμπεριφοράς. Προχώρησε δύο φορές σε μειώσεις των βραχυπρόθεσμων αμερικανικών
επιτοκίων κατά μισή ποσοστιαία μονάδα. Για μερικές ώρες και ημέρες αυτές οι
αποφάσεις κατάφεραν να δώσουν ώθηση στις τιμές των μετοχών. Ωστόσο, οι μετοχές
δεν άργησαν να επανακτήσουν την πτωτική πορεία τους και να κινηθούν σε
χαμηλότερα επίπεδα.
Η ψυχρή αλήθεια είναι ότι ούτε ο Γκρίνσπαν ούτε κανείς άλλος μπορεί να
γνωρίζει πόσο θα διαρκέσει και πόσο σοβαρή είναι η επιβράδυνση των ρυθμών
ανάπτυξης της αμερικανικής και της παγκόσμιας οικονομίας. Μια ανοδική φούσκα
στα χρηματιστήριο διαρκεί τόσο, όσο της επιτρέψει η οικονομική συγκυρία. Όταν
αναπόφευκτα σκάσει, τότε γεννάται μια καθοδική… φούσκα που επίσης
διατηρείται όσο της επιτρέψει η συγκυρία. Πριν από μερικές δεκαετίες η Γουώλ
Στρητ και οι άλλες διεθνείς χρηματιστηριακές αγορές ήταν κυρίως ένα παιχνίδι
στα χέρια των κερδοσκόπων και των πλούσιων επενδυτών. Αυτό πλέον δεν ισχύει.
Στο μεγαλύτερο μέρος της περιόδου μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι μεικτές
οικονομίες παρουσίασαν σε γενικές γραμμές ασυνήθιστα σταθερή οικονομική
ανάπτυξη. Το αποτέλεσμα ήταν τα χρηματιστήρια να προσφέρουν σημαντικές
μακροπρόθεσμες αποδόσεις στους επενδυτές.
Όλοι είναι μέτοχοι
Οι άνθρωποι διδάσκονται συνεχώς. Οι περισσότεροι από εμάς μιμούμαστε αυτούς
που πέτυχαν. Κατά συνέπεια τώρα, ακόμη και οι πιο φτωχοί Αμερικανοί είναι
κάτοχοι μετοχών. Εθελοντικά επενδύουμε σε Αμοιβαία Κεφάλαια που διαθέτουν ένα
διεσπαρμένο χαρτοφυλάκιο το οποίο αποτελείται από μετοχές όλων των
χρηματιστηριακών κλάδων. Οι εργοδότες μας φροντίζουν να διοχετεύουν τις
συνταξιοδοτικές μας εισφορές σε μετοχές, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε στο
παρελθόν όταν τις διοχέτευαν κυρίως σε κρατικά ομόλογα και σχεδόν μηδενικού
επενδυτικού κινδύνου επιχειρηματικά ομόλογα. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος
για τον οποίο οι κεντρικές τράπεζες και οι κυβερνήσεις πρέπει ολοένα και
περισσότερο να ανησυχούν για τη ισχυρή σύνδεση που υπάρχει πλέον μεταξύ της
πραγματικής οικονομίας και της πορείας των χρηματιστηρίων και των έντονων
διακυμάνσεων που μπορεί αυτή να δημιουργήσει. Έτσι, ο Γκρίνσπαν ήταν πολύ
προσεκτικός και επικριτικός όταν οι τιμές των μετοχών στην αμερικανική
χρηματιστηριακή αγορά κινούνταν σε παράλογα και υπερβολικά επίπεδα. Ωστόσο,
αργότερα, ακόμη και ο προσεκτικός Άλαν Γκρίνσπαν άρχισε να πιστεύει στην
πραγματικότητα και τη μονιμότητα της θεωρίας περί νέας οικονομίας και της
ψυχολογίας που την περιέβαλε. (Αυτό μπορεί να μας βοηθήσει να εξηγήσουμε γιατί
απέσυρε τις αντιρρήσεις του στο σχέδιο του νέου προέδρου των Ηνωμένων
Πολιτειών για μαζικές περικοπές της φορολογίας εισοδήματος. Άρχισε να
συμμερίζεται την άποψη ότι το σημαντικό πλέον πλεόνασμα του αμερικανικού
προϋπολογισμού θα δημιουργούσε οικονομικά προβλήματα αν δεν μειωνόταν η
φορολογία).
Ποιο είναι άραγε το καλύτερο μακροοικονομικό πρόγραμμα για τις Ηνωμένες
Πολιτείες στον νέο αιώνα; Επειδή είμαστε μια κοινωνία υψηλής κατανάλωσης και
χαμηλής αποταμίευσης είναι καλύτερα για τον πρόεδρο Μπους να μην προχωρήσει
στη μείωση της φορολογίας με χρονικό ορίζοντα τη δεκαετία 2001-2010.
Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών έχει την ισχύ για να προχωρήσει
επανειλημμένως σε μειώσεις επιτοκίων στην περίπτωση που οι ρυθμοί ανάπτυξης
της αμερικανικής και της παγκόσμιας οικονομίας συνεχίσουν την επιβραδυντική
πορεία τους. Η πολιτική δεν συμβαδίζει πάντα με τις ανάγκες της οικονομίας.
(Πιθανόν ο Μπους να προχωρήσει σε μερική εφαρμογή του σχεδίου του για μείωση
της φορολογίας. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, δεν θα αποτελέσει ένα θανάσιμο λάθος
οικονομικής πολιτικής, ακόμη και αν αποτελεί το πρώτο βήμα ενός ευρύτερου
σχεδίου για μεγάλες περικοπές της φορολογίας).
Με πιθανότητες δύο προς ένα προβλέπω ότι έως το τέλος του 2001 οι ρυθμοί
ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας θα έχουν επιστρέψει στο 3%. Αυτό είναι
σημαντικά καλύτερο από τους ρυθμούς ανάπτυξης 1% έως 2% που εμφανίζει τώρα το
αμερικανικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν. Ωστόσο, κανείς δεν πρέπει να περιμένει
μια επιστροφή στους ρυθμούς ανάπτυξης 4% έως 5% που εμφάνισε η αμερικανική
οικονομία την περίοδο 1998-1999. Δεν πρόκειται να διακινδυνεύσω προβλέψεις για
την πορεία των τιμών των μετοχών. Ωστόσο, εφιστώ την προσοχή όλων όσων μιλούν
με βεβαιότητα για το ότι οι τιμές των μετοχών έχουν πιάσει πυθμένα. Θα
χρειαστεί πολύς χρόνος για να εξυγιανθεί η αγορά από τις χρεοκοπίες και τα
λάθη που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της κερδοσκοπικής φούσκας.
Το διοικητικό συμβούλιο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών
είναι σίγουρο ότι δεν
πρόκειται να επιδιώξει την άνοδο των τιμών των μετοχών σε ένα συγκεκριμένο
επίπεδο. Πιθανόν οι απώλειες που σημειώθηκαν να μην καλυφθούν ποτέ. Αυτό όμως
δεν σημαίνει ότι πρέπει όλοι να αποσύρουμε τα κεφάλαιά μας από το
χρηματιστήριο και να τα κρύψουμε κάτω από το στρώμα ή σε μια τραπεζική θυρίδα.
Με την αμερικανική οικονομία να επιβραδύνεται και την ιαπωνική να είναι
στάσιμη τι θα πρέπει να περιμένουμε από την οικονομία της ευρωζώνης;
Οι ρυθμοί ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας και κυρίως της γερμανικής
φαίνονται να επιβραδύνονται. Αν το ευρώ ανατιμηθεί έναντι του γιεν και του
δολαρίου, αυτό θα δημιουργήσει πρόσθετα προβλήματα στην προσδοκώμενη ανάκαμψη
της ευρωπαϊκής οικονομίας. Παράλληλα, αυτό θα δημιουργήσει πίεση προς την
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για τη χαλάρωση της νομισματικής της πολιτικής,
μιμούμενη τις κινήσεις της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας. Ελπίζω οι παλιές
προκαταλήψεις της ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής να σβήσουν σταδιακά καθώς
βρισκόμαστε ενώπιον νέων συνθηκών στην παγκόσμια οικονομία. Η αλλαγή των
καιρών απαιτεί και αλλαγές πολιτικής.
(c) Los Angeles Times Syndicate
Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης
Google news
