Η πορεία των τραπεζών κλειδί για την ιαπωνική οικονομία

<

Την περασμένη Κυριακή, την ημέρα που ξεκίνησε το οικονομικό έτος 2001 για τις
γιγαντιαίες ιαπωνικές εμπορικές τράπεζες, η Σακούρα Μπανκ κατέβασε από κάθε
γωνιά της Ιαπωνίας το λογότυπό της, που για πολλές δεκαετίες μαρτυρούσε την
ισχύ της στην ιαπωνική οικονομία. Το λογότυπο αυτό αντικαταστάθηκε από ένα
νέο, πράσινου χρώματος, που συμβολίζει τη συγχώνευση της Σακούρα με την για
πολλές δεκαετίες μεγαλύτερη ανταγωνίστριά της τράπεζα, την Σουμιτόμο Μπανκ,
που εδρεύει στην πόλη Οζάκα. Το νέο όνομα του τραπεζικού ομίλου, που γεννήθηκε
από τη συγχώνευση, είναι Σουμιτόμο Μιτσούι.

Η αλλαγή του λογότυπου της Σακούρα, αποτέλεσμα της κατάρρευσης της τιμής της
μετοχής της, των τιμών των ακινήτων και της ύφεσης της ιαπωνικής οικονομίας,
αποτελεί την απαρχή ενός οικονομικού έτους που μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά
δύσκολο για τα ιαπωνικά πληγωμένα τραπεζικά ιδρύματα.

«Αν νομίζω ότι η ιαπωνική οικονομία θα τα πάει καλύτερα το επόμενο οικονομικό
έτος; Σίγουρα όχι!», λέει ο Τζέιμς Μάλκολμ, οικονομολόγος στο ιαπωνικό
παράρτημα του οίκου Τζέι Πι Μόργκαν. Ο ίδιος προβλέπει ότι ο ρυθμός ανάπτυξης
της ιαπωνικής οικονομίας θα πέσει το ερχόμενο οικονομικό έτος στο 0,6%, πολύ
χαμηλότερα δηλαδή από το 1,2% που προέβλεπε για το προηγούμενο οικονομικό
έτος. «Η τάση είναι ξεκάθαρη. Είναι πτωτική».

Η συγχώνευση της Σακούρα με τη Σουμιτόμο είναι μέρος της ταχύτατης διαδικασίας
συγκέντρωσης που ζει ο ιαπωνικός τραπεζικός κλάδος. Η διαδικασία αυτή θα έχει
ως αποτέλεσμα μέσα στα επόμενα δύο χρόνια να δημιουργηθούν γιγαντιαίοι
τραπεζικοί όμιλοι στην Ιαπωνία. Οι ιθύνοντες της ιαπωνικής οικονομικής
πολιτικής έχουν ενθαρρύνει τη δημιουργία συμμαχιών στον ιαπωνικό τραπεζικό
κλάδο, ελπίζοντας ότι οι μεγάλες τράπεζες θα διασπείρουν τα στοιχεία του
παθητικού τους και θα επιτύχουν μεγαλύτερες οικονομίες κλίμακος. Ωστόσο, οι
«γάμοι» δεν θα απελευθερώσουν τις τράπεζες από επισφάλειες που υπολογίζονται
σε 260 δισεκατομμύρια δολάρια. Τα επισφαλή δάνεια που έχουν χορηγηθεί στον
ιδιωτικό τομέα είναι, σύμφωνα με τους αναλυτές, και το μεγαλύτερο βαρίδι της
ιαπωνικής οικονομίας.

Διαγραφή επισφαλειών

Καθώς οι ιαπωνικές τράπεζες εισέρχονται στο οικονομικό έτος 2001, οι ηγέτες
του κυβερνώντος Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος κάνουν τις τελευταίες
διορθώσεις σε ένα νομοσχέδιο που έχει ως στόχο να διευκολύνει τις διαγραφές
επισφαλειών για τις ιαπωνικές τράπεζες και την αντικατάσταση μη αποδοτικών
μετοχικών τοποθετήσεων με σταθερά περιουσιακά στοιχεία, όπως κρατικά ομόλογα.

Σε αντίθεση με τις αμερικανικές τράπεζες, στις οποίες απαγορεύεται διά νόμου η
κατοχή μετοχών, οι μετοχικές τοποθετήσεις των ιαπωνικών τραπεζών ανέρχονται
στο 20% του ενεργητικού τους. Αυτό ήταν και το μεγάλο όπλο των ιαπωνικών
τραπεζικών ιδρυμάτων για τη διάρκεια της χρηματιστηριακής έκρηξης και την
ανόδου των τιμών των ακινήτων τη δεκαετία του ’80. Στη συνέχεια, ωστόσο, αυτός
ήταν και ο λόγος παράλυσής τους, όταν έσκασε η φούσκα στις αρχές της δεκαετίας
του ’90.

Τα στελέχη του κυβερνώντος κόμματος της Ιαπωνίας ανακοίνωσαν την Τετάρτη ένα
ευρύ σχέδιο εξυγίανσης των τραπεζών. Η πώληση των μετοχικών τους τοποθετήσεων
στο Δημόσιο αναμένεται να σταθεροποιήσει βραχυπρόθεσμα την οικονομική
κατάσταση των τραπεζών και τις τιμές των μετοχών στο ιαπωνικό χρηματιστήριο.
Ωστόσο, πολλοί ιδιώτες αναλυτές προειδοποιούν ότι, όπως ακριβώς και οι
συγχωνεύσεις τραπεζών, το σχέδιο αυτό δεν λύνει το σημαντικό πρόβλημα των
υπέρογκων επισφαλειών που αποτελεί και την γενεσιουργό αιτία των περιπετειών
της ιαπωνικής οικονομίας.

Πριν από την καταστροφή

Οι αξιωματούχοι της ιαπωνικής κυβέρνησης εξέφρασαν την ανακούφισή τους την
προηγούμενη Παρασκευή που οι δείκτες του ιαπωνικού χρηματιστηρίου, οι οποίοι
κέρδισαν περίπου 15% τις τελευταίες δύο εβδομάδες στην αναμονή του σχεδίου
εξυγίανσης των τραπεζών, έκλεισαν το προηγούμενο οικονομικό έτος σε επίπεδα
που επιτρέπουν στις τράπεζες να ισορροπήσουν με μεγαλύτερη ευκολία τους
ισολογισμούς τους. Ο Νικέι, ο βασικός δείκτης του χρηματιστηρίου του Τόκιο,
έκλεισε το τελευταίο οικονομικό έτος, που έληξε την 31η Μαρτίου 2001, στο
επίπεδο των 12.999,70 μονάδων. Αυτό βρίσκεται 36% χαμηλότερα από την
αντίστοιχη περυσινή ημερομηνία και το χαμηλότερο επίπεδο του δείκτη για τα
τελευταία 16 χρόνια. Ωστόσο, για τις τράπεζες η κατάρρευση σταμάτησε σε ένα
οριακό σημείο. Λίγο πριν την καταστροφή. Την προηγούμενη Παρασκευή ο Τάρο Άζο,
υπουργός Οικονομικών της Ιαπωνίας, εξέφρασε την εκτίμηση ότι οι ιαπωνικές
τράπεζες θα έχουν φέτος επαρκή κεφάλαια για να αντισταθμίσουν τις ζημίες που
κατέγραψαν από τη διαγραφή επισφαλειών και την πτώση των τιμών των μετοχών στο
χρηματιστήριο του Τόκιο. Και αυτό ισχύει κυρίως αν ο δείκτης Νικέι παραμείνει
φέτος πάνω από το επίπεδο των 12.000 μονάδων. Το ράλι των τιμών των μετοχών,
που σημειώθηκε τις τελευταίες δύο εβδομάδες του οικονομικού έτους 2000, έδωσε
ένα περιθώριο έξι μηνών στους ιθύνοντες της ιαπωνικής οικονομικής πολιτικής,
για να βρουν τους καλύτερους τρόπους αντιμετώπισης της κρίσης των τραπεζών
αλλά και της οικονομίας. Οι ιαπωνικές επιχειρήσεις δεν ήταν υποχρεωμένες στο
παρελθόν να συμπεριλαμβάνουν στα οικονομικά τους δελτία τις βραχυπρόθεσμες
απώλειες των τιμών των μετοχών που είχαν στα χαρτοφυλάκιά τους, αν αυτές οι
τιμές παρέμεναν σε επίπεδα άνω των τιμών στις οποίες αποκτήθηκαν. Οι
περισσότερες τράπεζες έχουν αποκτήσει το μεγαλύτερο μέρος των μετοχών που
διαθέτουν στα χαρτοφυλάκιά τους από τη δεκαετία του ’60. Έτσι, ακόμη και μετά
τη φετινή πτώση δεν ήταν υποχρεωμένες να περιλάβουν στους ισολογισμούς τους
και στα τριμηνιαία αποτελέσματά τους τις απώλειες που κατέγραψαν. Με τους
νέους κανονισμούς οι τράπεζες είναι υποχρεωμένες να ανακοινώνουν τις αποδόσεις
τους από τις μετοχικές του τοποθετήσεις. Έτσι, σε περίπτωση που η πτώση στο
χρηματιστήριο επιταχυνθεί, πολλές τράπεζες θα αναγκαστούν να ανακοινώσουν
σημαντικές ζημίες. Αυτό θα οδηγήσει στη διαγραφή επισφαλειών, τη διακοπή
χρηματοδότησης σε επιχειρήσεις που έχουν ουσιαστικά χρεοκοπήσει και στην
πώληση ακινήτων που υποθηκεύτηκαν από τις τράπεζες για τη χορήγηση των
δανείων.

Αυτό βρίσκει αντίθετες τις τράπεζες, οι οποίες είναι ακόμη δέσμιες του
ιαπωνικού τρόπου επιχειρείν, που σημαίνει τη διατήρηση θέσεων εργασίας πάση
θυσία. Ωστόσο, η αλλαγή αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την προσπάθεια
επίλυσης της κρίσης της ιαπωνικής οικονομίας.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης