Οι υπηρεσίες παίρνουν τη θέση της βιομηχανίας

Μέσα στην τελευταία εικοσαετία έχει αλλάξει η μορφή της ελληνικής οικονομίας,
γεγονός που έχει φέρει αλλαγές στην παραγωγική βάση της χώρας, στη σύνθεση της
απασχόλησης αλλά και στις προοπτικές ανάπτυξής της.

Ο τομέας των υπηρεσιών στην εικοσαετία αυτή διογκώθηκε σημαντικά με αποτέλεσμα
να καταλαμβάνει πλέον πάνω από τα 2/3 της πίτας του ΑΕΠ ενώ η βιομηχανία έχει
περιορισθεί σε τέτοια επίπεδα που σε καμία περίπτωση δεν προμηνύεται ότι θα
γίνει κάποτε η ατμομηχανή της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας. Όσο για την
αγροτική παραγωγή εξακολουθεί να συρρικνώνεται σταθερά χρόνο με τον χρόνο
ακολουθώντας τις τάσεις που επικρατούν στις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες στην
εποχή της παγκοσμιοποίησης.

Δύο απόψεις

“Θα γίνουμε χώρα των υπηρεσιών” προφήτευαν στη δεκαετία του 1980 όσοι
εναντιώνονταν στην ακολουθούμενη τότε οικονομική πολιτική και στην ένταξη της
χώρας στην ΕΟΚ αλλά και όσοι χρησιμοποιούσαν το σύνθημα αυτό ως απόδειξη της
στρεβλής ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα και των επιπτώσεων που
προκαλεί. Σήμερα μετά μία εικοσαετία φαίνεται να επαληθεύεται η πρόβλεψη αυτή
όχι όμως και όσον αφορά τις επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία. Σήμερα κανείς
δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι η υπερμεγέθυνση των υπηρεσιών εις βάρος
της βιομηχανίας και του αγροτικού τομέα είναι κακό ή καλό για την ελληνική
οικονομία, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν ισχυρές φωνές που θεωρούν ότι η
διόγκωση σε μία οικονομία του τομέα των υπηρεσιών είναι σημάδι γήρανσης. Οι
ίδιοι αποδίδουν στην εξέλιξη αυτή μέρος του ποσοστού αύξησης της ανεργίας που
σημειώθηκε στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1990. Υποστηρίζουν δε ότι μία οικονομία
με δυσανάλογα υψηλό ποσοστό υπηρεσιών και μικρή βιομηχανία είναι μια οικονομία
που στηρίζεται σε πήλινα πόδια.

Από την άλλη όμως οι υπηρεσίες κάνουν πιο ευέλικτη μία οικονομία στις νέες
συνθήκες της παγκοσμιοποίησης, υποστηρίζουν όσοι δεν θεωρούν αιτία των κακών
της ελληνικής οικονομίας τη μεγάλη ανάπτυξη των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών
στη Ελλάδα. Άλλωστε ως βασικό επιχείρημά τους χρησιμοποιούν το γεγονός ότι και
στις ΗΠΑ, που είναι η ατμομηχανή της ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας, ο
τομέας των υπηρεσιών καταλαμβάνει το 75% του ΑΕΠ της χώρας αυτής. Οι ίδιοι
αναλυτές αλλά και στελέχη του οικονομικού επιτελείου προβλέπουν ότι το
στοίχημα της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια θα κριθεί
στην εξειδίκευση που θα επιτύχει στην παροχή υπηρεσιών, ιδιαίτερα στους
κλάδους που αναπτύσσονται σήμερα με ταχύτατους ρυθμούς όπως οι
τηλεπικοινωνίες, οι τραπεζικές υπηρεσίες αλλά και η νέα οικονομία. Μία
εξειδίκευση που προς το παρόν η Ελλάδα θεωρείται ότι την έχει μόνο στον τομέα
του τουρισμού και αυτό για γεωγραφικούς κυρίως λόγους.

Το νέο πρόσωπο

Αποκαλυπτικά για το νέο πρόσωπο της ελληνικής οικονομίας είναι τα ακόλουθα
στοιχεία. Το 1981, είκοσι χρόνια πριν, στον τομέα της μεταποίησης (βιομηχανία)
αντιστοιχούσε το 30% του ΑΕΠ της χώρας. Το 1991 το ποσοστό αυτό έπεσε στο
26,8% ενώ σήμερα έχει συρρικνωθεί στο 22%. Οι υπηρεσίες από 57,8% το 1981
ανήλθαν στο 63,9% του ΑΕΠ το 1991 και σήμερα καλύπτουν το 71% περίπου. Ο
αγροτικός τομέας έχει συρρικνωθεί σήμερα στο 7% του ΑΕΠ από 11,9% το 1991 και
14,9% το 1981.

Το άρμα της ανάπτυξης των υπηρεσιών σέρνουν τέσσερις κλάδοι. Αυτοί είναι:

Πρώτον, ο κλάδος της κατοικίας όπου αύξησε το ποσοστό συμμετοχής του στο ΑΕΠ
περίπου στο 15% από 11,5% το 1981 λόγω της σημαντικής ζήτησης για αγορές νέων
διαμερισμάτων και κατοικιών που εκδηλώθηκε στο διάστημα αυτό. Δεύτερον, ο
κλάδος των διαφόρων υπηρεσιών ο οποίος αύξησε το ποσοστό συμμετοχής του
περίπου στο 14% του ΑΕΠ από 8,9% του ΑΕΠ το 1981 λόγω της σημαντικής ανάπτυξης
των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών παντός είδους στο διάστημα αυτό.

Τρίτον, ο κλάδος των τραπεζών ο οποίος αύξησε το ποσοστό συμμετοχής του στο
ΑΕΠ περίπου στο 5% από 3% το 1981. Γεγονός που οφείλεται στη μεγάλη ανάπτυξη
των τραπεζικών υπηρεσιών ιδιαίτερα στη δεκαετία του 1990.

Τέταρτον, ο κλάδος των υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης, ο οποίος καλύπτει
πλέον το 10% του ΑΕΠ από 6,9% το 1981.

Οι τάσεις αυτές αποτυπώνονται άλλωστε και στα στοιχεία της απασχόλησης
εργατικού δυναμικού της χώρας από τα οποία προκύπτει μία σημαντική μείωση της
απασχόλησης τα τελευταία χρόνια στον αγροτικό τομέα καθώς και στη βιομηχανία
και παράλληλη αύξηση της απασχόλησης στις υπηρεσίες.

Το στοίχημα

“Η ελληνική οικονομία τα τελευταία χρόνια πέρασε από μία φάση προσαρμογής”
τονίζει ο πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων κ. Βασίλης
Ράπανος, κατά τον οποίο υπάρχουν ελάχιστα περιθώρια για την Ελλάδα να στηρίξει
το μοντέλο ανάπτυξής της στην παραδοσιακή βαριά βιομηχανία, αφού άλλες χώρες
πριν από αυτήν έχουν εξειδικευθεί στον τομέα αυτόν, με αποτέλεσμα να έχουν
αποκτήσει συγκριτικό πλεονέκτημα. Ο ίδιος εξηγεί πάντως ότι και στην ελληνική
οικονομία υπάρχουν ανταγωνιστικοί κλάδοι και επιχειρήσεις στον τομέα της
βιομηχανίας με σημαντική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια και εξίσου θετικές
προοπτικές ανάπτυξης στο μέλλον.

“Το ζητούμενο είναι με ποιον τρόπο η ελληνική οικονομία θα αποκτήσει
εξειδίκευση στις νέες συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί παγκοσμίως” διευκρινίζει
ο κ. Ράπανος και προσθέτει ότι υπάρχουν τα περιθώρια να γίνει αυτό σε τομείς
όπου παρουσιάζουν σήμερα υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Στο οικονομικό επιτελείο
της κυβέρνησης εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να γίνει στον τομέα των σύγχρονων
τηλεπικοινωνιακών μέσων που αναπτύσσονται με ταχύτατους ρυθμούς. Σε αυτόν,
όπως εξηγούν, απαιτείται ευελιξία που ταιριάζει με το μικρομεσαίο μέγεθος που
έχουν οι επιχειρήσεις στην Ελλάδα. Παράλληλα αναφέρονται και άλλοι τομείς
υπηρεσιών που θα μπορούσαν να αναπτυχθούν και λόγω της πλεονεκτήματος που
δίνει στην Ελλάδα η γεωγραφική της θέση, δηλαδή η γειτνίασή της με τις άλλες
χώρες των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης. Αναφέρεται ειδικότερα ο τομέας
των τραπεζικών υπηρεσιών αλλά και οι υπηρεσίες υγείας. “Η Ελλάδα έχει τη
δυνατότητα να αναδειχθεί σε χρηματοδοτικό κέντρο της Ανατολικής Ευρώπης και
των Βαλκανίων” αναφέρουν χαρακτηριστικά παράγοντες του οικονομικού επιτελείου
της κυβέρνησης αλλά και των τραπεζών λόγω της ισχυρής θέσης που κατέχει ήδη ο
τραπεζικός τομέας της χώρα και του ιδιαιτέρως χαμηλού επιπέδου ανάπτυξής του
στις γειτονικές χώρες. Κάτι ανάλογο, λένε τα ίδια στελέχη, θα μπορούσε να
γίνει και με τις υπηρεσίες υγείας. Όσο για τον τομέα των νέων τεχνολογιών τα
στελέχη του οικονομικού επιτελείου επικαλούνται το θαύμα της Ιρλανδίας
εξηγώντας ότι οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης της χώρας αυτής οφείλονται κυρίως στο
εκπαιδευτικό σύστημα και στον προσανατολισμό του στην εξειδίκευση στις νέες
τεχνολογίες.

Γεγονός είναι πάντως ότι εκ του αποτελέσματος θα κριθεί αν η ελληνική
οικονομία θα επιτύχει τους στόχους που θέτει για τα επόμενα χρόνια. Δηλαδή αν
θα κερδίσει το στοίχημα της εξειδίκευσης στην παροχή υπηρεσιών. Από αυτό θα
εξαρτηθεί αν θα μειωθεί η ανεργία στο μέλλον αλλά και άλλα σημαντικά μεγέθη
της οικονομίας, μεταξύ των οποίων και το έλλειμμα ισοζυγίου των τρεχουσών
συναλλαγών της χώρας με το εξωτερικό, το οποίο τους τελευταίους μήνες
εμφανίζει τάσεις σημαντικής διεύρυνσης λόγω αύξησης του εμπορικού ελλείμματος.