Μεγάλη Εβδομάδα στα θαλασσινά κάστρα

Κάθε χρόνο πλησιάζοντας το Πάσχα βρίσκομαι στη δύσκολη θέση τού να διαλέξω
μερικά όμορφα σημεία ανά την Ελλάδα προτείνοντας μίνι-ταξιδιωτικές εξορμήσεις.
Και το θέμα δεν είναι απλά η επιλογή ­ γιατί η Ελλάδα την άνοιξη είναι παντού
όμορφη ­ αλλά η πρωτοτυπία των προτάσεων και ο συνδετικός «κρίκος» που να τις
ενώνει μεταξύ τους. Φέτος, ξεκίνησα με οδηγό τη διαίσθησή μου και τις
παραστάσεις που έχουν εντυπωθεί στο μυαλό μου. Σκέφτηκα, λοιπόν, πρώτα τη
θάλασσα, ίσως γιατί ο καιρός είναι πολύ ζεστός και ο δυνατός ήλιος σε σπρώχνει
κοντά της. Μετά, μου ήρθε στο μυαλό η κατανυκτική ατμόσφαιρα ενός Επιταφίου σε
στενά σοκάκια ανάμεσα σε πετρόχτιστα περιποιημένα σπίτια, αλλά και η χαρούμενη
θορυβώδης Ανάσταση στο προαύλιο μιας εκκλησιάς στην εξοχή, χωρίς δρόμους,
αυτοκίνητα και φασαρία πόλης. Προσπάθησα να τα συνδυάσω όλα αυτά και κατέληξα
ότι θα ήταν υπέροχα να περάσει κανείς τις διακοπές τού Πάσχα σε μία από τις
καστροπολιτείες που υπάρχουν στην Ελλάδα και μάλιστα σε εκείνες που βρίσκονται
δίπλα στη θάλασσα. Από τον κατάλογο που έφτιαξα πρόχειρα, κοιτάζοντάς τον
κατέληξα σε έξι, άλλες γνωστές στους πάντες (όπως π.χ. η Μονεμβασιά) και άλλες
που δεν τις βάζει ο νούς σου, όπως το νησί της Λέρου με το απίστευτο κάστρο
του. Όσοι ακολουθήσουν κάποια από τις προτάσεις αυτές πιστεύω πως θα με
δικαιώσουν για την επιλογή και πως θα ευχαριστηθούν τις ανοιξιάτικες διακοπές
τους.

ΛΕΡΟΣ

Μονάχα όσοι έχουν πάει στη Λέρο γνωρίζουν πόσο όμορφα θα περάσουν εκεί, είτε
είναι άνοιξη είτε καλοκαίρι. Οι υπόλοιποι απλώς θα αναρωτηθούν για την επιλογή
του γράφοντος και θα προσπεράσουν. Εκείνοι θα χάσουν!

Εκτός από ονειρεμένος τόπος διακοπών για τους «μυημένους» η Λέρος διαθέτει ένα
από τα πιο εντυπωσιακά κάστρα στο Αιγαίο που δεσπόζει πάνω από το Παντέλι, την
Αγιά Μαρίνα και τον Πλάτανο. Στη σκιά του ζουν μέρα νύχτα οι Λεριοί και ξέρουν
να το τιμάνε και αυτό και την Παναγιά του, την Κυρά. Πάνω από τη σειρά των
ανεμόμυλων το κάστρο ορθώνεται στέρεο και δυνατό στον λόφο Απιτύκι
προσφέροντάς σου μία μονάχα οδό πρόσβασης. Είτε πάρεις τον ασφάλτινο δρόμο με
το αυτοκίνητο είτε ανέβεις τα 499 σκαλιά, θα νιώσεις την εξουσία του στον
χώρο. Ακόμα πιο τρομερό στην όψη είναι τη νύχτα, που φωτίζεται. Χτίστηκε πάνω
σε αρχαία ερείπια στους βυζαντινούς χρόνους και η ανασκαφή αποκάλυψε τάφο του
7ου αιώνα π.Χ. Την οριστική του μορφή την πήρε με συμπληρώσεις του τάγματος
των Ιπποτών του Αγ. Ιωάννη και των Ενετών. Φυσικά και οι Ιταλοί στην περίοδο
του Μεσοπολέμου το οχύρωσαν ως παρατηρητήριο για να σωθεί στις μέρες μας
σχεδόν ακέραιο, φιλοξενώντας το Εκκλησιαστικό Μουσείο. Οι πρόσφατες ανασκαφές
έχουν φέρει στο φως γύρω στους 7-8 ναούς της νεοελληνιστικής περιόδου και ένας
από αυτούς είναι του Αγνώστου Μάρτυρος.

ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ

Την ώρα που στην υπόλοιπη Ελλάδα υποδεχόμαστε την άνοιξη, στο Καστελλόριζο
είναι έτοιμοι να αρχίσουν τα καλοκαιρινά μπάνια!

Το ερειπωμένο κάστρο συνήθως λούζεται στον ήλιο, στημένο επάνω στους κόκκινους
βράχους. Castello-Rosso (κόκκινο κάστρο) το είπαν, εξ ου και η ονομασία
Καστελλόριζο. Επισήμως, η ονομασία του νησιού είναι Μεγίστη, που το οφείλει
στον οικιστή Μεγιστέα αλλά και στον Δία (Ζευς ο Μεγιστεύς) που λατρευόταν αλλά
και «λατρεύεται», αφού οι κάτοικοι είναι τόσο πολύ φιλόξενοι και
ανοιχτόκαρδοι. Μια σποριά τόπος είναι και αν προσπαθήσεις να βρεις αυτό το
κάτι που μαγεύει, δεν θα καταλήξεις σε ένα μόνο πράγμα. Μπορεί να είναι η
μεγάλη απόσταση από την υπόλοιπη Ελλάδα και η μικρή «ανάσα» των 800 μέτρων
(από κάβο σε κάβο) που το χωρίζει από την Τουρκία. Μπορεί να είναι οι 200
μόνιμοι κάτοικοι της νοτιότερης άκρης της ελληνικής γης. Ίσως, όμως, να είναι
ο λαμπρός ήλιος που λούζει 320 ημέρες τον χρόνο το νησάκι, η γαλάζια σπηλιά
που σε τέτοιο χρώμα δεν θα έχετε ξανακολυμπήσει ποτέ σας, ο Άι Γιώργης του
Βουνού, το χάραμα στο λιμάνι που αποτελεί μυστηριακή τελετουργία, οι απίθανες
συγχορδίες από τα τζιτζίκια, ο ράθυμος ρυθμός της ζωής… και ξαφνικά ως διά
μαγείας τα μόλις 9 τετραγωνικά χιλιόμετρα της έκτασής του πολλαπλασιάζονται!

ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑ

Δεν είναι νησί και όμως μοιάζει. Δεν είναι ένας απλός βράχος, αλλά ένα
περίφημο κάστρο. Δεν είναι μονάχα όμορφη, είναι άγρια και γοητευτική.

Η Μονεμβασία, αυτό το βραχονήσι που ενώνεται με τη στεριά με μια λωρίδα γης
(μονή-εμβασία, μονό πέρασμα/είσοδος, εξ ου και το όνομά της) ορθώνεται
περήφανα, και έχοντας πίσω του όλο το Αιγαίο μοιάζει έτοιμο να σαλπάρει γι’
αλλού.

Πολλοί λένε ότι πρόκειται για την πανάρχαια Άκρα Μινώα, ναυτικό σταθμό του
βασιλιά Μίνωα, αλλά ολόκληρος ο τεράστιος βράχος αποσπάστηκε από την ξηρά
ύστερα από ισχυρό σεισμό που σημειώθηκε το 375 μ.Χ. στη Νότια Πελοπόννησο. Τα
χρονικά κτήσης της πόλης που βρέθηκαν, μας πληροφορούν ότι για πρώτη φορά
κατοικήθηκε το «έκτον έτος της βασιλείας Μαυρικίου», δηλαδή το 588 μ.Χ., όταν
οι κάτοικοι της Λακωνίας κυνηγημένοι από τις επιδρομές των βαρβάρων έψαξαν να
βρουν ένα ασφαλές μέρος για να κρυφτούν. Πολλοί από αυτούς έφυγαν για τη
Σικελία, ενώ οι υπόλοιποι εγκαταστάθηκαν στο νοτιοανατολικό τμήμα της
χερσονήσου, ώστε να μη φαίνονται από την ξηρά, ονομάζοντας το μέρος
Μονεμβασία. Μέγαρα και εκκλησίες χτίστηκαν, καθώς και το τείχος τόσο στην κάτω
πόλη όσο και ψηλά στο κάστρο, στον λόφο του Γουλά.

Τα τείχη ακόμα και σήμερα φαίνονται αδιαπέραστα και ο ασφάλτινος δρόμος σε
οδηγεί ίσια στις διάτρητες από σφαίρες σιδερένιες πλάκες της πύλης. Τόσο το
κάτω τείχος όσο και αυτό το τεράστιο του κάστρου ψηλά έχουν σχήμα ανάποδου Π
και έχουν αντέξει σε εκατοντάδες επιδρομές, ώστε να σώζονται σήμερα σχεδόν
ανέπαφα, δημιουργώντας δέος στον επισκέπτη. Αυτόν τον τυχερό επισκέπτη που θα
συναντήσει μια καλοδιατηρημένη βυζαντινή – μεσαιωνική – βενετσιάνικη
καστροπολιτεία.

ΧΙΟΣ

Ολόκληρο ετούτο το νησί του Ανατολικού Αιγαίου είναι ένα κάστρο. Πέρα από αυτό
της χώρας, που είναι εμφανές, κάστρα, πύργους και προμαχώνες θα συναντήσεις
παντού. Ακόμα περισσότερο θα συναντήσεις αυθεντικά μεσαιωνικά χωριά που οι
κολλητοί μεταξύ τους – παρατεταγμένοι εξωτερικοί τοίχοι των σπιτιών
δημιουργούν από μόνοι τους ένα κάστρο. Άκόμα και σε κάποιο από τα υπέροχα
αρχοντικά του Κάμπου να πας, θα νομίσεις ότι μπαίνεις σε μίνι φρούριο με ψηλό
περίβολο και κεντρική κατοικία με εξαιρετική θέα στα τέσσερα σημεία του
ορίζοντα.

Το πέμπτο σε μέγεθος ελληνικό νησί είχε και έχει συσσωρευμένο πλούτο, όχι κατ’
ανάγκη χρηματικό, συνεχίζει μια παράδοση αιώνων και προτιμά να μην
«πολυακούγεται». Είναι στη φύση του Χιώτη να μην εκδηλώνεται, να προσπερνά
απαρατήρητος, αλλά να ευημερεί ταυτόχρονα, να χαίρεται τη ζωή του και να
δημιουργεί. Έχει μια διαφορετική προσωπικότητα ετούτο το νησί, που είναι από
τη μια πολύπλοκη και από την άλλη αντιφατική. Άλλο η Νότια Χίος και άλλο η
Βόρεια. Άλλο πράγμα να είσαι εφοπλιστής, άλλο να είσαι ξωμάχος γεωργός, άλλο
ναυτικός, άλλο μετανάστης επαναπατριζόμενος. Και όμως, όλοι τους οι
«χαρακτήρες» μπορούν να συναντηθούν άνετα στο ίδιο τραπέζι για ένα ούζο, να
έχουν «ίσο» λόγο και να ακουστούν το ίδιο προσεκτικά από τους υπόλοιπους.
Διακοπές στη Χίο, είτε τώρα το Πάσχα είτε το καλοκαίρι είναι ένα όνειρο που
αξίζει να το ζήσετε.

ΚΟΡΩΝΗ

Η ζωή συνεχίζεται στο κάστρο της Κορώνης, που στεφανώνει μοναδικά τη θαυμάσια
γραφική κωμόπολη της Μεσσηνίας. Λευκά πεζούλια στα σπίτια, γλάστρες με
πολύχρωμα λουλούδια, χαμηλά σπίτια βαμμένα με δύο τρία χρώματα… σαν έντονα
χρωματισμένη κυκλαδίτικη πολιτεία μοιάζει η Κορώνη κάτω από το κάστρο, ενώ
μέσα σ’ αυτό κατοικίες που χρησιμοποιούν παλιό και νέο οικοδομικό υλικό,
νεκροταφείο και η εκκλησία της Παναγιάς της Ελεήστρας. Το φρούριο της Κορώνης
χτίστηκε από τους Βενετούς τον 13ο αιώνα και διαμορφώθηκε-συμπληρώθηκε από
τους Τούρκους τον 16ο αιώνα. Είναι τεράστιο σε έκταση, έχει τριγωνικό σχήμα
και αποτελείται από δύο περίβολους με προμαχώνες και μεγάλους τετράγωνους
πύργους, που εντυπωσιάζουν ακόμα και σήμερα. Αν προσέξει καλύτερα κάποιος, θα
ανακαλύψει τα αρχαιοελληνικά κατάλοιπα στο οικοδομικό υλικό, τις υπερμεγέθεις
αποθήκες, τις υπόγειες «αόρατες» δεξαμενές και τις πύλες χτισμένες με γοτθική
τεχνοτροπία. Είναι και η θέα από το κάστρο της Κορώνης που κόβει την ανάσα!

Πέρα, όμως, από τα ιστορικά-αρχιτεκτονικά στοιχεία που μπορεί κανείς να
παραθέσει, είναι οι αντικρουόμενες αισθήσεις και οι οπτικές γωνίες που σου
προσφέρει η Κορώνη με το κάστρο της. Αλλιώς νιώθεις όταν μπαίνεις στους
πύργους και κοιτάς από εκεί την κωμόπολη με τις κόκκινες στέγες και αλλιώς
όταν βλέπεις από μακριά το κάστρο μυρίζοντας την αύρα τις θάλασσας και τις
ευωδιές των λουλουδιών της άνοιξης. Σαν αντικρουόμενα είναι τα αισθήματα και
τούτο είναι πιο συναρπαστικό. ~

ΚΑΒΑΛΑ

Δεν χρειάζεται προσεκτική παρατήρηση για να γοητευθείς από την παραθαλάσσια
πολιτεία του Βορρά. Ακόμα και αν είσαι περαστικός θα πάρεις αξέχαστες εικόνες
από τη Νεάπολη, που πρωτοέχτισαν οι κάτοικοι της Θάσου τον 7ο αιώνα π.Χ. Η
αρχική μικρή χερσόνησος που κατοικήθηκε γρήγορα απέκτησε οχυρωματικό περίβολο
και πάνω σ’ αυτή την αρχική χάραξη χτίστηκε το τείχος των Βυζαντινών, αλλά και
των Τούρκων που ακολούθησαν. Αν και ο περίβολος της πόλης-οχυρό δεν υπάρχει
πια, η ακρόπολη της Καβάλας δεσπόζει επάνω στον λόφο της συνοικίας της
Παναγίας και στολίζεται από παραδοσιακά σπίτια του 19ου και αρχών του 20ού
αιώνα. Οι αιώνες που πέρασαν φυσικά άλλαξαν τη φυσιογνωμία της πόλης, με τον
ίδιο τρόπο που άλλαζε και το όνομά της. Από Νεάπολη οι Βυζαντινοί την ονόμασαν
Χριστούπολη και στη συνέχεια, επί τουρκοκρατίας, απέκτησε το όνομα Καβάλα, το
οποίο διατηρείται ακόμα και σήμερα. Τη μεγαλοπρέπεια του κάστρου
συναγωνίζονται οι τεράστιες καμάρες του υδραγωγείου που έχτισε ο Σουλεϊμάν ο
Μεγαλοπρεπής τον 16ο αιώνα, ενώ χωμένο σε μια μικρή αγκάλη της παραλιακής
ζώνης ένα παλιό καρνάγιο (ναυπηγείο ξύλινων πλοίων) ενώνει το σήμερα με το
χτες. Η Καβάλα είναι μια σύγχρονη αλλά συνάμα γραφική πόλη με ανατολίτικο
χαρακτήρα, που ξέρει να κρατά ζηλότυπα τις ομορφιές της και μονάχα το
καλοκαίρι «παραδίνεται» για τουριστική εκμετάλλευση στις γύρω παραλίες.