ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Μεσάνυχτα παρά πέντε

Ο Ιταλός φιλόσοφος Τζαμπατίστα Βίκο μιλούσε ήδη από τον 17ο αιώνα για τις
νέες μορφές της σύγχρονης βαρβαρότητας. Και δεν είχε δει ούτε το Σεβέζο ούτε
την Μποπάλ.

«Διαπράξατε γενοκτονία!»: επιζήσαντες από την καταστροφή της Μποπάλ διαδηλώνουν κάθε Πέμπτη κατά της Union Carbide

Οι πρόοδοι της επιστήμης και της τεχνολογίας κατά τον 20ό αιώνα είναι
σημαντικές και αναμφισβήτητες. Αυτό που προκαλεί έκπληξη, γράφει ο υπεύθυνος
του λογοτεχνικού ενθέτου της Φιγκαρό Ζαν-Μαρί Ρουάρ, είναι η αδιαφορία
που συνόδευσε τις «παράπλευρες ζημίες» τους. Όποιος εξετάσει τις οικολογικές
καταστροφές της Μιναμάτα, του Σεβέζο, της Μποπάλ και του Τσερνόμπιλ, θα βρει
τα ίδια ανθρώπινα λάθη, την ίδια απουσία του αισθήματος ευθύνης, την ίδια
προσπάθεια συγκάλυψης και παραπληροφόρησης από τους υπευθύνους. Οι πολίτες δεν
διαθέτουν μηχανισμούς προστασίας από τους κινδύνους στους οποίους τους
εκθέτουν οι πολυεθνικές της χημείας, του πετρελαίου ή της πυρηνικής ενέργειας.
Τα κράτη είναι ανίσχυρα, οι μηχανισμοί ελέγχου αναποτελεσματικοί. Η δικαιοσύνη
αποδεικνύεται συνήθως υποχείριο των οικονομικών συμφερόντων.

Το βιβλίο του Ντομινίκ Λαπιέρ και του Χαβιέρ Μόρο «Μεσάνυχτα παρά πέντε στην
Μποπάλ», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Robert Laffont και Planeta,
αποτελεί ένα συνταρακτικό ντοκουμέντο. Το 1978, με τη συνενοχή της ινδικής
κυβέρνησης, η Union Carbide κατασκεύασε στην Μποπάλ ένα εργοστάσιο με στόχο
την ετήσια παραγωγή 5.000 τόνων φυτοφαρμάκων, και ιδιαίτερα Sevin, της πιο
επικίνδυνης ουσίας που χειρίστηκαν ποτέ οι μαθητευόμενοι μάγοι του
αμερικανικού χημικού γίγαντα. Τα πειράματα που είχαν κάνει σε ποντίκια είχαν
τόσο τρομακτικά αποτελέσματα, που η εταιρεία δεν τόλμησε ποτέ να δημοσιεύσει
τα συμπεράσματά τους. Φυσικά, η κυβέρνηση του Νέου Δελχί δεν ήξερε τίποτα. Και
οι κάτοικοι νόμιζαν ότι το εργοστάσιο παράγει κάποιο «φάρμακο για τα φυτά»…

Πριν από τη μοιραία νύχτα της 2ας Δεκεμβρίου 1984 είχαν σημειωθεί ήδη πολλά
ατυχήματα. Η εταιρεία όμως τα συγκάλυπτε, τα συνδικάτα υποχρεώνονταν να
σωπάσουν, μονάχα ένας νεαρός δημοσιογράφος έγραψε για την έκθεση μιας ομάδας
επιθεωρητών που επισκέφθηκαν το εργοστάσιο τον Μάιο του 1982 και εξεπλάγησαν
από την παραμόρφωση των εξαρτημάτων, τη διάβρωση των κυκλωμάτων, την
προχειρότητα των συνδέσεων και την παντελή απουσία μέτρων ασφαλείας. Η
εταιρεία είχε αποφασίσει ότι το εργοστάσιο της Μποπάλ δεν ήταν κερδοφόρο και
έπρεπε να κλείσει, δεν άξιζε λοιπόν να δαπανώνται χρήματα για την ασφάλεια των
εργαζομένων. Κι ας ήταν αποθηκευμένοι στις δεξαμενές πάνω από 60 τόνοι του
θανατηφόρου Sevin.

Εκείνη τη νύχτα γίνονταν στην πόλη πολλοί ομαδικοί γάμοι και το πλήθος
βρισκόταν στους δρόμους. Τα ουρλιαχτά των σειρήνων δεν τους τρόμαξαν, τα είχαν
συνηθίσει, «αυτό το εργοστάσιο είναι τόσο σάπιο», έλεγαν, «που φοβούνται και
να το ξεμοντάρουν». Τριάντα χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν χωρίς να καταλάβουν
γιατί. Άλλοι 500.000 τραυματίστηκαν. Η εταιρεία περιορίστηκε σε μερικές
συμβολικές αποζημιώσεις. Τις ευθύνες της δεν τις αναγνώρισε ποτέ.