Το παρελθόν διχάζει

Οι Γερμανοί μπορούν να νιώθουν εθνικά υπερήφανοι για τις Άλπεις τους, για
τον Γκαίτε τους, για τη Μερσεντές και για τον Σουμάχερ. Τι γίνεται όμως με το
Ολοκαύτωμα;

Εγκάρδια συνεννόηση. Ο πρόεδρος της Γερμανίας Γιοχάνες Ράου παρευρέθη στο ετήσιο συνέδριο των ραβίνων, στο Βερολίνο, επιβεβαιώνοντας γι’ άλλη μια φορά στην πράξη τις αποστάσεις που έχει πάρει από το ναζιστικό παρελθόν της χώρας του

Για πολλές δεκαετίες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και το Ολοκαύτωμα, οι
Γερμανοί γενικά απέφευγαν να εκδηλώνουν ανοιχτά οποιοδήποτε αίσθημα εθνικής
υπερηφάνειας. Όμως, τους τελευταίους μήνες, μια μεγάλη συζήτηση έχει ανοίξει
πάνω σε ένα κεντρικό ερώτημα: άραγε η επιτυχία της μεταπολεμικής δημοκρατίας
της χώρας νομιμοποιεί σήμερα εκδηλώσεις εθνικής υπερηφάνειας; Μερικές
εξελίξεις τροφοδοτούν με οξύτητα αυτήν τη συζήτηση.

Η απορρόφηση 17 εκατομμυρίων πρώην Ανατολικογερμανών που μεγάλωσαν υπερήφανοι
για την πρώην κομμουνιστική χώρα τους εντείνει τα πατριωτικά ή εθνικιστικά
αισθήματα. Περισσότερο από μισός αιώνας έχει περάσει από τον τελευταίο μεγάλο
πόλεμο και οι Γερμανοί έχουν πια απαυδήσει να βλέπουν ολόκληρη την ιστορία
τους να συρρικνώνεται στα 12 όλα και όλα χρόνια του ναζισμού.

Το ερώτημα

Πόσο «εθνικά υπερήφανος» μπορεί και επιτρέπεται να αισθάνεται ένας Γερμανός;
Και πόσο είναι αυτό θεμιτό και δεν προκαλεί «παρεξηγήσεις» που παραπέμπουν
στον εθνικισμό της ακροδεξιάς και των νεοναζιστών; Το ζήτημα δεν είναι μόνο
«θεωρητικό», που απασχολεί μεταπολεμικά ιστορικούς και κοινωνιολόγους στη
Γερμανία, αλλά έχει γίνει πια αντικείμενο μιας επίκαιρης πολιτικής διαμάχης
των πολιτικών κομμάτων, στην οποία ενεπλάκησαν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας
Γιοχάνες Ράου και ο καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ.

Στη δημόσια αυτή συζήτηση έβαλε φωτιά ο Πράσινος υπουργός Περιβάλλοντος και
εκπρόσωπος της αριστερής πτέρυγας του κόμματος Γιούργκεν Τριτίν, ο οποίος
απέδωσε στον γενικό γΓραμματέα των Χριστιανοδημοκρατών Λόρεντς Μάιερ νοοτροπία
«σκίνχεντ», όταν αυτός δήλωσε υπερήφανος που είναι Γερμανός. Ο Τριτίν τού
καταλόγισε ότι με την υιοθέτηση του συνθήματος αυτού, που αποτελεί σήμα
κατατεθέν των νεοναζί, υποθάλπει και νομιμοποιεί πολιτικά τη ρατσιστική
πολιτική τους.

Η κριτική του Τριτίν προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων από την πλευρά των
Χριστιανοδημοκρατών και των Φιλελευθέρων που ζήτησαν και επιμένουν στην
απομάκρυνσή του από την κυβέρνηση. Σίγουρα έφερε σε δύσκολη θέση τους
Σοσιαλδημοκράτες και προσωπικά τον καγκελάριο Γκέρχαρντ Σρέντερ, ο οποίος
υποχρέωσε τελικά τον Τριτίν να ζητήσει επισήμως συγγνώμη από τον Μάιερ,
ελπίζοντας ότι έτσι θα θεωρηθεί η υπόθεση λήξασα.

Οι Χριστιανοδημοκράτες

Με σημαία τη δήλωση «είμαι υπερήφανος που είμαι Γερμανός», «θωπεύεται» από
τους Χριστιανοδημοκράτες και τον περίγυρό τους η ενδόμυχη άρνηση μεγάλου
μέρους, αν όχι της πλειοψηφίας των Γερμανών, να συνεχίσουν να θεωρούνται
υπόλογοι για το ζοφερό ναζιστικό παρελθόν. Επίσης ενισχύεται η αντίληψη ότι 50
χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου και 10 μετά την ενοποίησή της, η Γερμανία έχει
καταστεί μία απολύτως φυσιολογική χώρα, όπως οι άλλες ευρωπαϊκές, η οποία
ζητεί να αντιμετωπίζεται ανάλογα από αυτές, όπως και από τους πολίτες της.

Στην τακτική αυτή βρίσκονται εγκλωβισμένοι οι Σοσιαλδημοκράτες, καθώς δεν
μπορούν ούτε να την ενστερνιστούν ως έχει ούτε να την αντιστρατευθούν
μετωπικά, όπως έπραξε ο Τριτίν.

Οι Άλπεις, ο Γκαίτε και η… Μερσεντές!

Εκπρόσωπος της παλιάς «ουμανιστικής» γενιάς των Σοσιαλδημοκρατών, ο Πρόεδρος
Γιοχάνες Ράου αρνήθηκε σε συνέντευξή του να υιοθετήσει το «είμαι υπερήφανος
που είμαι Γερμανός», επιστρατεύοντας το επιχείρημα ότι δεν μπορεί να είναι
κανείς υπερήφανος για κάτι που δεν δημιούργησε ο ίδιος. Η τοποθέτηση αυτή
έθεσε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στο στόχαστρο της αντιπολίτευσης, η οποία
του καταλόγισε «έλλειμμα εθνικής υπερηφάνειας».

Η εμπλοκή του Προέδρου της Δημοκρατίας στη διαμάχη και κυρίως οι μετρήσεις
σύμφωνα με τις οποίες η καμπάνια των Χριστιανοδημοκρατών βρίσκει θετική
απήχηση, οδήγησε τον καγκελάριο Γκέρχαρντ Σρέντερ ­ εν όψει και των κρίσιμων
τοπικών βουλευτικών εκλογών της Κυριακής στα κρατίδια της Βάδης-Βυρτεμβέργης
και της Ρηνανίας-Παλατινάτου ­ σε έναν φραστικό ελιγμό, προκειμένου να μην
καταστεί το εθνικό πεδίο λεία των Χριστιανοδημοκρατών: «Είμαι υπερήφανος για
τα επιτεύγματα των ανθρώπων και τη δημοκρατική κουλτούρα και με αυτήν την
έννοια είμαι ένας Γερμανός πατριώτης που είναι υπερήφανος για την πατρίδα
του».

Το 90% των Γερμανών αισθάνεται «υπερήφανο για τη Γερμανία». Γιατί άραγε; Στους
λόγους για τους οποίους είναι υπερήφανοι ­ σύμφωνα με έρευνα της εφημερίδας
«Bild» ­ οι σύγχρονοι Γερμανοί βάζουν πρώτα τις γερμανικές Άλπεις! Στη δεύτερη
θέση ακολουθεί το Σύνταγμά τους, στην τρίτη ο Γκαίτε, ενώ στην πρώτη δεκάδα
βρίσκονται το «αστέρι» της Μερσεντές, η πρώην Ανατολικογερμανίδα ολυμπιονίκης
Κάτι Βιτ και ο Μίχαελ Σουμάχερ. Μήπως αυτή είναι η καλύτερη απάντηση στην
άκαρπη πολιτική διαμάχη;