ΔΡΟΜΟΙ

Το χρήμα…

… είναι ένα μεγάλο θαύμα. «Ελάχιστα πράγματα δεν μπορεί να εξαγοράσει. Και
όμως, το χρήμα δεν έχει όλη την εξουσία, ούτε στους ουρανούς ούτε στη γη». Το
είχε πει ο ιστορικός Τόμας Καρλάιλ το 1850. Αν ο Καρλάιλ μισούσε τόσο πολύ τον
υλισμό της βικτοριανής εποχής, άραγε τι θα έλεγε σήμερα για τον υλισμό της
δικής μας; Όταν ο Ρώσος μεγιστάνας Μπόρις Μπερεζόφσκι ορίστηκε επικεφαλής του
ρωσικού συμβουλίου ασφαλείας το 1999 είχε πει ανοιχτά πως η πολιτική δεν είναι
πια παρά ένα «παράρτημα» των επιχειρήσεων: «Για να το πω πιο ωμά, το κεφάλαιο
προσλαμβάνει τις αρχές στη δούλεψή του. Αυτή η μορφή πρόσληψης ονομάζεται
εκλογές». Φυσικά απευθυνόταν στον κυνισμό μας.

Ο κόσμος…

… «γυρίζει» χάρη στο χρήμα και τον έρωτα. Άλλος ένας μύθος. Οι μαρξιστές
πιστεύουν πως οι αντιπαλότητες για τις αγορές και τις επενδύσεις φέρνουν
πολέμους. Από το αντίθετο ιδεολογικό στρατόπεδο, οι «άλλοι» πιστεύουν πως ο
οικονομικός ανταγωνισμός προάγει τη δημοκρατία. Μια παραλλαγή αυτής της άποψης
είναι πως οι εκλογές χάνονται ή κερδίζονται ανάλογα με τη βραχυπρόθεσμη κίνηση
δεικτών όπως η ανεργία, ο πληθωρισμός και το πραγματικό εισόδημα. Ένας «άλλος»
ιστορικός, ο Νάιαλ Φέργκιουσον, προτιμάει μια «τρίτη» άποψη. Πιστεύει πως ο
πόλεμος είναι «πατήρ πάντων», ακόμη και της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, και
πως ο κόσμος παραείναι πολύπλοκος για να υπάρχει μια, μοναδική και απλή θεωρία
περί πολέμου, οικονομικής ανάπτυξης κ.ο.κ.

Ο «πόλεμος»…

… που εξαπολύει ο καθηγητής Φέργκιουσον στο τελευταίο βιβλίο του «Χρήμα και
εξουσία στον σύγχρονο κόσμο» (εκδ. Penguin) έχει για «θύμα» του την Ευρωπαϊκή
Ενωση, όπως παρατηρεί ο αρθρογράφος της εφημερίδας «Financial Times» Σάμιουελ
Μπρίταν. Με «πυρομαχικά» τις συντάξεις και την επιβάρυνση που αυτές θα
σημάνουν για τις επερχόμενες γενιές, βάλλει κατά του μαύρου ευρωπαϊκού
«προβάτου», δηλαδή κατά της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης. Λέει πως για να
υπάρχει ενιαίο νόμισμα, θα πρέπει να υπάρχει και ενιαία ευρωπαϊκή κυβέρνηση.
Λέει και άλλα. Αναφέρει, ας πούμε, μια μελέτη σύμφωνα με την οποία ο
πληθωρισμός κάνει κακό μόνο όταν ξεπεράσει το 40% ­ στο 8% μπορεί μάλιστα να
είναι ευεργετικός!

Η ματιά…

… που ρίχνει ο Φέργκιουσον στον κόσμο είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα,
τουλάχιστον για τον Μπρίταν. Γιατί ο καθηγητής βλέπει ολόγυρά του έναν κόσμο
πλημμυρισμένο από απείθαρχα κράτη και γενοκτονικά καθεστώτα. Πιστεύει πως
αυτός ο κόσμος μπορεί να γίνει ασφαλής μόνο αν η Αμερική και οι σύμμαχοί της
αποφασίσουν να ενισχύσουν τις αμυντικές δαπάνες, οι οποίες συρρικνώθηκαν πάρα
πολύ μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Έχει δίκιο; Πάντως, στο Κοσσυφοπέδιο,
όπου νίκησε η Δύση ­ αν νίκησε ­ μονάχα με τύχη και με μπλόφα, το εμπόδιο στη
δυτική εκστρατεία δεν ήταν η έλλειψη αμυντικών (επιθετικών) δαπανών, αλλά η
απροθυμία των Αμερικανών να ρισκάρουν τη ζωή τους. Και πάντως, μας βεβαιώνει ο
Μπρίταν, πως αν είχε να επιλέξει ανάμεσα στις ανθρωπιστικές επεμβάσεις και την
απαγόρευση των πωλήσεων όπλων, θα επέλεγε το δεύτερο. Και εμείς.