Η «κακή γειτονιά» έγινε χειρότερη!

ΟΙ εξελίξεις στην ΠΓΔΜ και η παρ’ ολίγον οικονομική κατάρρευση στην Τουρκία
επιβεβαίωσαν ότι «ζούμε σε κακή γειτονιά». Η συνεχιζόμενη επέκταση του
αλβανικού εθνικισμού έφερε στην επικαιρότητα την παλιά «θεωρία του ντόμινο»,
ενώ η μαζική έξοδος ξένων επενδυτών από την Τουρκία και η πτώση της λίρας
θύμισαν τον σεισμό του 1999. Το μέλλον και στις δύο χώρες διαγράφεται
δυσοίωνο.

ΑΛΒΑΝΙΑ

«Το ΝΑΤΟ θερίζει ό,τι έσπειρε…»

Στο Κόσοβο, οι Αμερικανοί στρατιώτες της KFOR έχουν πλέον στο στόχαστρο τους Αλβανούς αντάρτες

«ΠΟΤΕ θα σκοτωθεί ο πρώτος Αμερικανός στρατιώτης από Αλβανούς αντάρτες;». Το
ερώτημα αυτό, το οποίο διατυπώνει άριστα ενημερωμένη πηγή, συνοψίζει την
κατάσταση στα Βαλκάνια. «Και η ειρωνεία», επισημαίνει η ίδια πηγή, «είναι ότι
οι αντάρτες που έβαλλαν κατά των Αμερικανών προχθές στο χωριό Μίχατς, τον
οπλισμό τους τον έχουν αποκτήσει με την ανοχή τού ΝΑΤΟ».

Στο ερώτημα αν η Αλβανία είναι ο μεγάλος κερδισμένος των Βαλκανίων στη
δεκαετία του ’90, Δυτικοί διπλωμάτες απαντούν αρνητικά. «Η χώρα έχει
καταρρεύσει και στέκεται στα πόδια της μόνο χάρη στην ενίσχυση Ευρωπαίων και
Αμερικανών, ενώ η πολιτική κουλτούρα είναι πλήρως διασπασμένη. Ο αλβανικός
Βορράς βρίσκεται σε αντίθεση με τον αλβανικό Νότο, οι Αλβανοί του
Κοσσυφοπεδίου αποτελούν ξεχωριστή ομάδα και το ίδιο συμβαίνει με τους Αλβανούς
στην ΠΓΔΜ». Η ανάγνωση αυτή επιμένει να μη βλέπει σύνδεσμο ανάμεσα στα Τίρανα,
στο Κοσσυφοπέδιο και όσα συμβαίνουν στην κοιλάδα του Πρέσεβο, επικαλείται δε
την επίσημη αποκήρυξη της δράσης των ανταρτών από την αλβανική κυβέρνηση.

Οι αντάρτικες ομάδες που δρουν στο Κοσσυφοπέδιο και την ΠΓΔΜ είναι, λέγεται,
«ανεξάρτητες και συχνά ανταγωνιστικές μεταξύ τους, αναλόγως του αρχηγού και
της ιδιομορφίας κάθε περιοχής, εντάσσονται δε στην παράδοση των ορεινών
ληστρικών ομάδων των Βαλκανίων, όπου πολιτική και εγκληματική δραστηριότητα
εναλλάσσονται». Το συμπέρασμα είναι ότι η πραγματικότητα στην ύπαιθρο μεταξύ
Κοσσυφοπεδίου και ΠΓΔΜ (κατάσταση όχι πολύ διαφορετική από όσα συμβαίνουν στην
αλβανική ενδοχώρα) δεν έχει πολιτικά χαρακτηριστικά, αλλά είναι μια κατάσταση
αναρχίας.

Η ανάλυση αυτή δεν δικαιολογεί αισιοδοξία. Αν εθνικιστές των Τιράνων, αντάρτες
του UCK ή άλλων ομάδων, λαθρέμποροι και τοπικοί φύλαρχοι δεν εντάσσονται σε
μία κίνηση, τούτο σημαίνει ότι δεν ελέγχονται πολιτικά. Το 1999, ο μετριοπαθής
Ρουγκόβα απέτυχε να συγκρατήσει τον UCK τού «σκληρού» Θάτσι. Τώρα, δεν είναι
βέβαιο ότι κάποιος, ακόμη και ο ίδιος ο Θάτσι, θα μπορούσε να «βγάλει από την
πρίζα» τους αντάρτες στην κοιλάδα του Πρέσεβο. Ακόμη χειρότερα: η γεωγραφία
και η οικονομική καχεξία των Βαλκανίων ευνοούν τη δράση των ανταρτών.

Η κρίση στην ΠΓΔΜ θέτει το επιτελείο Μπους μπροστά σε μια κρίση εξωτερικής
πολιτικής με συμβολική σημασία. Η Ουάσιγκτον απεσόβησε το ενδεχόμενο μιας
«Μεγάλης Σερβίας», δαιμονοποιώντας τον Μιλόσεβιτς και αξιοποιώντας ακραία
αλβανικά στοιχεία. Διπλωματικοί παρατηρητές επισημαίνουν ότι η λογική «ο
εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» είχε υιοθετηθεί από τους Αμερικανούς
είκοσι χρόνια νωρίτερα στο Αφγανιστάν, όταν ενίσχυσαν τους ισλαμιστές
Μουτζαχεντίν κατά των Σοβιετικών. Όταν όμως ο Κόκκινος Στρατός απεχώρησε και ο
Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε, οι Ταλιμπάν έγιναν ο πονοκέφαλος της Δύσης, η οποία
«θέρισε ό,τι έσπειρε». Το ερώτημα είναι αν το τίμημα για την υποταγή των
Σέρβων θα είναι η Μεγάλη Αλβανία, έστω και με τη μορφή ενός άναρχου και
ετερόκλητου μωσαϊκού.

Αν η συνέχιση των εχθροπραξιών απειλεί την ευαίσθητη ισορροπία μεταξύ Σλάβων
και Αλβανών στην ΠΓΔΜ, τότε κάποιος θα πρέπει να αναλάβει την παραδοσιακά
«βρώμικη» επιχείρηση της εξάρθρωσης των ανταρτών. Αυτονοήτως, αυτή δεν γίνεται
από αέρος, αλλά στο έδαφος. Η αμερικανική κοινή γνώμη είναι απολύτως αρνητική
στο ενδεχόμενο να χαθούν ζωές Αμερικανών στρατιωτών. Το Πεντάγωνο αποφεύγει
τέτοιου είδους συγκρούσεις μετά την τραυματική εμπειρία του Βιετνάμ. Η
προεδρία Μπους και αντίθετη στις παρεμβάσεις είναι και θα ήθελε να απέλθουν
κάποια στιγμή οι αμερικανικές δυνάμεις από τα Βαλκάνια. Τι μέλλει γενέσθαι; Οι
δυνάμεις της ΠΓΔΜ και οι Ευρωπαίοι είναι αμφίβολο αν θα αναλάμβαναν μια τέτοια
επιχείρηση.

Στην πραγματικότητα, το αλβανικό στοιχείο δημιουργεί μια εγγενή αστάθεια στο
ευαίσθητο τρίγωνο Τίρανα – Κοσσυφοπέδιο – ΠΓΔΜ. Η ειρωνεία, βεβαίως, θα είναι
να κληθούν οι Σέρβοι να εκκαθαρίσουν τους αμετανόητους Αλβανούς, τώρα που ο
«καλός» Κοστούνιτσα διαδέχθηκε τον «κακό» Μιλόσεβιτς.

ΤΟΥΡΚΙΑ

«Γίγαντας με πήλινα πόδια»

Σε εκπτώσεις μέχρι 70% κατέφυγαν τα καταστήματα στην Άγκυρα, καθώς η οικονομική κρίση στην Τουρκία κρατά τους καταναλωτές μακριά από τις βιτρίνες

«ΣΤΟ περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης δεν αποκλείεται καθόλου η Τουρκία να
μετατραπεί και πάλι σε “μεγάλο ασθενή”». Η αναφορά στην έκφραση με την οποία
χαρακτήριζαν οι Ευρωπαίοι την Οθωμανική Αυτοκρατορία τις τελευταίες δεκαετίες
πριν από τη διάλυσή της, έχει ως αφορμή την πρόσφατη χρηματο-οικονομική κρίση
στη γειτονική χώρα. Η φυγή των ξένων επενδυτών (ή, με ορολογία αγοράς, του
κερδοσκοπικού «ζεστού χρήματος» που εισέρχεται στην αγορά συναλλάγματος με την
προσδοκία του κέρδους) και η ελεύθερη πτώση της τουρκικής λίρας θύμισαν την
κατάρρευση των τίγρεων της Ασίας. Μεταξύ της Ταϊλάνδης, της Μαλαισίας και της
Τουρκίας υπάρχουν και δομικές ομοιότητες, ιδίως σε ό,τι αφορά τις κακές
πρακτικές των τουρκικών τραπεζών που δανείζονταν σε δολάρια και αγόραζαν
ομόλογα του τουρκικού δημοσίου για να εκμεταλλευθούν τα υψηλά επιτόκια.
Ωστόσο, η πτώση του πληθωρισμού κατέβασε τα επιτόκια και μείωσε τα περιθώρια
κέρδους, κάνοντας τις τουρκικές τράπεζες ευάλωτες. Η κόντρα Σεζέρ – Ετζεβίτ
έδωσε απλώς το σύνθημα για τη μαζική έξοδο των ξένων.

Έλληνες διπλωμάτες και ξένοι παρατηρητές ομοφωνούν ότι η Άγκυρα έχει βρεθεί
«εκτός οικονομικής αρχιτεκτονικής» τα τελευταία χρόνια. Ούτε ανήκει, όπως η
Αθήνα, σε ένα σύστημα σαν την ΟΝΕ ούτε διαθέτει οικονομική ευρωστία που να την
προστατεύει από τις γρήγορες εισροές και εκροές κερδοσκοπικών κεφαλαίων που
χαρακτηρίζουν την παγκοσμιοποίηση. Οι κίνδυνοι φανερώθηκαν με την πρόσφατη
κρίση. Η συγκυρία είναι παράξενη. Η προεδρία Μπους είναι εναντίον της
παρέμβασης του ΔΝΤ κάθε φορά που μια οικονομία καταρρέει (το παράδειγμα του
Μεξικού το 1995). Τι θα γίνει στην περίπτωση της Τουρκίας; Το ενδιαφέρον, εν
προκειμένω, είναι ότι οι κύριοι δανειστές της Άγκυρας (όπως, σημειωτέον, και
της Μόσχας) είναι οι Γερμανοί.

Οι άνεμοι της διεθνούς οικονομίας είναι το νέο στοιχείο στις ελληνοτουρκικές
σχέσεις. Η ολιγωρία του κεμαλικού κατεστημένου απέναντι στον εκσυγχρονισμό της
χώρας και η δυσφορία της Άγκυρας απέναντι στις απαιτήσεις της προσέγγισης με
την Ε.Ε. δεν έχουν μόνον πολιτική σημασία. Μια Τουρκία εκτός συστήματος είναι
οικονομικά ευάλωτη. Και ένα «ξεφούσκωμα» τύπου Ταϊλάνδης δεν δημιουργεί μόνον
εσωτερικά προβλήματα, αλλά, ξάφνου, αδυνατίζει και τον διεθνή ρόλο μιας χώρας
­ κοινώς υπονομεύει τις φιλοδοξίες των «σκληρών» της Άγκυρας που θέλουν να
παίξει η Τουρκία ρόλο «περιφερειακής υπερδύναμης». «Στο κάτω κάτω της γραφής»,
επισημαίνεται, «η Σοβιετική Ένωση δεν κατέρρευσε για πολιτικούς ή
στρατιωτικούς, αλλά για οικονομικούς λόγους».

«Η Αθήνα», λέγεται, «είχε συνηθίσει επί χρόνια να βλέπει απέναντί της μια
ισχυρή Τουρκία, την οποία θεωρούσε απειλητική. Τώρα βλέπει μια χώρα με
εύθραυστη οικονομία και ξάφνου αντιλαμβάνεται ότι μια αδύναμη Τουρκία είναι
εξίσου επικίνδυνη». Άλλωστε, η κατάρρευση της Ρωσίας δεν ωφέλησε ιδιαίτερα την
Ευρώπη. Μια Τουρκία υπό οικονομική κατάρρευση δεν είναι ό,τι καλύτερο για την
Ελλάδα, αφού η κοινωνική αναταραχή μπορεί, στη χειρότερη περίπτωση, να ταράξει
ένα ακραίο ολοκληρωτικό καθεστώς. Το καλό σενάριο είναι ότι το σοκ μπορεί να
επιταχύνει την έξοδο των παλαιών πολιτικών, ανοίγοντας τον δρόμο σε
μεταρρυθμιστές που θέλουν να φέρουν την Άγκυρα πιο κοντά στην Ευρώπη. Σε
διμερές επίπεδο, η πτώση της λίρας, ιδίως δε η αναδιάρθρωση του τραπεζικού
συστήματος, ανοίγει τον δρόμο σε επενδύσεις από Έλληνες επιχειρηματίες. Ούτως
ή άλλως, πάντως, «η αδυναμία προκαλεί αστάθεια», εξ ου και η Αθήνα θα κληθεί
ενδεχομένως να αναλάβει πρωτοβουλίες, ανταποκρινόμενη στη νέα οικονομική
κατάσταση στην Τουρκία ­ «ακριβώς όπως έγινε με τους σεισμούς».