Κέρδη και στην πτώση

Τα παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα είναι μορφές συναλλαγών, η αξία των
οποίων έχει άμεση εξάρτηση από την αξία άλλων προϊόντων. Έτσι και τα παράγωγα
προϊόντα, τα οποία διαπραγματεύονται στο Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών (ΧΠΑ),
είναι συμβόλαια που βασίζονται σε χρηματοοικονομικές αξίες, όπως είναι δείκτες
μετοχών, ομόλογα, ακόμη και επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες. Η αξία
τους, η απόδοση και η συμπεριφορά τους εξαρτώνται από την αξία βάσει της
οποίας έχουν εκδοθεί.

Η λειτουργία του ΧΠΑ προσφέρει στους επενδυτές πολλές και διαφορετικές
επιλογές από τις οποίες μπορούν να αποκομίσουν πέντε σημαντικά οφέλη. Αυτά
είναι η αντιστάθμιση του κινδύνου από μια θέση στην τρέχουσα αγορά· η
διαφοροποίηση ενός χαρτοφυλακίου χρεογράφων που μπορεί να έχει στην κατοχή του
ένας επενδυτής· η εκμετάλλευση των διαφορών που μπορεί να υπάρξουν σε δεδομένη
χρονική στιγμή ανάμεσα στην τρέχουσα και στην προθεσμιακή αγορά· ο περιορισμός
του πιστωτικού κινδύνου και η αναπροσαρμογή της διάρκειας ενός χαρτοφυλακίου
χρεογράφων. Επιπλέον, προσφέρει μείωση του κόστους των συναλλαγών. Ένας
επενδυτής έχει την ευκαιρία να μπει στην Αγορά Παραγώγων μέσω τριών ειδών
συμβολαίων και είναι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (futures), τα
δικαιώματα προαίρεσης (options) σε χρηματιστηριακούς δείκτες και τα συμβόλαια
δανείου τίτλων (Stock Lending).

Είδη παραγώγων προϊόντων

Λέγοντας συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (futures), εννοούνται συμβόλαια
βάσει των οποίων οι δύο συμβαλλόμενοι εισέρχονται σε μια νομική δεσμευτική
συμφωνία να αγοράσουν ή να πουλήσουν ένα καθορισμένο προϊόν υπό όρους που
συμφωνήθηκαν στο συγκεκριμένο συμβόλαιο της προθεσμιακής συναλλαγής.

Στην περίπτωση των συμβολαίων δικαιωμάτων προαίρεσης (options) υπάρχει μια
συμφωνία για μελλοντική εκπλήρωση, η οποία δίνει σε έναν από τους δύο
συμβαλλόμενους το δικαίωμα να ζητήσει την εκπλήρωση της συμφωνίας μέχρι ενός
μελλοντικού χρονικού σημείου ή αποκλειστικά με την πάροδο της περιόδου που
έχει οριστεί.

Τα συμβόλαια δανεισμού τίτλων (Stock Lending) είναι συμφωνίες μεταξύ δύο
αντισυμβαλλόμενων (του δανειζομένου και του δανειστή), με τις οποίες η
κυριότητα μετοχών που βρίσκονται στην κατοχή του δανειστή μεταβιβάζεται στον
δανειζόμενο έναντι ποσού το οποίο εξαρτάται από τον χρόνο που μεσολαβεί μέχρι
την επιστροφή της κυριότητας των μετοχών στον δανειστή και προσδιορίζεται από
την τιμή δανεισμού, η οποία δίνεται σε μορφή ετήσιου επιτοκίου. Ο
δανειζόμενος, έχοντας την κυριότητα των μετοχών, μπορεί να τις πουλήσει σε
τρίτο αναλαμβάνοντας με τον τρόπο αυτό την υποχρέωση να τις αγοράσει στο
μέλλον για να τις επιστρέψει στον δανειστή. Με τον τρόπο αυτό, ο δανειζόμενος
παίρνει θέση ανοικτής πώλησης, πραγματοποιώντας κέρδος ή ζημιά, ανάλογα με τις
τιμές στις οποίες πούλησε και κατόπιν αγόρασε τις μετοχές.

Η διαφορά ανάμεσα στη Χρηματαγορά και την Αγορά Μελλοντικών Συναλλαγών
επικεντρώνεται στον τρόπο παράδοσης και ολοκλήρωσης της συναλλαγής του
υποκείμενου προϊόντος. Στις μεν χρηματαγορές και κεφαλαιαγορές, όπου τα
υποκείμενα προϊόντα που συναλλάσσονται είναι οι μετοχές, τα ομόλογα, το
συνάλλαγμα, αλλά και προϊόντα, η παράδοση και η πληρωμή των αγαθών
πραγματοποιείται άμεσα με την ολοκλήρωση της συναλλαγής. Στις αγορές
μελλοντικών συναλλαγών, όπου τα προϊόντα που συναλλάσσονται είναι Συμβόλαια
Μελλοντικής Εκπλήρωσης και Συμβόλαια Δικαιωμάτων, η συμφωνία μπορεί π.χ. να
γίνεται σήμερα, αλλά η παράδοση του προϊόντος και η ολοκλήρωση της συναλλαγής
σε μελλοντικό στάδιο.

Και στην πτώση

Ο επενδυτής που ενδιαφέρεται να συμμετάσχει στην αγορά παραγώγων θα πρέπει να
έχει έναν κωδικό και έναν ειδικό λογαριασμό εκκαθάρισης. Ως αρχική συμμετοχή
τού επενδυτή, η οποία και αντιπροσωπεύει το περιθώριο ασφάλισης, είναι το ποσό
των 20.000.000 δραχμών, το οποίο ο επενδυτής θα πρέπει να έχει κατατεθειμένο
στον λογαριασμό του. Με την ολοκλήρωση των διαδικασιών αυτών, ο επενδυτής
μπορεί πλέον να πάρει θέση.

Λέγοντας θέση εννοούνται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν οι
αντισυμβαλλόμενοι σε μια συναλλαγή αγοράς ή πώλησης. Σε ένα συμβόλαιο
μελλοντικής εκπλήρωσης, η θέση του συναλλασσόμενου που αναλαμβάνει να πουλήσει
ονομάζεται «θέση πώλησης» και αυτού που μπαίνει στη διαδικασία να αγοράσει
«θέση αγοράς». Στην περίπτωση των δικαιωμάτων προαίρεσης, οι συμφωνίες δίνουν
στον επενδυτή το δικαίωμα, αλλά όχι την υποχρέωση, να αγοράσει ή να πουλήσει.
Με συνδυασμένες επενδυτικές κινήσεις, οι ενδιαφερόμενοι έχουν την ευκαιρία να
αποκομίσουν κέρδη από την άνοδο ή την πτώση των τιμών.

Για να είναι κανείς κερδισμένος ή χαμένος, θα πρέπει πρώτα να έχει κλείσει τη
θέση του. Το κλείσιμο της θέσης πραγματοποιείται με την αγορά από τον επενδυτή
τής αντίθετης θέσης του ίδιου προϊόντος. Στο Χρηματιστήριο Παραγώγων η
επένδυση γίνεται ανάλογα με τις προσδοκίες του επενδυτή για τις μελλοντικές
τάσεις της αγοράς.

Οι δυνατότητες των επενδυτών σε παράγωγα προϊόντα

1. Ένας επενδυτής μπορεί να έχει περισσότερους από έναν κωδικούς
εκκαθάρισης, αλλά θα πρέπει αυτοί να είναι σε διαφορετικά μέλη της ΕΤΕΣΕΠ
(Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών επί Παραγώγων). Κάθε κωδικός εκκαθάρισης
συνδέεται με τη μερίδα του επενδυτή στο ΣΑΤ, με χειριστή το μέλος της ΕΤΕΣΕΠ.
Αν κάποιος επενδυτής τηρεί περισσότερους του ενός κωδικούς εκκαθάρισης, θα
πρέπει να γνωρίζει ότι για τις συναλλαγές που εκκαθαρίζονται από διαφορετικούς
κωδικούς εκκαθάρισης (δηλαδή μέσω διαφορετικών μελών της ΕΤΕΣΕΠ) δεν υπάρχει
συμψηφισμός. Αυτό σημαίνει ότι ο επενδυτής θα πρέπει να καταβάλει περιθώριο
ασφάλισης ξεχωριστά για κάθε κωδικό και να εκκαθαρίζει τις συναλλαγές
ξεχωριστά με κάθε μέλος.

2. Ένας επενδυτής με θέση αγοράς σε δικαίωμα ευρωπαϊκού τύπου
(συμβόλαιο του οποίου ο κάτοχος μπορεί να ασκήσει τα δικαιώματα που απορρέουν
από αυτό μόνο την τελευταία ημέρα της ζωής του συμβολαίου, δηλαδή στη λήξη
του), μπορεί να ζητήσει μη αυτόματη εξάσκηση της θέσης του στη λήξη. Όπως
είναι γνωστό η ΕΤΕΣΕΠ προβαίνει σε αυτόματη εξάσκηση των ανοικτών θέσεων στη
λήξη των δικαιωμάτων που θα μπορούσαν να εξασκηθούν. Ένας επενδυτής, ωστόσο,
έχει τη δυνατότητα να ζητήσει από το μέλος της ΕΤΕΣΕΠ να μη γίνει αυτόματη
εξάσκηση στις θέσεις του, για οποιοδήποτε λόγο, π.χ. αν βρίσκεται οριακά
in-the-money και κρίνει ότι οι προμήθειες που θα χρειασθεί να καταβάλει
καθιστούν ασύμφορη την εξάσκηση του δικαιώματος.