ΔΡΟΜΟΙ

Στις γιορτές…

… για τη δέκατη επέτειο της γερμανικής επανένωσης, πέρυσι, είχαν προσκληθεί
στο Βερολίνο άνθρωποι που τότε, από τον Νοέμβριο του 1989 μέχρι τον Οκτώβριο
του επόμενου έτους, κατείχαν ανώτατα αξιώματα: Τζόζεφ Μπέικερ, Ρολάν Ντιμά,
Χανς Ντίτριχ Γκένσερ, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, Έντβαρντ Σεβαρντνάτζε, ακόμη και ο
Λόταρ Ντε Μεζιέρ, ο τελευταίος ηγέτης της Ανατολικής Γερμανίας. Μερικοί από
αυτούς (Μπέικερ, Γκένσερ, Γκορμπατσόφ) αποσύρθηκαν από την πολιτική. Ένας
(Ντιμά) διώκεται για σκάνδαλα. Ένας άλλος (Σεβαρντνάτζε) έγινε πρόεδρος μιας
από τις πιο ασταθείς χώρες του Καυκάσου (Γεωργία). Από το ραντεβού έλειπε ο
Χέλμουτ Κολ, που έπρεπε και αυτός να δώσει εξηγήσεις για οικονομικά σκάνδαλα.
Χρέη οικοδεσπότη εκτελούσε ο διάδοχός του Γκέρχαρντ Σρέντερ.

Το 1989…

… ο Σρέντερ και ο υπουργός του Γιόσκα Φίσερ έβλεπαν την επανένωση με
σκεπτικισμό και καχυποψία. Ο πρώτος έλεγε την άνοιξη του 1989: «Ας
σταματήσουμε τα ψέματα για την επανένωση: δεν θα γίνει» και το καλοκαίρι του
1990 δεν ψήφισε στο Ράιχσταγκ υπέρ της επανένωσης. Ο δεύτερος τη χαρακτήριζε
«επικίνδυνη αυταπάτη». Η άποψη του Σρέντερ και άλλων της γερμανικής
σοσιαλδημοκρατίας (π.χ. Γκίντερ Γκρας) είχε μια λογική. Ένα μεγάλο μέρος της
πολιτικής ηγεσίας της Δυτικής Ευρώπης γνώριζε βέβαια τις «αμαρτίες» του
υπαρκτού σοσιαλισμού, αλλά ήταν πεπεισμένο πως με την εκδοχή της ειρηνικής
συνύπαρξης ο κόσμος του Ψυχρού Πολέμου ήταν ο καλύτερος δυνατός. Το σοβιετικό
μπλοκ ήταν χρήσιμο: συγκρατούσε τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και υποχρέωνε τη
Δύση να απομιμείται τον σοβιετικό σοσιαλισμό στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας
και διεύθυνσης της οικονομίας.

Το παράδοξο…

… θέαμα των βερολινέζικων γιορτών ­ ο νικητής στο σκαμνί, ο ηττημένος στην
εξουσία ­ δεν είναι μοναδικό. Στη Ρωσία, από τον Γκορμπατσόφ, μέσω Γιέλτσιν, η
εξουσία πέρασε στα χέρια του Πούτιν, πρώην πράκτορα της KGB. Στην Αμερική, ο
νικητής του Ψυχρού Πολέμου Τζορτζ Μπους παρέδωσε στον Μπιλ Κλίντον, ανυπότακτο
του πολέμου του Βιετνάμ. Στη Βρετανία, η Θάτσερ έκανε τις φιλελεύθερες
μεταρρυθμίσεις, αλλά κυβερνάει ο Μπλερ που για ένα μεγάλο διάστημα
υπερασπίστηκε το μεταπολεμικό κράτος του Άτλι. Στην Πολωνία νίκησε ο Λεχ
Βαλέσα, ο ηλεκτρολόγος του Δάντσιχ που διηύθυνε τις μεγάλες απεργίες του
1979-1980, αλλά κυβερνάει ο πρώην κομμουνιστής Αλεξάντρ Κβασνιέφσκι. Σε άλλες
χώρες του πρώην σοβιετικού μπλοκ (Ουγγαρία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Σλοβενία,
Κροατία, Γιουγκοσλαβία), οι πρώην κομμουνιστές είτε παρέμειναν είτε επέστρεψαν
στην εξουσία.

Άνθρωποι…

… που αναδείχτηκαν νικητές, κάθησαν στο σκαμνί. Άνθρωποι που δεν πίστεψαν
στη νίκη, πήραν την εξουσία. Πώς να εξηγήσει κανείς αυτό το παράδοξο
φαινόμενο; Μια απόπειρα κάνει ο Σέρτζιο Ρομάνο στο βιβλίο του «Η χαμένη ειρήνη
1989-2000: πόλεμοι και κρίσεις στον τρίτο μεταπόλεμο» (εκδ. Longanesi). Ή
τουλάχιστον προσπαθεί να απαντήσει στο ερώτημα αν η νέα τάξη που προέκυψε μετά
την πτώση του Τείχους του Βερολίνου είναι καλύτερη και προτιμότερη από την
προηγούμενη που στηριζόταν στην ισορροπία των δύο μπλοκ. Όσο για το ερώτημα
πόσο είναι ορθολογική και προβλέψιμη η συμπεριφορά των μαζών, κανείς ακόμη δεν
έχει μπορέσει να δώσει πειστική απάντηση.