«Επιχείρηση Μέση Ανατολή»

Την άνοιξη του 1999, στο 5ο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, ο Κώστας Σημίτης επεφύλασσε
μια «έκπληξη» στους περίπου 5.000 συνέδρους: παρουσίασε στην έναρξή του τον
ηγέτη της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης Γιασέρ Αραφάτ, υπό τα
θυελλώδη χειροκροτήματα του Σώματος.

Γ.Α Παπανδρέου. Επιζητεί αναθέρμανση σχέσεων με τον αραβικό κόσμο

Η συμβολική αυτή κίνηση που συνέδεε το “παλαιό” με το “νέο” δεν είχε συνέχεια.
Ο αγώνας για την ένταξη στην ΟΝΕ, η προσπάθεια της κυβέρνησης να εντάξει τη
χώρα στον “σκληρό πυρήνα” της Ένωσης, η ελληνοτουρκική προσέγγιση και ο
“γόρδιος δεσμός” των Βαλκανίων έβαλαν σε δεύτερη ­ εάν όχι σε τρίτη ή τέταρτη
­ μοίρα τις “παραδοσιακές” σχέσεις με τον αραβικό κόσμο γενικά και τη Μέση
Ανατολή ειδικά. Επιπλέον, η Αθήνα άρχισε να βελτιώνει τις σχέσεις της με το
Ισραήλ ­ κάτι που ουδόλως ενθουσίασε τους Άραβες “φίλους”.

Τα δεδομένα

Αίφνης, όμως, ο Γιώργος Παπανδρέου θέτει για το πρώτο εξάμηνο του 2001 ως μία
από τις κορυφαίες προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής την αναθέρμανση των
σχέσεων με τον αραβικό κόσμο. Πραγματοποίησε, μάλιστα, μια ­ κάπως λειψή,
είναι αλήθεια ­ περιοδεία στην περιοχή, πηγαίνοντας στο Αμμάν και τη Βηρυτό,
όπου βέβαια μνημόνευσε τον πατέρα του Ανδρέα Παπανδρέου σε κάθε ευκαιρία.

Η εξήγηση για την επιλογή αυτή της εξωτερικής πολιτικής δεν έχει να κάνει σε
τίποτα με μια συναισθηματική προσπάθεια επανασύνδεσης με το ΠΑΣΟΚικό και
οικογενειακό παρελθόν. Αντιθέτως, επεβλήθη από μια άκρως ρεαλιστική αποτίμηση
της σύγχρονης γεωπολιτικής πραγματικότητας:

Τα σημεία-κλειδιά είναι δύο: η αλλαγή της κυβέρνησης στις Ηνωμένες Πολιτείες
και η αλλαγή κυβέρνησης στο Ισραήλ. Στο υπουργείο Εξωτερικών θεωρείται βέβαιον
ότι θα υπάρχει μια μετατόπιση της Ουάσιγκτον προς τα ανατολικά. Το Ιράκ είναι
πολύ υψηλότερα στις προτεραιότητες της κυβέρνησης Μπους από ό,τι της
κυβέρνησης Κλίντον ­ και, αντιστοίχως, τα Βαλκάνια είναι χαμηλότερα.

Έτσι, όμως, και η Τουρκία αναβαθμίζει τον ρόλο της, αφού είναι ένα
κράτος-κλειδί στην κόντρα της Ουάσιγκτον με τον Σαντάμ Χουσεΐν. Την ίδια
στιγμή, η Άγκυρα έχει καταστεί προνομιακός εταίρος του Ισραήλ, δημιουργώντας
ένα οιονεί τρίγωνο ΗΠΑ – Τουρκία – Ισραήλ. Ε, κάπου εδώ υπεισέρχεται και η
Ελλάδα, η οποία εάν θέλει να διατηρήσει την υπάρχουσα ισορροπία θα πρέπει εξ
ανάγκης να δημιουργήσει τις δικές της, διαφορετικές από την Άγκυρα, συμμαχίες.
Κι αυτές δε μπορούν να είναι άλλες από τους Άραβες της περιοχής.

Στα παραπάνω, όπως λένε στο υπουργείο Εξωτερικών, θα πρέπει να προσθέσει
κανείς και το ότι η ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια
καινούργια φάση. Ο ακραίος κ. Σαρόν είναι ο νικητής των εκλογών και απορρίπτει
ό,τι έχει γίνει έως τώρα στις διαπραγματεύσεις. Οι Παλαιστίνιοι είναι σε
μόνιμη “ιντιφάντα”. Και οι Αμερικανοί ξεκαθαρίζουν ότι δεν πρόκειται να κάνουν
έργο ζωής τη μεσανατολική διαπραγμάτευση, όπως έκανε ο κ. Κλίντον.

Στο πλαίσιο αυτής της σκλήρυνσης στην περιοχή και της μετατόπισης της
Ουάσιγκτον, δημιουργείται εκ των πραγμάτων χώρος για νέους “παίκτες” ή
διαμεσολαβητές. Και τον ρόλο αυτό μπορεί κάλλιστα να παίξει η Ελλάδα ­ είναι η
χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μεγαλύτερη εγγύτητα, έχει “παραδοσιακούς
δεσμούς”, έχει η ίδια αποδείξει ότι ξέρει από εκτόνωση κρίσεων, έχει παίξει
πυροσβεστικό ρόλο στα Βαλκάνια (την άλλη εστία έντασης) και διαθέτει κυβέρνηση
αποδεκτή, ως πρόσωπα τουλάχιστον, από τη Δύση.

Παρ’ όλα αυτά, τα προβλήματα δεν είναι λίγα στις θεμιτές κατά τα λοιπά
φιλοδοξίες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Όπως λένε διπλωματικές πηγές,
ένα από αυτά είναι η “νοοτροπία” των Αράβων, που θεωρούν ότι “αν θες να είσαι
φίλος μου, δεν μπορείς να έχεις φίλο τον εχθρό μου”. Δηλαδή, η Αθήνα δεν
μπορεί να έχει σχέση με το Ισραήλ και ταυτοχρόνως να επιδιώκει σχέσεις με
αυτούς ­ ένα δίλημμα που επί του παρόντος η κυβέρνηση δεν συζητά, καθώς η
αποκατάσταση σχέσεων με το Τελ Αβίβ είναι στρατηγική επιλογή.

Και εμπόδια

Μια πρώτη γεύση των δυσκολιών έλαβε ο Γιώργος Παπανδρέου κατά το πρόσφατο
ταξίδι του ­ όταν η Δαμασκός επικαλέστηκε απουσία ημερομηνιών για να τον δει
και ο Ιορδανός μονάρχης προτίμησε να δει τον Λίβυο κ. Καντάφι παρά τον Έλληνα
κ. Παπανδρέου.

Κάποιοι, ωστόσο, δεν θεωρούν πως αυτά είναι εμπόδια ανυπέρβλητα ­ για
παράδειγμα, ο Κόλιν Πάουελ, που τηλεφώνησε στον υπουργό Εξωτερικών. Και ποιο
ήταν το κύριο θέμα συζήτησης;

Ναι ­ η Μέση Ανατολή…